Nguy cơ này càng rõ rệt ở những người đã mắc sẵn các bệnh lý nền như tim mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc các bệnh liên quan đến hệ thần kinh.

Trầm cảm hiện là một trong những rối loạn sức khỏe tâm thần ảnh hưởng tới tuổi thọ nhất trên toàn cầu. Căn bệnh này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày, ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống.

Theo một phân tích dữ liệu y tế toàn cầu năm 2021, tổng số năm sống trong tình trạng khuyết tật hoặc suy giảm chất lượng cuộc sống do trầm cảm lên tới khoảng 56,3 triệu năm, cao hơn bất kỳ rối loạn tâm thần nào khác.

Trước thực trạng này, một nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn mới đây đã củng cố thêm mối liên quan giữa trầm cảm và tình trạng ô nhiễm không khí. Bằng việc phân tích dữ liệu của gần 23,7 triệu người từ 65 tuổi trở lên, đang thụ hưởng bảo hiểm Medicare tại Mỹ trong giai đoạn 2000–2018, nghiên cứu nhắm tới mục tiêu nhằm đánh giá tác động của từng thành phần cụ thể trong PM2.5, cả riêng lẻ lẫn kết hợp, đối với nguy cơ khởi phát trầm cảm.

Kết quả cho thấy, trong thời gian theo dõi, hơn 5,5 triệu người đã được chẩn đoán trầm cảm. Các phát hiện này đã được công bố trên tạp chí JAMA Network Open.

Phân tích sâu hơn cho thấy những người sinh sống tại các khu vực có mức độ ô nhiễm bụi mịn cao có nguy cơ mắc trầm cảm lớn hơn. Đáng chú ý, sự kết hợp của các thành phần cụ thể trong PM2.5 có mối liên hệ chặt chẽ với trầm cảm hơn so với việc chỉ xét tổng mức ô nhiễm. Với mỗi mức tăng theo nhóm tứ phân vị trong mức độ tiếp xúc với hỗn hợp các thành phần này, nguy cơ phát triển trầm cảm tăng thêm khoảng 7%.

Bụi mịn tiếp tục bộc lộ tác hại tiềm ẩn

Ô nhiễm không khí không đến từ một chất đơn lẻ, mà là “hỗn hợp” của nhiều loại khí và hạt bụi siêu nhỏ phát sinh từ hoạt động của con người, như giao thông, công nghiệp và đốt nhiên liệu hóa thạch. Trong số đó, các hạt có đường kính nhỏ hơn 2,5 micromet (hay còn được gọi là PM2.5) được coi là nguy hiểm nhất khi xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp.

Với kích thước cực nhỏ, PM2.5 có thể đi sâu vào phổi, xâm nhập vào máu và thậm chí vượt qua hàng rào máu–não. Các hạt này kích hoạt phản ứng viêm và gây căng thẳng oxy hóa, đặc biệt nguy hiểm đối với những người đã có sẵn bệnh lý nền.

Những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và nguy cơ trầm cảm, trong đó PM2.5 được xem là yếu tố đáng lo ngại hàng đầu. Tuy nhiên, vai trò của từng thành phần cụ thể trong loại bụi mịn này vẫn chưa được hiểu rõ.

Để làm sáng tỏ vấn đề, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu Medicare trên phạm vi toàn quốc, ước tính mức độ tiếp xúc hàng năm của mỗi cá nhân với PM2.5 và các chất ô nhiễm liên quan dựa trên nơi cư trú. Sau đó, họ xác định các trường hợp trầm cảm mới và áp dụng nhiều mô hình thống kê nhằm phân tích mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và nguy cơ mắc bệnh.

Kết quả cho thấy, việc tiếp xúc lâu dài với PM2.5, đặc biệt là các thành phần sulfate, carbon nguyên tố và bụi đất, có liên quan đáng kể đến nguy cơ trầm cảm gia tăng. Mối liên hệ này mạnh hơn rõ rệt ở những người cao tuổi mắc các bệnh về chuyển hóa, tim mạch hoặc các rối loạn liên quan đến não bộ.

Những phát hiện trên tiếp tục hé lộ một con đường khác mà qua đó ô nhiễm không khí tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống con người. Theo các chuyên gia, để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cần có những quy định nghiêm ngặt hơn về nồng độ PM2.5 trong môi trường, đặc biệt là kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông và hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch.