Thu phục niềm tin của giáo viên về tầm nhìn của lãnh đạo là một trong những yếu tố thuân lợi cho các trường sau sắp xếp gỡ điểm nghẽn khó khăn

 Bốn "điểm mù" cần làm sáng rõ

Tối 1/11, Viện Nghiên cứu và Phát triển quản lý giáo dục - Mạng lưới Quản lý giáo dục không biên giới (EdulightenUp) tổ chức hội thảo trực tuyến chuyên đề: "Quản trị trường học hiệu quả sau sắp xếp - Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến kiến tạo giá trị giáo dục" với sự điều phối của PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Chủ tịch mạng lưới và sự chia sẻ của PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền.

Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia và hơn 200 cán bộ quản lý của nhiều cơ sở giáo dục trên cả nước.

Theo kết quả khảo sát tại gần 30 trường thuộc hơn 10 xã/phường do PGS.TS Chu Cẩm Thơ thực hiện, những vấn đề được ghi nhận liên quan đến công cụ quản trị, cơ chế phân quyền, sự khác biệt về văn hóa tổ chức, quản lý chuyên môn tại trường liên cấp và hiệu quả thực chất của hoạt động dạy học.

PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền nêu 4 “điểm mù” sau khi sắp xếp trường học. Thứ nhất là tâm lý phân mảnh, thiếu niềm tin vào lãnh đạo -người đứng đầu của trường mới. “Có những người từng là hiệu trưởng, sau sáp nhập xuống làm hiệu phó, tâm lý hoài nghi với người đứng đầu mới là khó tránh khỏi”, bà Huyền nhận định. Tình trạng “phân mảnh” theo trường cũ vẫn tồn tại không chỉ ở đội ngũ lãnh đạo mà cả giáo viên, nhân viên khiến cho trường mới chưa trở thành một khối thống nhất.

Giao diện hội thảo trực tuyến tối 1/11

 “Điểm mù” thứ hai là chưa có chiến lược phát triển. Theo bà Huyền, hiện vẫn ít trường sau sắp xếp có chiến lược phát triển, trong đó thống nhất được các mục tiêu cần ưu tiên, điều kiện, giải pháp và lộ trình thực hiện. Hầu hết các nhà trường vẫn hoạt động theo mục tiêu, nhiệm vụ năm học đã có trước đó một cách rời rạc, thiếu đồng bộ.

“Điểm mù” thứ ba ở khâu vận hành. Tình trạng “quá tải” trong quản lý, điều hành là một hiện thực khi nhiều trường quy mô đội lên gấp 2-3 lần. Trung bình một trường khoảng 1200-2000 học sinh. Một số trường quy mô 5000-6000 học sinh với khoảng 100 lớp. Có những trường, quy mô lên đến 150-200 lớp. Một số trường có nhiều điểm lẻ, các điểm lẻ cách xa nhau. Chưa kể có sự chênh lệch về điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ, chất lượng giáo dục. Tình huống mới đòi hỏi có các biện pháp  để khắc phục ngay, nhưng ở nhiều nơi vẫn còn lúng túng.

Điểm mù thứ tư là khâu đo lường. Theo bà Huyền, các trường đang thiếu dữ liệu và không đồng bộ trong việc đo lường, đánh giá.

Chia sẻ từ thực tiễn, cô Phạm Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường Mầm non Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị cho biết, nhà trường được sáp nhập từ bốn trường, khiến khối lượng công việc quản lý tăng lên đáng kể. Bên cạnh việc tổ chức lại hoạt động, ban giám hiệu còn phải quan tâm đến tâm lý của cán bộ quản lý, giáo viên và quá trình ổn định đội ngũ sau những thay đổi về tổ chức nên những thách thức vẫn còn rất nhiều.

 Trả lời các câu hỏi, tìm lối ra

 PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền cho rằng các nhà trường cần trả lời được những câu hỏi quan trọng thì mới tìm được lối ra tháo gỡ khó khăn. Cụ thể là hiệu trưởng đã có được sự tin tưởng của cán bộ, giáo viên toàn trường, thống nhất về sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi cần hướng đến chưa? Chiến lược phát triển nhà trường như thế nào, đã xác định được các mục tiêu cần ưu tiên chưa?  Việc vận hành, quản trị nhà trường đã thông suốt, trong đó quy trách nhiệm rõ ràng chưa? Đã có các giải pháp như thế nào để duy trì chất lượng giáo dục, đảm bảo sự công bằng trong tiếp cận giáo dục giữa các phân hiệu, điểm trường? Đội ngũ giáo viên đã sẵn sàng hợp tác, chia sẻ?...

 Bà Đặng Thị Thanh Huyền chỉ ra một hướng tiếp cận là chuyển từ quản lý dựa nhiều vào sự hiện diện trực tiếp sang mô hình kết hợp giữa phân quyền, phối hợp và điều hành dựa trên dữ liệu. Theo đó, người phụ trách từng điểm trường cần được xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm và phạm vi ra quyết định. Nhà trường phải có cơ chế theo dõi và đánh giá để bảo đảm sự thống nhất trong hoạt động chung.

Theo bà Huyền, cùng với phân quyền, dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ra quyết định. Các thông tin về sĩ số, tiến độ thực hiện kế hoạch giáo dục, hoạt động chuyên môn và tình hình vận hành có thể được tổng hợp trên một hệ thống theo dõi tập trung. Khi dữ liệu được cập nhật và sử dụng đúng cách, ban giám hiệu có thêm cơ sở để nhận diện vấn đề, phân bổ nguồn lực và điều chỉnh kế hoạch kịp thời.

"Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với quy trình quản trị rõ ràng. Nếu thiếu sự thống nhất về cách nhập liệu, trách nhiệm cập nhật và mục đích sử dụng thông tin, hệ thống số có thể làm phát sinh thêm công việc thay vì giảm tải cho đội ngũ" - PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền phân tích.

Theo ông Lê Đình Phong, Hiệu trưởng Trường Tiểu học An Châu - tỉnh Bắc Ninh  thì đối với giáo viên, cơ chế quản lý hợp lý cần hạn chế những công việc trùng lặp, làm rõ trách nhiệm và tạo thêm thời gian cho hoạt động chuyên môn. Còn với học sinh, mục tiêu cuối cùng vẫn là được học tập trong môi trường có chất lượng, phát huy tính chủ động và phát triển năng lực. Nhà trường cần thống nhất quy trình cần đi cùng khả năng linh hoạt để đáp ứng đặc thù của từng cấp học và điểm trường, tạo ra các hoạt động chuyên môn chung và văn hoá chia sẻ, đoàn kết. Kinh nghiệm cho thấy, các hiệu trưởng cần học những công cụ quản trị mới và chú trọng xây dựng văn hoá dựa vào các trụ cột: Cùng học tập, cùng chia sẻ, phát huy điểm mạnh và tôn trọng đặc thù địa phương.