GS. Liesl Zühlke

Sinh năm 1968 tại Cape Town, Nam Phi, Liesl Johanna Zühlke lớn lên trong giai đoạn đất nước vẫn tồn tại nhiều bất bình đẳng sâu sắc về y tế và điều kiện sống. Chính bối cảnh ấy đã ảnh hưởng lớn đến lựa chọn nghề nghiệp của bà sau này. Với bà, y học không đơn thuần là công việc chữa bệnh mà còn là cách thu hẹp khoảng cách trong cơ hội chăm sóc sức khỏe giữa các cộng đồng.

Bà theo học y khoa tại University of Cape Town và tốt nghiệp năm 1991. Sau đó, GS. Liesl  Zühlke tiếp tục đào tạo chuyên sâu về nhi khoa và tim mạch nhi, đồng thời có thời gian nghiên cứu và thực hành tại Đức trước khi trở lại Nam Phi làm việc.

Con đường học thuật của bà phát triển song song với hoạt động lâm sàng. Năm 2011, bà hoàn thành chương trình thạc sĩ y tế công cộng về phương pháp nghiên cứu lâm sàng tại Đại học Cape Town. Đến năm 2015, bà bảo vệ luận án tiến sĩ tập trung vào kết quả điều trị bệnh thấp tim có triệu chứng và không có triệu chứng ở trẻ em và thanh thiếu niên. Ba năm sau, bà tiếp tục theo học chương trình thạc sĩ kinh tế y tế và quản lý khoa học tim mạch tại London School of Economics, mở rộng mối quan tâm từ điều trị bệnh sang xây dựng hệ thống chăm sóc tim mạch bền vững cho các quốc gia thu nhập thấp.

Trong khi nhiều nghiên cứu tim mạch trên thế giới tập trung vào công nghệ can thiệp hiện đại hoặc bệnh lý ở người trưởng thành, GS. Liesl Zühlke lựa chọn theo đuổi bệnh thấp tim căn bệnh từng gần như biến mất tại các nước phát triển nhưng vẫn là nguyên nhân gây tử vong và tàn tật ở hàng triệu trẻ em châu Phi.

Bệnh thấp tim xuất phát từ biến chứng của viêm họng liên cầu khuẩn. Theo GS. Zühlke, đây không chỉ là vấn đề y khoa mà còn phản ánh tình trạng nghèo đói, hệ thống y tế quá tải và sự thiếu hụt chăm sóc sức khỏe cơ bản tại nhiều quốc gia châu Phi. Chính vì vậy, phần lớn sự nghiệp của bà gắn với các nghiên cứu dịch tễ học, phát hiện sớm và cải thiện khả năng tiếp cận điều trị cho những cộng đồng dễ tổn thương.

Nhà khoa học Nam Phi dành cả sự nghiệp nghiên cứu bệnh thấp tim ở trẻ em

Trong nhiều năm, bà làm việc tại Red Cross War Memorial Children’s Hospital và Groote Schuur Hospital, đồng thời tham gia các dự án nghiên cứu thực địa ở nhiều nước châu Phi. Những chuyến khảo sát kéo dài qua các bệnh viện công và khu dân cư nghèo giúp bà cùng cộng sự xây dựng một trong những cơ sở dữ liệu lớn nhất về bệnh thấp tim tại khu vực vốn thiếu hụt nghiêm trọng thông tin y tế.

Tên tuổi của GS. Liesl Zühlke gắn với nhiều nghiên cứu có ảnh hưởng quốc tế về thấp tim và bệnh tim bẩm sinh. Nổi bật trong số đó là dự án REMEDY cơ sở dữ liệu toàn cầu về bệnh thấp tim với hơn 3.000 bệnh nhân tại 12 quốc gia ở châu Phi, Ấn Độ và Yemen. Công trình này cho thấy những khoảng trống lớn trong điều trị, khả năng tiếp cận thuốc và chăm sóc tim mạch tại các nước thu nhập thấp, từ đó góp phần thúc đẩy nhiều thay đổi trong chính sách y tế quốc tế.

Bà cũng dẫn dắt các nghiên cứu về diễn tiến tự nhiên của thấp tim tiềm ẩn ở trẻ em, giúp giới chuyên môn hiểu rõ hơn khả năng phát hiện bệnh từ sớm và can thiệp trước khi bệnh tiến triển nặng. Ngoài thấp tim, GS. Liesl Zühlke còn mở rộng nghiên cứu sang bệnh tim bẩm sinh, bệnh tim liên quan đến HIV, COVID-19 ở trẻ em và sức khỏe tim mạch của phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

Năm 2015, bà thành lập Đơn vị Nghiên cứu Bệnh tim Trẻ em (CHDRU) tại Đại học Cape Town. Không chỉ là trung tâm nghiên cứu, CHDRU còn được xây dựng như một mạng lưới hợp tác khoa học quy mô châu Phi, hướng tới đào tạo các nhà nghiên cứu trẻ và tăng cường năng lực nghiên cứu tim mạch cho khu vực.

Bên cạnh vai trò nhà khoa học, GS. Liesl Zühlke còn là một trong những gương mặt có ảnh hưởng trong hệ thống nghiên cứu y khoa Nam Phi. Bà là người phụ nữ đầu tiên tại nước này được bổ nhiệm chức danh giáo sư chính thức trong lĩnh vực tim mạch nhi khoa.

Từ năm 2012 đến năm 2016, bà giữ cương vị Chủ tịch Hiệp hội Tim mạch Nhi Nam Phi. Sau đó, bà tiếp tục trở thành Chủ tịch Hiệp hội Tim mạch Nam Phi và là phụ nữ da màu đầu tiên đảm nhận vị trí này. Hiện nay, bà là Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu ngoại viện và danh mục nội bộ của South African Medical Research Council, đồng thời vẫn duy trì vai trò giáo sư và bác sĩ tim mạch nhi khoa tại Đại học Cape Town.

Ở cấp độ quốc tế, GS. Liesl Zühlke tham gia nhiều mạng lưới khoa học và vận động chính sách như World Heart Federation và Pan-African Society of Cardiology. Bà cũng là một trong những tiếng nói thúc đẩy mạnh mẽ việc đưa bệnh tim trẻ em và sức khỏe tim mạch phụ nữ vào chương trình nghị sự y tế toàn cầu.

Đến năm 2026, GS. Liesl Zühlke đã công bố hơn 230 bài báo khoa học với hơn 90.000 lượt trích dẫn học thuật và được đánh giá là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về bệnh thấp tim. Bà là thành viên của nhiều tổ chức khoa học uy tín như Academy of Science of South Africa, European Society of Cardiology và American College of Cardiology.

Trong sự nghiệp của mình, bà nhận được nhiều giải thưởng và học bổng nghiên cứu từ NIH, Wellcome Trust, Discovery Foundation cùng African Research Leader Award năm 2018. Năm 2026, bà được trao Giải thưởng quốc tế L'Oréal-UNESCO For Women in Science dành cho khu vực châu Phi và các quốc gia Arab nhằm ghi nhận những đóng góp trong nghiên cứu bệnh thấp tim, bệnh tim bẩm sinh và nỗ lực cải thiện khả năng tiếp cận y tế cho phụ nữ, trẻ em tại các quốc gia thu nhập thấp.

Điểm nổi bật trong hành trình của GS. Liesl Zühlke không chỉ nằm ở số lượng công trình hay các vị trí lãnh đạo học thuật mà còn ở cách bà nhìn nhận vai trò của khoa học. Với bà, nghiên cứu y khoa không chỉ nhằm tạo ra tri thức mới mà còn phải góp phần thay đổi cơ hội sống của những đứa trẻ sinh ra trong điều kiện thiếu thốn nhất.

Trong nhiều bài phát biểu, bà nhiều lần nhấn mạnh rằng các bệnh tim ở trẻ em châu Phi thường bị bỏ quên trong hệ thống thống kê và ưu tiên y tế toàn cầu. Vì thế, phần lớn sự nghiệp của bà là nỗ lực đưa những bệnh nhân “vô hình” ấy trở lại trung tâm của các chính sách chăm sóc sức khỏe.

Giữa bối cảnh khoa học thế giới ngày càng bị cuốn vào các cuộc đua công nghệ cao, hành trình của GS. Liesl Zühlke cho thấy một hướng đi khác, khoa học có thể bắt đầu từ những phòng khám quá tải, từ tiếng tim bất thường của một đứa trẻ nghèo và từ quyết tâm không để nơi sinh ra quyết định cơ hội được chữa bệnh của con người.