Giải thưởng "Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu" nhằm tôn vinh những bạn trẻ khong quá 35 tuổi, có thành tích xuất sắc, được trao vào dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (26/3). Giải thưởng năm nay được trao cho 10 bạn trẻ thuộc 9 lính vực: Học tập, Nghiên cứu khoa học, Lao động sản xuất, Kinh doanh khởi nghiệp, Quốc phòng, An ninh trật tự, Thể dục thể thao, Văn hóa nghệ thuật, Hoạt động xã hội. TS. Đặng Thị Lệ Hằng sinh năm 1993 nhận giải thưởng ở lĩnh vực Nghiên cứu khoa học.

Trong nhiều năm qua, bài toán tối ưu hóa thuốc điều trị luôn là một thách thức lớn của y học hiện đại. Thuốc có thể hiệu quả trong phòng thí nghiệm nhưng khi đưa vào cơ thể người lại gặp hàng loạt rào cản: phân bố không đều, tác dụng phụ cao, hiệu quả không ổn định. Đó chính là khoảng trống mà TS. Đặng Thị Lệ Hằng lựa chọn theo đuổi.

Đi vào một hướng nghiên cứu khó nhưng cần thiết

Ngay từ những năm đầu làm nghiên cứu, Lệ Hằng đã chọn một hướng đi không dễ: kết hợp giữa vật liệu y sinh và mô hình tính toán để tối ưu hóa khả năng phân phối thuốc trong cơ thể.

Với hàng chục công bố quốc tế và nhiều đóng góp thực tiễn, TS. Đặng Thị Lệ Hằng - Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh, Viện Công nghệ Tiên tiến (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) được đề cử Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025.

Khác với cách tiếp cận truyền thống: phát triển thuốc rồi thử nghiệm, hướng nghiên cứu của TS. Đặng Thị Lệ Hằng tập trung vào việc thiết kế hệ mang thuốc thông minh. Những hệ này có thể kiểm soát cách thuốc được giải phóng, đưa đúng liều lượng đến đúng vị trí cần thiết. Nói một cách dễ hiểu, thay vì “đưa thuốc vào cơ thể và hy vọng nó hoạt động đúng chỗ”, các nghiên cứu của Lệ Hằng tìm cách điều khiển hành trình của thuốc một cách chính xác hơn.

Trong bối cảnh nhiều loại thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị ung thư, có chi phí cao và tác dụng phụ lớn, hướng tiếp cận này mang ý nghĩa thực tiễn rõ rệt.

Đến nay, TS. Đặng Thị Lệ Hằng đã có hàng chục công bố khoa học quốc tế, trong đó nhiều bài đăng trên các tạp chí uy tín thuộc danh mục ISI. Một số nguồn ghi nhận con số lên tới 46 công bố quốc tế – một thành tích đáng chú ý đối với một nhà khoa học trẻ.

Không chỉ dừng ở số lượng, các công trình của chị tập trung vào những vấn đề cụ thể. Đó là tối ưu hóa hệ dẫn truyền thuốc trên nền vật liệu nano, nghiên cứu cơ chế giải phóng thuốc có kiểm soát và ứng dụng mô hình toán học để dự đoán hiệu quả điều trị. Những kết quả này góp phần rút ngắn thời gian thử nghiệm, giảm chi phí nghiên cứu và quan trọng hơn là mở ra khả năng cá thể hóa điều trị trong tương lai.

Chính những đóng góp đó đã đưa Lệ Hằng vào danh sách đề cử Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025 – một dấu mốc ghi nhận không chỉ nỗ lực cá nhân mà còn là giá trị thực tiễn của hướng nghiên cứu mà chị theo đuổi.

Hành trình gồ ghề nhưng hạnh phúc

Điểm đáng chú ý trong hành trình của TS. Đặng Thị Lệ Hằng là cách chị luôn đặt câu hỏi: nghiên cứu này sẽ giúp gì cho người bệnh. Trong lĩnh vực vật liệu y sinh, khoảng cách từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng thực tế thường rất xa. Nhiều công trình dừng lại ở mức lý thuyết hoặc thử nghiệm ban đầu.

Năm 2025, TS. Đặng Thị Lệ Hằng được trao Giải thưởng Khoa học & Công nghệ Quả Cầu Vàng, cùng các danh hiệu “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác” và “Tuổi trẻ sáng tạo”. Đáng chú ý, chị là nhà khoa học nữ duy nhất trong lĩnh vực công nghệ sinh học nhận Giải thưởng Quả Cầu Vàng năm 2025.

Chị đã chọn cách đi khác, tập trung vào những bài toán có khả năng ứng dụng rõ ràng: Làm thế nào để thuốc tập trung nhiều hơn tại vùng bệnh; Làm thế nào để giảm liều mà vẫn giữ hiệu quả; Và làm thế nào để hạn chế tác dụng phụ không mong muốn. Những câu hỏi đó không mang tính học thuật thuần túy mà gắn trực tiếp với nhu cầu của bệnh nhân và hệ thống y tế. Ở góc độ này, khoa học của chị không chỉ là công bố mà là công cụ để giải quyết vấn đề thực tế.

Ít ai biết rằng phía sau những thành tựu nghiên cứu là một hành trình không hề dễ dàng. Lệ Hằng từng chia sẻ rằng con đường làm khoa học đòi hỏi sự kiên trì rất lớn. Có những giai đoạn, thí nghiệm không cho kết quả như mong đợi. Có những bài báo bị từ chối nhiều lần trước khi được chấp nhận. Đó là những thử thách quen thuộc với giới nghiên cứu, nhưng với một nhà khoa học trẻ, áp lực càng rõ ràng hơn.

Không phải lúc nào công việc cũng “trơn tru” như những con số công bố. Có những giai đoạn phải làm lại từ đầu, điều chỉnh hướng nghiên cứu, thậm chí chấp nhận thất bại. Nhưng chính trong quá trình đó, Lệ Hằng tích lũy được kinh nghiệm và sự vững vàng – những yếu tố quan trọng để theo đuổi khoa học lâu dài.

Vai trò của một nữ trí thức trong khoa học hiện đại

Trong bối cảnh khoa học công nghệ ngày càng cạnh tranh, sự hiện diện của những nhà khoa học nữ như Lệ Hằng mang một ý nghĩa riêng. Chị không chỉ là người làm nghiên cứu mà còn là hình mẫu cho một thế hệ nữ trí thức trẻ. Đó là dám chọn lĩnh vực khó, kiên trì theo đuổi mục tiêu dài hạn và gắn nghiên cứu với lợi ích cộng đồng.

Điều đáng nói là những đóng góp của chị không mang tính biểu tượng mà có giá trị đo đếm được qua công bố khoa học, hướng nghiên cứu và khả năng ứng dụng.

Ở thời điểm hiện tại, nghiên cứu về vật liệu y sinh và hệ dẫn truyền thuốc vẫn còn nhiều tiềm năng. Những hướng đi như: Cá thể hóa điều trị, kết hợp AI trong thiết kế thuốc và phát triển vật liệu thông minh đang mở ra những cơ hội mới.

Với nền tảng đã có, TS. Đặng Thị Lệ Hằng được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp vào những bước tiến này, đặc biệt trong việc rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tế.