Những loài rắn như rắn lục mũi hếch (Deinagkistrodon acutus) có thể gây tổn thương cơ nghiêm trọng bằng nọc độc.

Theo các kết quả sơ bộ mới được công bố trên tạp chí Toxicon, độc tố botulinum đã cho thấy khả năng làm giảm những tác động phá hủy nghiêm trọng nhất của nọc rắn, được cho là thông qua việc “kìm hãm” phản ứng viêm quá mức của cơ thể trước nọc độc.

Rắn cắn hiện vẫn là thách thức lớn đối với sức khỏe toàn cầu, gây ra hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm. Ngoài ra, hàng triệu nạn nhân khác phải đối mặt với các di chứng lâu dài như hoại tử mô, mất chi, do tình trạng sưng tấy và viêm nhiễm lan nhanh tại vị trí bị cắn.

Các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu dựa vào huyết thanh kháng nọc độc, kết hợp với những phương pháp hỗ trợ như oxy nồng độ cao hay hút chân không. Tuy nhiên, theo David Williams, chuyên gia nghiên cứu bò sát tại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ở Melbourne (Australia), lĩnh vực này vẫn đang thiếu những giải pháp hiệu quả và kịp thời hơn.

“Nọc độc khác nhau đáng kể giữa các loài và khu vực, trong khi huyết thanh kháng độc không có tác dụng phổ quát. Vì vậy, các phương pháp điều trị có hiệu quả rộng rãi là nhu cầu cấp thiết,” ông nhận định.

Là loại độc tố thần kinh mạnh do vi khuẩn Clostridium botulinum tạo ra, botulinum vốn được biết đến với ứng dụng rộng rãi trong y học và thẩm mỹ dưới tên gọi Botox. Theo các nhà khoa học, một số bằng chứng đã cho thấy khả năng giảm viêm và hỗ trợ quá trình lành thương của độc tố này.

Pin Lan, chuyên gia độc học y khoa tại Bệnh viện Trung ương Lệ Thủy (Trung Quốc), cùng các cộng sự đã kiểm chứng giả thuyết này bằng thí nghiệm trên thỏ. Nhóm nghiên cứu sử dụng nọc độc của rắn lục mũi hếch (Deinagkistrodon acutus), một loài rắn châu Á có nọc độc gây tổn thương cơ nghiêm trọng.

Trong thí nghiệm, 22 con thỏ được chia thành ba nhóm: một nhóm tiêm nọc độc, một nhóm tiêm nọc độc kết hợp với độc tố botulinum, và nhóm đối chứng tiêm nước muối sinh lý. Sau 24 giờ, các mẫu mô cơ được thu thập và phân tích để đánh giá mức độ tổn thương, phản ứng viêm và sự thay đổi của các tế bào miễn dịch.

Kết quả cho thấy, so với nhóm chỉ tiêm nọc, những con thỏ được bổ sung độc tố botulinum gần như không bị sưng tấy đáng kể. Trong khi cơ đùi của nhóm không điều trị có thể sưng hơn 30% so với ban đầu, nhóm được tiêm độc tố hầu như không xuất hiện hiện tượng này. Mức độ hoại tử cơ cũng giảm rõ rệt.

Đáng chú ý, độc tố botulinum còn làm thay đổi “cán cân” của các đại thực bào – những tế bào miễn dịch đóng vai trò then chốt trong phản ứng viêm. Những con thỏ được điều trị có ít đại thực bào M1 (loại thúc đẩy viêm) hơn và nhiều đại thực bào M2 hơn, vốn liên quan đến sửa chữa và tái tạo mô. Các nhà khoa học cho rằng độc tố có thể đang “tắt” chế độ gây viêm, thúc đẩy cơ thể chuyển sang trạng thái hồi phục.

Bà Ornella Rossetto, nhà thần kinh học tại Đại học Padua (Ý), đánh giá cao tiềm năng của hướng nghiên cứu này. Bà cho biết huyết thanh kháng độc truyền thống chỉ trung hòa độc tố trong máu, nhưng không ngăn được các phản ứng viêm tại chỗ hay tình trạng hoại tử mô diện rộng.

Dù vậy, cả Rossetto và Williams đều nhấn mạnh rằng cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi áp dụng trên người. Tuy nhiên, các kết quả ban đầu mở ra hy vọng rằng trong tương lai, Botox có thể kết hợp với huyết thanh kháng nọc độc để trở thành “bộ đôi” mới trong điều trị vết rắn cắn, giúp giảm thiểu tổn thương và cải thiện tiên lượng cho người bệnh.