Trình diễn tác phẩm “Bất khuất” để tưởng nhớ nhạc sĩ/nhạc trưởng Đỗ Dũng

LÊ QUANG VINH

Trong "Đêm nhạc các tác giả Việt Nam” tối 16.6 tại Hà Nội, có sự đặc biệt: Trình diễn tác phẩm “Bất khuất” để tưởng nhớ tới nhạc sĩ/nhạc trưởng Đỗ Dũng.

"Đêm nhạc các tác giả Việt Nam” nằm trong khuôn khổ chương trình “Hòa nhạc đặt vé trước” số 163 của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO), diễn ra tại Phòng hòa nhạc Lớn của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, đồng thời ghi dấu kỷ niệm 40 năm thành lập và phát triển của VNSO (14.6.1984 - 14.6.2024).

Đêm nhạc được thực hiện bởi Honna Tetsuji - nhạc trưởng người Nhật Bản, cùng VNSO và các nghệ sĩ: Chương Vũ (violon), Lệ Giang (đàn bầu), Hsin-Chiao Liao (piano). Các nhạc sĩ/nhạc phẩm được giới thiệu trong chương trình gồm:  Phó Đức Hoàng - “Lập xuân” (công diễn lần đầu trên thế giới), PQ Phan - Violin Concerto (công diễn lần đầu trên thế giới), Đỗ Dũng - Piano Concerto “Bất khuất”, Trần Mạnh Hùng - Aria “Đàn bầu” - Opera “Princess Anio” và Đỗ Hồng Quân - Rhapsody “Việt Nam”.  

Nhạc trưởng Đỗ Dũng - giám đốc đầu tiên của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam.
Nhạc trưởng Đỗ Dũng - giám đốc đầu tiên của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam.

Trong "Đêm nhạc các tác giả Việt Nam” tối 16.6 có một điểm đặc biệt: Trình diễn tác phẩm Bất khuất để tưởng nhớ nhạc sĩ/nhạc trưởng Đỗ Dũng - vị giám đốc đầu tiên của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, vừa qua đời trong tháng 5 vừa qua.

Nhạc sĩ Đỗ Dũng (tên khai sinh: Đỗ Hiếu Dũng) sinh năm 1939 tại Quốc Oai, Sơn Tây (nay là Hà Nội). Tuổi thơ của ông gắn liền với những ngày tháng khó khăn của đất nước. Năm 1950, ông vào Trường Thiếu sinh quân Việt Bắc, sau đó sang Quế Lâm (Trung Quốc) học văn hóa. Năm 1954, ông sang Liên Xô vừa học văn hóa, vừa học âm nhạc. Năm 1961, ông về nước nhận công tác tại Đoàn Giao hưởng - Hợp xướng (năm 1964 đổi tên thành Nhà hát Giao hưởng - Hợp xướng - Nhạc vũ kịch Việt Nam) và tới năm 1978, nhạc sĩ Đỗ Dũng được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc chỉ đạo nghệ thuật của nhà hát này. Ông là người có công xây dựng Dàn Hợp xướng chuyên nghiệp đầu tiên từ thập kỷ 60 thế kỷ trước.

Trong giai đoạn 1980 - 1983, nhạc trưởng Đỗ Dũng tiếp tục theo học tại Viện Âm nhạc F.List (Hungary) chuyên ngành Sáng tác và Chỉ huy dàn nhạc. Khi Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam được thành lập lại vào năm 1984, Đỗ Dũng trở thành giám đốc đầu tiên của Dàn nhạc. Ông đã được tặng thưởng nhiều huân chương và được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú vào năm 1988, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2017.

Nhạc trưởng người Nhật Bản, Honna Tetsuji - người đã có nhiều gắn bó với Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam.
Nhạc trưởng người Nhật Bản, Honna Tetsuji - người đã có nhiều gắn bó với Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam.

Trong tư cách nhạc sĩ, Đỗ Dũng đã viết nhiều tác phẩm thanh nhạc và khí nhạc, và được nhận nhiều giải thưởng. Ông còn dàn dựng, chỉ huy những vở nhạc kịch kinh điển của thế giới và Việt Nam, như: Evghenhi Onheghin, Ruồi trâu, Bông sen, Người tạc tượng, Cô Sao, Bên bờ Krông Pa

Thật khó có thể thống kê được hết số nhạc phẩm mà ông đã sáng tác và chỉ huy biểu diễn. Dù vậy, cũng cần phải kể tới việc khi làm Giám đốc VNSO, Đỗ Dũng là người rất chú trọng mở rộng hợp tác quốc tế: Năm 1992, nhạc sĩ Đỗ Dũng đã đưa các thành viên của VNSO lần đầu tiên lưu diễn xuyên Việt bản Giao hưởng số 5 của Tchaikovsky dưới đũa chỉ huy của nhạc trưởng Nhật Bản Yoshikaju Fukumura, với sự bảo trợ của Hãng NHK và Hãng Sony của Nhật Bản. Cũng trong chuyến lưu diễn xuyên Việt này, NSND Đặng Thái Sơn đã được mời về biểu diễn cùng dàn nhạc. Thành công của chuyến lưu diễn đó đã mở đường cho các đợt lưu diễn ở trong nước và quốc tế sau này của VNSO.

Sau khi nghỉ hưu, nhạc sĩ Đỗ Dũng sống cùng gia đình một người con tại Mỹ. Tuy nhiên, sau khi vợ mất, ông đã quyết định về Hà Nội để sống những tháng ngày cuối đời trên quê hương và đã qua đời ngày 19.5.2024, thọ 85 tuổi.

Trở lại với tác phẩm concerto piano Bất khuất của nhạc sĩ Đỗ Dũng, sáng tác vào năm 1974. Chính giai điệu gốc từ ca khúc kinh điển Tình ca của nhạc sĩ Hoàng Việt đã khiến nhạc sĩ - nhạc trưởng Đỗ Dũng không khỏi xúc động và muốn nâng cái đẹp ý nghĩa trong phần ca từ lên trong một tác phẩm khí nhạc, thêm nhiều cách biểu hiện, biến hóa từ nét chủ đề ca khúc ấy. 

Nhạc cụ được nhạc sĩ Đỗ Dũng chọn là piano - như một cách thể hiện tình yêu của cá nhân, đồng hành cùng dàn nhạc giao hưởng - đại diện cho cái chúng ta rộng lớn của đất nước. Ẩn sâu bên trong tác phẩm Bất khuất là rất nhiều nét giai điệu quen thuộc, và hơn cả là chất dân ca Nam Bộ, mang âm hưởng ấm áp của tình người đất Việt.

Có lẽ từ phần cốt yếu nhất trong lòng là phần tình cảm nồng ấm này, sự kiên định sắt son với người thương, với gia đình, với bạn bè thân yêu và với quê hương xứ sở, mà mỗi người con xứ Việt đều có thứ động lực to lớn để chiến đấu trong công cuộc bảo vệ đất nước. Tất cả đã tạo nên một dân tộc Việt bất khuất trước mọi gian khổ, kẻ thù.

Nữ nghệ sĩ piano gốc Đài Loan Hsin-Chiao Liao.
Nữ nghệ sĩ piano gốc Đài Loan Hsin-Chiao Liao.

Trong đêm nhạc nói trên, bản Piano Concerto “Bất khuất” sẽ được nghệ sĩ Hsin-Chiao Liao trình diễn cùng nhạc trưởng Honna Tetsuji và VNSO. Năm 2018, nữ nghệ sĩ piano gốc Đài Loan Hsin-Chiao Liao nhận bằng Tiến sĩ âm nhạc từ Trường Đại học Stony Brook, New York (Hoa Kỳ), dưới sự giảng dạy của giáo sư Gilbert Kalish. Cô cũng có bằng Thạc sĩ âm nhạc của Trường Stony Brook, và bằng Cử nhân âm nhạc của Trường Đại học Quốc gia Đài Bắc - nơi cô đã theo học cùng giáo sư Mei-Ling Wang.

Hsin-Chiao hiện được xem là một trong những tài năng piano sáng giá. Cô đã từng hợp tác với nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, như: Jennifer Frautschi, Harumi Rhodes, Philip Setzer, Arnaud Sussmann, Dimitri Murrath, Colin Carr, Cheng-Hou Lee, Alexander Fiterstein, và Carol Wincenc; từng tham dự các festival danh giá, từng biểu diễn tại nhiều phòng hòa nhạc nổi tiếng trên thế giới. Đồng thời, Hsin-Chiao cũng từng được mời làm giám khảo cho nhiều cuộc thi có uy tín ở Việt Nam và Đài Loan, gồm: Magic Music Festival &amp, Competition (2021), AIMA International Music Competition (2023), Grand Opus International Piano Competition (2023) và Chicago International Music Competition (2024).

Phòng hòa nhạc Lớn của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - nơi sẽ diễn ra
Phòng hòa nhạc Lớn của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - nơi sẽ diễn ra "Đêm nhạc các tác giả Việt Nam” ở tối 16.6.2024.

Từ tháng 3.2021, Hsin-Chiao sinh sống và làm việc tại Hà Nội, và chính thức trở thành thành viên của dự án âm nhạc cổ điển Schubert in a Mug (SiaM). Hsin-Chiao đã xuất hiện hai lần dưới tư cách soloist - với VNSO và nhạc trưởng Honna Tetsuji (tháng 11.2021 và tháng 3.2022), biểu diễn bản “Schumann Piano Concerto, Op. 54”, với Dàn nhạc Giao hưởng Nhạc vũ kịch TP. Hồ Chí Minh (HBSO) và nhạc trưởng Trần Vương Thạch (tháng 2.2023) với bản “Beethoven Piano Concerto No. 5, Op. 73”. Vào tháng 5.2023, Hsin-Chiao đã công diễn bản “Piano Concerto in C minor, Op. 53” của nhạc sĩ Đài Loan Tyzen Hsiao, cùng VNSO và nhạc trưởng Honna Tetsuji.