Trong nhiều năm, testosterone gần như được xem là "hormone của đàn ông". Nhưng thực tế ít người biết rằng phụ nữ cũng sản xuất testosterone, và hormone này đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe.

Những năm gần đây, khi ngày càng nhiều phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, testosterone bất ngờ trở thành chủ đề nóng trong y học. Không ít người cho rằng hormone này có thể giúp tăng năng lượng, cải thiện trí nhớ, nâng cao ham muốn tình dục, thậm chí tăng cơ.

Tuy nhiên, phía sau làn sóng quan tâm đó lại là một thực tế khá rối rắm: Mỹ vẫn chưa có bất kỳ sản phẩm testosterone nào được phê duyệt dành riêng cho phụ nữ.

Điều này khiến việc sử dụng hormone trở thành một "vùng xám" trong y học - nơi phụ nữ phải tự tìm kiếm thông tin, tự cân nhắc lợi ích và rủi ro.

Cuộc họp năm 2004 thay đổi mọi thứ

Đầu tháng 12/2004, một hội đồng cố vấn của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) tập trung tại một khách sạn gần Washington D.C. để đánh giá dữ liệu của một loại thuốc mới.

Tập đoàn Procter & Gamble khi đó đang phát triển miếng dán testosterone Intrinsa, được quảng bá như bước đột phá giúp tăng ham muốn tình dục cho phụ nữ rơi vào tình trạng mãn kinh do phẫu thuật và mắc chứng rối loạn ham muốn tình dục giảm sút (HSDD).

Sau sáu tháng thử nghiệm lâm sàng, công ty tin rằng sản phẩm đã sẵn sàng để đưa ra thị trường. Lúc đầu, nhiều thành viên hội đồng tỏ ra lạc quan. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là thuốc testosterone đầu tiên dành cho phụ nữ tại Mỹ. Nhưng khi cuộc họp kéo dài, sự lạc quan dần biến mất.

Cuối cùng, hội đồng nhất trí bỏ phiếu phản đối cấp phép cho sản phẩm. Không phải vì miếng dán này không hiệu quả. Nguyên nhân chính là nỗi lo về tác dụng phụ lâu dài, đặc biệt sau khi nghiên cứu lớn mang tên Women's Health Initiative (WHI) năm 2002 từng liên hệ liệu pháp hormone với nguy cơ: Ung thư vú, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

Các chuyên gia cho rằng dữ liệu thử nghiệm chưa đủ dài để đảm bảo testosterone sẽ không làm tăng những rủi ro này.

Sau quyết định đó, Procter & Gamble rút đơn xin phê duyệt. Và từ đó đến nay, không có sản phẩm testosterone nào dành cho phụ nữ được FDA cấp phép.

Liệu pháp hormone đang "trở lại"

Những năm gần đây, một nhóm các bác sĩ chuyên về mãn kinh hoạt động rất tích cực trên mạng xã hội đã cố gắng giải tỏa nỗi sợ xung quanh liệu pháp hormone sau nghiên cứu WHI năm 2002 - vốn sau này được cho là đã bị diễn giải quá mức.

Họ nhấn mạnh rằng khi được sử dụng đúng thời điểm, estrogen và progesterone có thể điều trị hiệu quả nhiều triệu chứng mãn kinh, như: Bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, nhiễm trùng tiết niệu tái phát,... đau khi quan hệ

Những nghiên cứu mới cũng cho thấy estrogen có thể mang lại lợi ích bảo vệ tim mạch.

Trong bối cảnh liệu pháp hormone dần "trở lại", testosterone cũng bắt đầu được nhắc tới nhiều hơn. Không chỉ là hormone liên quan đến ham muốn tình dục, nhiều phụ nữ cho rằng testosterone giúp họ tăng năng lượng, sức mạnh và sự minh mẫn.

Testosterone giảm dần theo tuổi

Ở cả nam và nữ, nồng độ testosterone đều giảm dần theo tuổi tác. Sự suy giảm này liên quan đến nhiều thay đổi, bao gồm: Ham muốn tình dục, tâm trạng, mức năng lượng, sức khỏe xương, khối lượng cơ...

Tuy nhiên, hiện nay chỉ có các sản phẩm testosterone dành cho nam giới được FDA phê duyệt, với hàng chục loại khác nhau đã được cấp phép từ những năm 1950.

Điều này khiến phụ nữ gặp nhiều khó khăn khi muốn tiếp cận hormone này.

Không chỉ vậy, testosterone còn được xếp vào nhóm chất được kiểm soát bởi Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA). Bác sĩ cần giấy phép đặc biệt để kê đơn và cũng không thể cấp thuốc với số lượng lớn cho bệnh nhân.

Ngay cả khi có thể kê đơn, cộng đồng y khoa vẫn còn chia rẽ về việc liệu phụ nữ có nên dùng testosterone hay không.

Do không có sản phẩm testosterone nào được phê duyệt cho phụ nữ tại Mỹ, nhiều người phải tìm đến các giải pháp khác như: Do không có sản phẩm testosterone nào được phê duyệt cho phụ nữ tại Mỹ, nhiều người phải tìm đến các giải pháp khác như: Thuốc pha chế tại nhà thuốc, phòng khám hormone, dịch vụ y tế trực tuyến... Điều này khiến thị trường trở nên hỗn loạn với liều dùng không thống nhất và nhiều phương pháp khác nhau.

Một số phụ nữ thậm chí tự mua hormone trên mạng hoặc tìm đến các phòng khám chống lão hóa để được kê đơn. Chính vì vậy, nhiều bác sĩ gọi lĩnh vực này là “miền Tây hoang dã của testosterone”.

Tất cả những điều này tạo nên một thực tế mà nhiều người gọi là "miền Tây hoang dã của testosterone".

Phụ nữ phải tự xoay xở với hàng loạt câu hỏi:

Có nên dùng hormone này không?

Ai sẵn sàng kê đơn ngoài chỉ định?

Liều dùng bao nhiêu là an toàn?

Nên dùng dạng gel, kem, tiêm hay viên cấy?

Trên các diễn đàn như Reddit, nhiều phụ nữ chia sẻ kinh nghiệm và thắc mắc:

"Gel testosterone hay tiêm testosterone tốt hơn? Có ai chia sẻ kinh nghiệm được không?"

"Có ai biết liều dùng mỗi ngày của tôi là bao nhiêu không? Đơn thuốc thật sự khó hiểu"

Nguy cơ khi dùng sai liều

Bác sĩ Carla DiGirolamo, chuyên gia nội tiết sinh sản, cho biết bà thường thấy phụ nữ được kê liều testosterone không phù hợp với cơ thể nữ.

"Điều tôi gặp nhiều nhất là phụ nữ được điều trị sai cách và không được dùng liều dành cho nữ", bà nói.

Theo bà, việc đưa quá nhiều testosterone vào cơ thể có thể gây ra những vấn đề an toàn và tác dụng phụ đáng lo ngại.

Testosterone và thời kỳ mãn kinh

Trong giai đoạn tiền mãn kinh, estrogen và progesterone dao động mạnh trước khi giảm đáng kể khi bước vào mãn kinh.

Testosterone lại không giảm đột ngột như vậy. Thay vào đó, nồng độ hormone này giảm chậm từ khoảng tuổi 18, và thậm chí có thể tăng nhẹ sau tuổi 60.

Tuy vậy, một số phụ nữ vẫn cảm nhận rõ sự suy giảm testosterone khi bước vào giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.

Những thay đổi này có thể biểu hiện dưới dạng: 

Giảm ham muốn tình dục

Đau khớp

"Sương mù não" (khó tập trung)

Mệt mỏi kéo dài

Tuy nhiên, các triệu chứng này không dễ quy về riêng testosterone, vì chúng cũng có thể liên quan đến estrogen, progesterone hoặc thậm chí không liên quan đến hormone.

Khi testosterone giúp cải thiện đời sống tình dục

Hiện nay, bằng chứng khoa học mạnh nhất ủng hộ liệu pháp testosterone ở phụ nữ là điều trị HSDD ở phụ nữ sau mãn kinh.

Trong các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, phụ nữ sử dụng testosterone có trung bình thêm một trải nghiệm tình dục thỏa mãn mỗi tháng so với nhóm giả dược.

Dù con số này có vẻ nhỏ, các chuyên gia cho rằng một trải nghiệm tích cực cũng có thể tạo ra khác biệt lớn trong đời sống cá nhân.

Một số phụ nữ cho biết testosterone không chỉ cải thiện ham muốn mà còn giúp họ tự tin và hài lòng hơn trong mối quan hệ.

Không phải "thuốc thần"

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng ham muốn tình dục là một hiện tượng rất phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội.

Vì thế, testosterone không phải là giải pháp cho mọi trường hợp giảm ham muốn.

Ngoài ra, những lợi ích thường được quảng bá trên mạng xã hội - như tăng cơ, cải thiện trí nhớ hay tăng năng lượng - vẫn chưa có bằng chứng khoa học chắc chắn.

Để đạt được sự gia tăng đáng kể về khối lượng cơ, phụ nữ có thể phải dùng testosterone ở mức tương đương nam giới, điều này làm tăng nguy cơ tác dụng phụ như: Mọc lông nhiều, mụn trứng cá, thay đổi giọng nói, phì đại âm vật...

Cuộc tranh luận vẫn chưa có hồi kết

Ngày nay, ngày càng nhiều phụ nữ tìm đến testosterone, đặc biệt thông qua các phòng khám trực tuyến.

Nhưng cộng đồng y khoa vẫn chưa đạt được sự đồng thuận.

Một số bác sĩ cho rằng testosterone có thể là mảnh ghép còn thiếu trong điều trị mãn kinh, trong khi những người khác cảnh báo rằng hormone này đang bị thổi phồng quá mức trên mạng xã hội.

Trong khi chưa có sản phẩm testosterone nào được FDA phê duyệt cho phụ nữ, nhiều chuyên gia cho rằng tình trạng "vùng xám" này có thể còn kéo dài.

Và cho đến khi có thêm nghiên cứu khoa học rõ ràng hơn, phụ nữ vẫn phải tự mình đi tìm câu trả lời cho câu hỏi quen thuộc: liệu testosterone có thực sự phù hợp với họ hay không.