Ứng dụng Lexi giúp bệnh nhân không nói tiếng Anh có thể giao tiếp trực tiếp với bác sĩ ngay trong những thời khắc cấp bách.

Phạm Hồng Linh không chỉ là CEO của một startup công nghệ y tế đang được triển khai tại nhiều cơ sở y tế Mỹ, cô còn là hình ảnh của một thế hệ trí thức trẻ Việt Nam bước vào lĩnh vực AI với năng lực, sự kiên trì và một động lực nhân văn rất rõ ràng.

Bước ngoặt từ một câu chuyện ám ảnh

Phạm Hồng Linh sinh ra tại Hà Nội, lớn lên và học phổ thông ở TP.HCM. Từ nhỏ cô yêu thích hội họa và từng nghĩ đến con đường nghệ thuật. Nhưng Linh sớm nhận ra mình cần một nền tảng rộng hơn để bước ra thế giới. Cô chọn học kinh tế tại Trường Đại học Brown, một trong những đại học danh tiếng của Mỹ. Tuy nhiên, niềm đam mê sáng tạo vẫn luôn song hành với Linh. Trong thời gian học đại học, cô theo học thêm thiết kế tại Rhode Island School of Design, trường nghệ thuật hàng đầu thế giới.

Phạm Hồng Linh, nhà sáng lập Lexi - phần mềm dịch thuật y khoa bằng trí tuệ nhân tạo. Ảnh: FBNN

Sự kết hợp giữa tư duy kinh doanh và năng lực thiết kế đã mở ra con đường nghề nghiệp riêng. Sau khi tốt nghiệp năm 2014, Linh làm việc trong lĩnh vực thiết kế công nghệ, tham gia nhiều dự án sản phẩm cho các doanh nghiệp tại Mỹ.

Và sau gần một thập kỷ làm việc, cô nhận ra mình muốn đi xa hơn. Không chỉ thiết kế sản phẩm, Linh muốn tự xây dựng công nghệ. Linh quay lại trường học đưa cô đến chương trình thạc sĩ kỹ thuật thiết kế tại Trường Đại học Harvard. Ở đó, cô bắt đầu học sâu hơn về khoa học máy tính, dữ liệu và machine learning để có thể tự phát triển những sản phẩm công nghệ của mình.

Ý tưởng về Lexi không bắt đầu từ một bản kế hoạch kinh doanh. Nó bắt đầu từ một câu chuyện khiến Linh day dứt. Trong quá trình nghiên cứu tại Harvard, cô biết đến trường hợp một bé gái 9 tuổi người Việt tại Mỹ. Khi em bị đau bụng và được đưa vào bệnh viện, bố mẹ không nói được tiếng Anh nên phải nhờ người anh trai 15 tuổi làm phiên dịch. Cậu bé không thể diễn đạt chính xác triệu chứng của em gái. Bác sĩ hiểu sai tình trạng và cho thuốc không phù hợp. Chỉ hai giờ sau, em bé qua đời. Đó là câu chuyện khiến Linh suy nghĩ rất lâu.

Theo thống kê mà cô tìm hiểu, khoảng một nửa người Việt tại Mỹ không sử dụng thành thạo tiếng Anh. Nhiều cộng đồng nhập cư khác cũng gặp tình trạng tương tự. Trong môi trường y tế, một sai lệch nhỏ trong dịch thuật có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. “Trong y tế, lỗi dịch thuật không phải là sự bất tiện. Nó có thể là vấn đề sống còn”, Linh từng chia sẻ.

Từ bài tập trên lớp thành một dự án cứu người

Tại Harvard, Linh và người bạn học Siddharth UR cùng thực hiện một dự án nghiên cứu về khó khăn của người nhập cư trong hệ thống y tế. Cả hai đều là người sống xa quê hương nên hiểu rất rõ cảm giác bất lực khi không thể diễn đạt chính xác bằng ngôn ngữ của nước sở tại. Từ đó, họ quyết định phát triển Lexi.

Phạm Hồng Linh và cộng sự nhận giải Nhất cuộc thi khởi nghiệp của Harvard Business School với dự án Lexi – nền tảng dịch thuật y khoa ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tên gọi Lexi bắt nguồn từ khái niệm “lexicon”, nghĩa là từ điển thuật ngữ chuyên ngành. Khác với các phần mềm dịch thông thường, Lexi được xây dựng riêng cho môi trường y tế. Hệ thống sử dụng machine learning để nhận diện ngữ cảnh lâm sàng và các thuật ngữ y khoa. Người dùng chỉ cần nói bình thường. Thiết bị sẽ ghi nhận giọng nói, chuyển thành văn bản và dịch ngay lập tức sang ngôn ngữ của người đối thoại.

Ứng dụng có thể chạy trên điện thoại, iPad hoặc máy tính. Thay vì bán trực tiếp cho bệnh nhân, Linh cung cấp Lexi cho bệnh viện. Điều này giúp người bệnh không cần thiết bị riêng hay phải trả tiền nhưng vẫn được hỗ trợ giao tiếp bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.

Bước vào lĩnh vực công nghệ y tế, Linh phải đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là khoảng cách chuyên môn. Xuất phát điểm của cô là kinh tế và thiết kế, không phải kỹ sư phần mềm. Để xây dựng Lexi, Linh phải tự học sâu về lập trình, dữ liệu và machine learning. Thách thức thứ hai là môi trường startup công nghệ. Trong ngành AI và y tế, phụ nữ trẻ vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ, đặc biệt ở vị trí sáng lập. Linh từng phải thuyết phục các chuyên gia y khoa, nhà đầu tư và bệnh viện rằng một nhóm startup nhỏ vẫn có thể xây dựng một nền tảng công nghệ đáng tin cậy.

Phạm Hồng Linh và Siddharth UR, hai đồng sáng lập Lexi, trong quá trình phát triển nền tảng dịch thuật y khoa dành cho các bệnh viện tại Mỹ.

Nhưng chính những khó khăn đó cũng trở thành lợi thế của cô. Xuất thân từ thiết kế giúp Linh nhìn vấn đề theo hướng “lấy con người làm trung tâm”. Với Lexi, điều quan trọng không chỉ là thuật toán chính xác, mà là trải nghiệm của bệnh nhân trong tình huống căng thẳng nhất.

Khi công nghệ mang một ý nghĩa nhân văn

Chỉ trong thời gian ngắn, Lexi bắt đầu được công nhận. Dự án giành giải nhất hạng mục doanh nghiệp xã hội tại cuộc thi khởi nghiệp của Harvard Business School, một trong những cuộc thi startup cạnh tranh nhất thế giới. Sau đó, Lexi tiếp tục nhận Giải Vàng iF Design Award 2025 tại Berlin, một giải thưởng thiết kế quốc tế uy tín.

Đặc biệt, nền tảng này đã được triển khai thí điểm tại Massachusetts General Hospital, một trong những bệnh viện hàng đầu tại Mỹ, với sự hỗ trợ tài chính từ Massachusetts eHealth Institute. Trước đó, Lexi cũng ký hợp đồng thử nghiệm với Lowell Community Health Center, nơi phục vụ khoảng 40.000 bệnh nhân mỗi năm, trong đó phần lớn cần hỗ trợ ngôn ngữ. Phản hồi từ các cơ sở y tế cho thấy Lexi không chỉ nhanh hơn việc gọi phiên dịch viên mà còn giúp bệnh nhân cảm thấy riêng tư hơn khi chia sẻ vấn đề sức khỏe. Hiện nay, Lexi có thể hỗ trợ nhiều ngôn ngữ như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Việt, Trung, Pháp và Nga. Nền tảng cũng đang mở rộng sang những ngôn ngữ ít được hỗ trợ, trong đó có Haiti Creole.

Theo Linh, mục tiêu của Lexi không chỉ là tạo ra một sản phẩm công nghệ. Điều cô hướng tới là một hệ thống y tế công bằng hơn. Ở Mỹ, hơn 30 triệu người thuộc nhóm hạn chế tiếng Anh. Họ có nguy cơ cao gặp sai sót y khoa do khó khăn trong giao tiếp. Lexi được tạo ra để giảm bớt khoảng cách ấy.

Phạm Hồng Linh nhận Giải Vàng iF Design Award 2025 tại Berlin, giải thưởng thiết kế quốc tế ghi nhận cách tiếp cận công nghệ y tế lấy con người làm trung tâm của Lexi.

Ở tuổi 33, Ths. Phạm Hồng Linh vẫn đang tiếp tục học tập và phát triển Lexi. Với cô, hành trình này mới chỉ bắt đầu. Những người làm việc cùng Linh thường nhận thấy ở cô một điều khá đặc biệt. Dù làm trong lĩnh vực công nghệ cao, Linh luôn nói về Lexi bằng một ngôn ngữ rất giản dị. Cô không coi Lexi là một dự án khởi nghiệp để gây tiếng vang. Với Linh, đó là cách để bảo đảm rằng trong những phòng cấp cứu, sẽ không còn những cuộc đối thoại bị hiểu sai chỉ vì khác biệt ngôn ngữ.

Có lẽ đó cũng chính là lý do khiến Lexi được nhiều người tin tưởng. Bởi phía sau những dòng thuật toán là một mục tiêu rất rõ ràng: giúp con người hiểu nhau trong những thời khắc quan trọng nhất của sự sống.