Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33. Ảnh: VGP

Tại Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định ngoại giao khoa học và công nghệ được Bộ xác định là công cụ tiên phong để nâng cao năng lực nội sinh, qua đó tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 06 của Đảng đã xác định hội nhập và ngoại giao, trong đó có ngoại giao khoa học và công nghệ, là một đột phá chiến lược, được đặt ở vị trí độc lập, ngang tầm với hội nhập kinh tế cũng như chính trị - an ninh.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy ngoại giao cấp cao đã tạo ra nhiều kết quả cụ thể. Việt Nam tiếp tục giữ vị trí thứ 44 trong số 139 nền kinh tế theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), trong khi kim ngạch xuất khẩu công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông (ICT) đạt 174,2 tỷ USD.

Song song với đó, nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Qualcomm, Samsung, Marvell và Synopsys liên tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc thúc đẩy hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ những kết quả này, Bộ trưởng cho rằng Việt Nam cần chuyển từ tư duy tiếp cận sang chủ động kiến tạo để từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, đặc biệt thông qua mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tập trung triển khai 5 nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết là chủ động tham mưu, cập nhật kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng các chính sách phát triển công nghệ chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham khảo kinh nghiệm từ Mỹ, Trung Quốc cùng nhiều quốc gia phát triển.

Ông dẫn ví dụ, khi xây dựng cơ chế tài chính cho các nhiệm vụ công nghệ chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đối sánh với Singapore để đề xuất mức thù lao tương đương với chế độ dành cho các nhà khoa học tại quốc gia này, qua đó tăng khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao. Đây được xem là một bước đột phá trong cơ chế tài chính dành cho khoa học và công nghệ.

Bên cạnh đó, phương thức quản lý các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cũng đang được đổi mới theo hướng tập trung vào sản phẩm cuối cùng thay vì nặng về thủ tục hành chính. Các mốc tiến độ và kết quả được đưa vào để đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Nhiệm vụ trọng tâm thứ hai là tăng cường tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu và kết nối chuyển giao công nghệ. Bộ trưởng cho rằng Việt Nam chưa thể làm chủ toàn bộ công nghệ trong thời gian ngắn. Vì vậy, việc mở rộng hợp tác quốc tế và thúc đẩy chuyển giao công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình phát triển.

Cùng với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất đẩy mạnh xúc tiến, tìm kiếm các đối tác chiến lược có nhu cầu đầu tư công nghệ tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ sâu (deep tech). Qua trao đổi với nhiều doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ quốc tế, Bộ trưởng cho biết những yếu tố được các nhà đầu tư đánh giá cao là nguồn nhân lực chất lượng, môi trường chính trị ổn định và khát vọng phát triển mạnh mẽ của Việt Nam.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là khơi thông dòng vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế, nhất là các quỹ đầu tư công nghệ. Theo Bộ trưởng, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như công nghệ sinh học, vật liệu mới và nhiều công nghệ tiên tiến khác.

Đặc biệt, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong thu hút nhân tài khoa học và công nghệ trên phạm vi toàn cầu. Theo đó, cần chuyển từ tư duy hành chính hóa sang cơ chế kiến tạo, trong đó Nhà nước không trực tiếp tuyển dụng mà tạo cơ chế để các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chủ động thu hút, sử dụng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học.

Ông cũng cho rằng cần xóa bỏ tư duy cục bộ, không phân biệt Trung ương và địa phương trong trọng dụng nhân tài. Một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở và linh hoạt sẽ tạo điều kiện thu hút các tổng công trình sư, chuyên gia đầu ngành cũng như đội ngũ trí thức, nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài tham gia giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Dẫn chứng cho định hướng này, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu, hướng tới phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia trong thiết kế, xây dựng và vận hành các hệ thống quy mô lớn.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, với 5 nhóm nhiệm vụ nêu trên, mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc cung cấp thông tin về chính sách, tìm kiếm công nghệ, kết nối đối tác, thu hút nguồn vốn và nhân tài quốc tế cho Việt Nam.

Khẳng định định hướng phát triển trong giai đoạn tới, Bộ trưởng nhấn mạnh: Ngoại giao khoa học và công nghệ không chỉ dừng lại ở vai trò kết nối hợp tác mà thành công cuối cùng phải được đo bằng năng lực công nghệ được chuyển giao, những thị trường mới được mở rộng và mức độ tự chủ về công nghệ của quốc gia được nâng cao.