Trung Quốc đặt mục tiêu hoàn thành bản đồ địa chất thế hệ mới của Sao Hỏa vào cuối năm 2028. Dự án nhằm tái dựng lịch sử từng tồn tại nước trên hành tinh đỏ, đồng thời đề xuất một hệ thống phân chia niên đại địa chất mới.

Ông Hou Zengqian, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và là nhà khoa học trưởng của nhiệm vụ thu thập, đưa mẫu vật Sao Hỏa về Trái Đất Tianwen-3, công bố kế hoạch tại một hội thảo hôm 28/9 tại Viện Địa chất thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Địa chất Trung Quốc.

Theo ông Hou, xe tự hành Zhurong, được Trung Quốc đưa lên Sao Hỏa năm 2021 trong nhiệm vụ Tianwen-1, đã cung cấp thêm nhiều manh mối về lịch sử nước trên hành tinh này. Dữ liệu cho thấy một đại dương cổ đại rộng lớn có thể từng tồn tại trên Sao Hỏa khoảng 3,5 tỷ năm trước. Những trận lũ ngắn hạn cũng có thể xảy ra khoảng 1,6 tỷ năm trước.

Các phát hiện này góp phần bổ sung những khoảng trống trong chuỗi bằng chứng về quá trình tiến hóa khí hậu cổ đại của Sao Hỏa. Những dữ liệu này sẽ được tích hợp vào bản đồ địa chất mới.

Dự án cũng hướng tới việc xây dựng một phương án phân chia niên đại địa chất Sao Hỏa do Trung Quốc đề xuất. Hiện nay, lịch sử địa chất của hành tinh này thường được chia thành ba kỷ chính là Noachian, Hesperian và Amazonian. Việc phân chia chủ yếu dựa trên mật độ các hố va chạm quan sát được, thay vì những mốc thời gian tuyệt đối.

Ông Hou cho biết Trung Quốc kỳ vọng phương án mới có thể trở thành cơ sở cho một sự đồng thuận quốc tế về phân chia niên đại địa chất Sao Hỏa.

Bản đồ sẽ chủ yếu sử dụng dữ liệu thu được từ Tianwen-1, đồng thời kết hợp dữ liệu từ các tàu thăm dò Sao Hỏa của Mỹ và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). Việc tích hợp dữ liệu từ quỹ đạo và bề mặt sẽ giúp xây dựng cơ sở dữ liệu toàn cầu về nhiều đặc điểm vật lý của hành tinh.

Nhóm nghiên cứu dự kiến kết hợp nhiều loại dữ liệu, gồm hình ảnh, quang phổ, radar, trọng lực và từ trường. Trí tuệ nhân tạo sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phân tích.

Kiến thức địa chất của các nhà khoa học sẽ được đưa vào mô hình thông qua các hệ thống quy tắc nhằm tăng khả năng giải thích kết quả. Kỹ thuật chú ý đa quy mô cũng được sử dụng để trích xuất đặc trưng theo từng cấp độ, từ nhận dạng khoáng vật ở quy mô địa phương đến xác định các đơn vị kiến tạo trên phạm vi toàn cầu.

Dự kiến vào cuối năm 2028, dự án sẽ hoàn thành bản đồ địa chất Sao Hỏa tỷ lệ 1:5.000.000, bản đồ các khu vực hạ cánh tỷ lệ 1:50.000 cùng một loạt bản đồ chuyên đề.

Nhóm nghiên cứu cũng đặt mục tiêu xây dựng bản đồ địa chất thông minh đầu tiên của Sao Hỏa, đồng thời tạo ra một mô hình có thể áp dụng cho việc lập bản đồ Mặt Trăng, Sao Kim và các tiểu hành tinh trong tương lai.

Ông Yang Zhiming, Viện trưởng Viện Địa chất, cho biết việc lập bản đồ địa chất là một trong những nhiệm vụ cốt lõi của viện suốt 70 năm qua. Hoạt động này từng mở rộng từ lập bản đồ khu vực, quốc gia đến Mặt Trăng và hiện nay là Sao Hỏa.

Theo ông Yang, những bản đồ địa chất này cung cấp cơ sở khoa học cho chương trình thám hiểm hành tinh của Trung Quốc, giúp xác định các địa điểm cần đến, mục tiêu cần nghiên cứu và lý do lựa chọn.