Ngày 17/5, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, báo Tiền Phong phối hợp cùng nhiều đơn vị tổ chức Ngày hội tuyển sinh khối các ngành Khoa học và Công nghệ lần thứ hai năm 2026. Sự kiện thu hút đông đảo học sinh THPT, phụ huynh và chuyên gia giáo dục tham gia, với nhiều nội dung tư vấn xoay quanh xu hướng nghề nghiệp, cơ hội việc làm và định hướng phát triển trong lĩnh vực khoa học - công nghệ.

Tại tọa đàm mang chủ đề “Khoa học và Công nghệ - Tương lai của quốc gia, cơ hội cho người trẻ”, nhiều câu hỏi được học sinh đặt ra liên quan đến cơ hội dành cho nữ giới trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, khả năng theo học ngành nếu không giỏi Toán, cũng như việc nên lựa chọn học tập trong nước hay ra nước ngoài.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn là câu chuyện về định kiến giới đối với phụ nữ theo đuổi khoa học và công nghệ. Một nữ sinh Trường THPT Phùng Khắc Khoan (Hà Nội) bày tỏ băn khoăn liệu con gái có gặp bất lợi khi lựa chọn những ngành học vốn được xem là khô khan, đòi hỏi tư duy kỹ thuật và thường gắn với nam giới hay không.

GS.TS Trần Hồng Thái - Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, giải đáp rào cản về giới trong khoa học - công nghệ. Ảnh: DT

Trả lời vấn đề này, GS.TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng những rào cản về giới trong khoa học - công nghệ hiện đã giảm đi đáng kể so với trước đây.

Theo ông, trong quá khứ, xã hội từng tồn tại quan niệm rằng khoa học - công nghệ phù hợp hơn với nam giới vì đặc thù nghiên cứu áp lực, đòi hỏi tư duy logic và thời gian làm việc cường độ cao. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy phụ nữ hoàn toàn có thể phát triển bình đẳng nếu có đủ năng lực, đam mê và môi trường thuận lợi.

“Tôi không nhìn thấy bất kỳ rào cản nào ngăn phụ nữ phát triển trong nghiên cứu khoa học và hoạt động công nghệ”, GS.TS Trần Hồng Thái chia sẻ tại tọa đàm.

Từ thực tiễn nhiều năm công tác trong môi trường nghiên cứu, ông cho biết vai trò của nữ giới đang ngày càng nổi bật trong các nhóm khoa học. Không chỉ tham gia nghiên cứu, nhiều nữ nhà khoa học còn giữ vai trò điều phối, kết nối và thúc đẩy các dự án hợp tác chuyên môn.

Theo đánh giá của GS.TS Trần Hồng Thái, phụ nữ thường có thế mạnh về sự bền bỉ, cẩn trọng và khả năng duy trì kết nối trong công việc. Đây là những phẩm chất rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học - lĩnh vực đòi hỏi quá trình tích lũy lâu dài, kiên trì theo đuổi mục tiêu và làm việc nhóm hiệu quả.

Ông cho rằng, ở nhiều khía cạnh, nữ giới thậm chí có lợi thế hơn nam giới nhờ khả năng kiên trì và tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Những phẩm chất ấy giúp họ thích nghi tốt với môi trường nghiên cứu hiện đại, nơi khoa học không còn là câu chuyện của cá nhân mà là sự phối hợp đa ngành, đa lĩnh vực.

Dù vậy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng nhấn mạnh, để phụ nữ có thể phát triển sự nghiệp khoa học bền vững, rất cần sự chia sẻ từ gia đình và xã hội. Theo ông, bình đẳng giới không có nghĩa mọi vai trò trong gia đình phải giống hệt nhau, mà quan trọng hơn là sự đồng hành, thấu hiểu để mỗi người có điều kiện phát huy năng lực của mình.

Bên cạnh câu chuyện về giới, vấn đề năng lực học tập, đặc biệt là môn Toán, cũng khiến nhiều học sinh lo lắng khi nghĩ tới các ngành khoa học - công nghệ. Không ít học sinh cho rằng muốn theo đuổi các ngành này phải thật sự xuất sắc về Toán học ngay từ phổ thông. Tuy nhiên, GS.TS Trần Hồng Thái cho rằng đây là quan niệm chưa hoàn toàn chính xác.

Ông chia sẻ, trong quá trình làm việc, từng gặp nhiều học sinh ở bậc THPT chưa thật nổi bật về môn Toán nhưng sau khi được đào tạo bài bản, đặc biệt trong môi trường đại học hoặc quốc tế, lại phát triển rất nhanh trong lĩnh vực khoa học - công nghệ.

Theo ông, điểm số ở phổ thông không phản ánh toàn bộ năng lực của một người. Ở giai đoạn THCS và THPT, học sinh thường học theo chương trình đại trà, tập trung nhiều vào các môn nền tảng. Trong khi đó, khi bước vào đại học hay nghiên cứu chuyên sâu, kiến thức sẽ được đào tạo theo hướng gắn với lĩnh vực cụ thể và năng lực thực hành.

GS.TS Trần Hồng Thái khuyên học sinh không nên quá tự ti nếu chưa có thành tích nổi bật ở môn Toán. Điều quan trọng hơn là xác định được đam mê, kiên trì theo đuổi mục tiêu và sẵn sàng học hỏi trong quá trình đào tạo.

“Không có lựa chọn nghề nghiệp nào là duy nhất và mỗi người đều có cơ hội riêng nếu biết kiên trì theo đuổi mục tiêu”, ông nói.

Thông điệp này nhận được sự đồng tình của nhiều học sinh tham dự ngày hội, trong bối cảnh khoa học - công nghệ đang trở thành lĩnh vực được ưu tiên phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay tự động hóa đang mở ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo thêm nhiều cơ hội nghề nghiệp cho người trẻ.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ ngày càng đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của quốc gia, những chia sẻ tại ngày hội không chỉ giúp học sinh tháo gỡ băn khoăn về lựa chọn nghề nghiệp mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực này.

Từ những phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu cho tới các doanh nghiệp công nghệ, hình ảnh nữ giới tham gia nghiên cứu, sáng tạo và dẫn dắt các dự án khoa học đang ngày càng trở nên quen thuộc, cho thấy cánh cửa của khoa học - công nghệ đang rộng mở hơn với mọi người trẻ có đam mê và quyết tâm theo đuổi con đường mình lựa chọn.