Ảnh minh họa: AI

Quyết định mới của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1/7, đã chính thức xác lập khung định hướng phát triển công nghệ chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới. Danh mục này thay thế văn bản ban hành vào tháng 6/2025, với cách tiếp cận tinh gọn hơn, tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế rõ rệt và tác động lan tỏa.

Theo đó, 10 nhóm công nghệ chiến lược được lựa chọn bao trùm các trụ cột của nền kinh tế số và công nghiệp tương lai. Các lĩnh vực này gồm: công nghệ số; mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; an ninh mạng và công nghệ lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; hàng không vũ trụ; cùng công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Trong tổng thể đó, công nghệ số được xác định là trục trung tâm. Nhóm này bao gồm các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối. Đây được xem là nền tảng cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia, đồng thời là động lực trực tiếp của kinh tế số.

Song hành với các nhóm công nghệ, danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược được phân thành hai nhóm chính, phản ánh cả nhu cầu trước mắt và định hướng dài hạn.

Nhóm thứ nhất gồm 22 sản phẩm đã có thị trường hoặc sẵn sàng triển khai, có thể tạo tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế. Trong lĩnh vực số, các sản phẩm tiêu biểu gồm mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo và các hệ thống AI chuyên ngành; AI camera xử lý tại biên; nền tảng bản sao số; nền tảng điện toán đám mây; hạ tầng chuỗi khối và hệ thống truy xuất nguồn gốc; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G/5G-Advanced; robot tự hành và robot công nghiệp; các nền tảng phục vụ sản xuất thông minh; giải pháp an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu và cơ sở dữ liệu quốc gia.

Ở lĩnh vực công nghệ sinh học và y sinh, danh mục tập trung vào các sản phẩm có tính ứng dụng cao như vaccine thế hệ mới cho người; liệu pháp tế bào; hệ thống sản xuất y tế cá thể hóa ứng dụng in 3D; cảm biến sinh học thông minh. Đồng thời, các sản phẩm sinh học phục vụ nông nghiệp như vaccine, chế phẩm sinh học thế hệ mới, cùng hệ thống sản xuất và chế biến sâu sinh khối, cũng được đưa vào diện ưu tiên. Các giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới ứng dụng công nghệ tế bào và chỉnh sửa gene được kỳ vọng tạo đột phá về năng suất và chất lượng.

Trong lĩnh vực năng lượng và vật liệu, trọng tâm đặt vào vật liệu tiên tiến hiệu năng cao phục vụ công nghiệp chế tạo; pin và hệ thống tích trữ năng lượng; công nghệ hydrogen xanh và nhiên liệu sinh học; thiết bị điện và hệ thống truyền tải hiện đại; công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon. Ngoài ra, các phương tiện bay không người lái và hệ thống giám sát liên quan cũng nằm trong nhóm sản phẩm có khả năng thương mại hóa nhanh.

Nhóm thứ hai gồm 8 sản phẩm mang tính nền tảng dài hạn, hướng tới tạo động lực tăng trưởng mới và bảo đảm tự chủ về công nghệ, quốc phòng. Đây là các lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn và thời gian phát triển dài, như chip chuyên dụng; công nghệ lượng tử (truyền thông, tính toán, cảm biến); hệ thống khai thác và chế biến sâu khoáng sản, dầu khí và đất hiếm; công nghệ thăm dò lòng đất, biển sâu và năng lượng ngoài khơi.

Danh mục này cũng bao gồm các công nghệ có tính chiến lược cao như lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR); vệ tinh và chùm vệ tinh quỹ đạo thấp; cùng hệ thống hạ tầng, phương tiện và công nghệ tích hợp phục vụ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Theo định hướng triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đóng vai trò đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để định kỳ rà soát, đánh giá và cập nhật danh mục. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm danh mục luôn bám sát yêu cầu phát triển thực tiễn và xu hướng công nghệ toàn cầu.

Đáng chú ý, danh mục mới được xây dựng theo hướng thu hẹp phạm vi, tránh dàn trải nguồn lực. Thay vì liệt kê rộng, chính sách lần này ưu tiên những công nghệ có khả năng triển khai sớm, tạo giá trị cụ thể trong ngắn hạn, đồng thời vẫn giữ được tầm nhìn dài hạn về tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia.

Việc xác lập rõ ràng các nhóm công nghệ và sản phẩm chiến lược không chỉ tạo cơ sở cho phân bổ nguồn lực nghiên cứu phát triển, mà còn phát đi tín hiệu chính sách quan trọng, định hướng cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, đây được xem là bước đi nhằm củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong thập kỷ tới.