Nhiệm vụ “Nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu DNA cho một số nhóm động vật không xương sống (hải miên, da gai, thân mềm) có giá trị ở biển Việt Nam” đã được triển khai giai đoạn 2023–2025 tại Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận bài bản, hệ thống việc chuẩn hóa dữ liệu di truyền cho sinh vật biển.

Theo TS Trần Mỹ Linh, nhóm nghiên cứu đã xây dựng thành công cơ sở dữ liệu mã vạch DNA cho 109 loài thuộc ba nhóm sinh vật biển quan trọng là hải miên, da gai và thân mềm. Các trình tự DNA được kiểm chứng chặt chẽ thông qua kết hợp giữa đặc điểm hình thái và dữ liệu di truyền, bảo đảm độ tin cậy khoa học.

Toàn bộ dữ liệu thu được đã được đăng ký trên các cơ sở dữ liệu quốc tế như NCBI và BOLD, đồng thời được cấp mã định danh BIN (Barcode Index Number). Đáng chú ý, mỗi loài đều có ít nhất một trình tự DNA đặc trưng, trong đó có những loài lần đầu tiên xuất hiện dữ liệu tham chiếu trên hệ thống quốc tế.

Song song với đó, nhóm nghiên cứu cũng xây dựng cơ sở dữ liệu trực tuyến tại địa chỉ dnabien.vn, cung cấp thông tin về mã vạch DNA, đặc điểm hình thái và vị trí thu mẫu. Hệ thống được thiết kế với giao diện song ngữ Việt – Anh, hướng tới phục vụ cộng đồng nghiên cứu trong và ngoài nước.

Các chuyên gia cho biết, việc xây dựng cơ sở dữ liệu DNA có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên sinh vật biển phong phú, với khoảng 11.000–12.000 loài được ghi nhận. Tuy nhiên, việc định danh loài vẫn gặp nhiều khó khăn do đặc điểm hình thái tương đồng giữa các loài, nhất là ở các nhóm động vật không xương sống.

Trong bối cảnh đó, phương pháp mã vạch DNA đang trở thành công cụ hiệu quả, cho phép định danh loài dựa trên trình tự di truyền đặc trưng. Phương pháp này giúp nhận diện chính xác các loài khó phân biệt, kể cả ở giai đoạn ấu trùng hoặc mẫu vật không nguyên vẹn, đồng thời hỗ trợ công tác bảo tồn và giám sát sinh vật biển.

Không dừng lại ở việc xây dựng dữ liệu định danh, nghiên cứu còn mở rộng sang giải trình tự và phân tích hệ gene phiên mã của một số loài có tiềm năng ứng dụng trong lĩnh vực y dược. Kết quả đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học trong nước và quốc tế.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển không chỉ phục vụ nghiên cứu đa dạng sinh học mà còn tạo nền tảng quan trọng cho khai thác nguồn gene và hợp chất tự nhiên, những yếu tố cốt lõi để phát triển công nghệ sinh học biển trong tương lai.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh vào các thư viện mã vạch DNA quy mô lớn, kết quả nghiên cứu do TS Trần Mỹ Linh và cộng sự thực hiện được xem là bước khởi đầu quan trọng, góp phần xây dựng hạ tầng dữ liệu sinh học quốc gia và nâng cao vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực khoa học biển.