Ảnh minh họa: INT

Đề xuất nâng mạnh mức thù lao cho đội ngũ nghiên cứu trong các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược được xem là một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo Thông tư do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) chủ trì xây dựng.

Theo dự thảo, mức thù lao được tham khảo từ kinh nghiệm của Singapore và điều chỉnh phù hợp với điều kiện Việt Nam. Nghiên cứu viên có thể được hưởng tối đa 80 triệu đồng mỗi tháng; nghiên cứu viên chính 100 triệu đồng; trưởng nhóm nghiên cứu 120 triệu đồng. Riêng vị trí tổng công trình sư trong các công nghệ chiến lược được đề xuất mức cao nhất là 300 triệu đồng mỗi tháng.

So với quy định hiện hành tại Thông tư số 39/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là bước điều chỉnh đáng kể. Trước đó, mức thù lao tối đa quy đổi theo tháng đối với chủ nhiệm nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là 70 triệu đồng; các chức danh khác được hưởng tối đa bằng 0,8 lần mức này.

Là chủ nhiệm đề tài hợp tác Việt Nam - Nhật Bản về bán dẫn do NAFOSTED tài trợ, PGS.TS Nguyễn Thị Thúy, Khoa Vật lý, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng chính sách đãi ngộ mới sẽ giúp các nhà khoa học tập trung nhiều hơn cho hoạt động nghiên cứu thay vì phải chia sẻ thời gian để tìm kiếm nguồn thu nhập khác.

Theo bà, thu nhập của nhiều nhà khoa học Việt Nam hiện vẫn ở mức cơ bản, trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Nếu chế độ đãi ngộ không đủ đáp ứng nhu cầu cuộc sống, nhiều người buộc phải làm thêm để trang trải, dẫn đến lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao.

PGS.TS Nguyễn Thị Thúy đánh giá mức tối đa 80 triệu đồng mỗi tháng dành cho nghiên cứu viên và 120 triệu đồng đối với trưởng nhóm nghiên cứu là tương đối phù hợp. Với kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong nước, bà cho biết mức thu nhập khoảng 100 triệu đồng mỗi tháng đã có thể tạo sự yên tâm để toàn tâm cho công việc nghiên cứu.

Đối với vị trí tổng công trình sư, nữ nhà khoa học cho rằng chính sách tiền lương cần đủ sức cạnh tranh để thu hút các chuyên gia trình độ cao đang làm việc ở nước ngoài trở về Việt Nam.

"Thu nhập nên tương đương với những gì họ đang được hưởng, nhưng vẫn phải phù hợp với điều kiện Việt Nam", bà nói.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Thị Thúy, tiền lương không phải là yếu tố duy nhất quyết định sức hút của môi trường nghiên cứu. Sau khi trở về Việt Nam năm 2018, bà từng gặp không ít khó khăn do điều kiện nghiên cứu trong nước còn hạn chế, đặc biệt là cơ sở vật chất và các công cụ mô phỏng phục vụ nghiên cứu bán dẫn. "Chúng tôi phải hợp tác với đối tác nước ngoài, cả trong nghiên cứu lẫn chế tạo", bà chia sẻ.

Từ thực tế đó, bà cho rằng Việt Nam cần đầu tư xây dựng một trung tâm nghiên cứu bán dẫn đủ mạnh, đạt trình độ quốc tế để các nhà khoa học trong nước có điều kiện cùng nghiên cứu, phát triển và từng bước làm chủ công nghệ.

Ở góc nhìn khác, TS Ngô Trung Kiên, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, người từng tham gia các dự án nghiên cứu về Internet vạn vật (IoT) tại Italy và Phần Lan trước khi trở về Việt Nam, đánh giá khung thù lao mới đã có tính cạnh tranh nhất định nếu so với thu nhập của giới nghiên cứu tại châu Âu.

Theo ông, các nghiên cứu viên tại các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) thường nhận mức lương khoảng 3.000-4.000 euro mỗi tháng, tương đương khoảng 100 triệu đồng; trong khi các vị trí sau tiến sĩ (postdoc) có thể nhận trên 6.000 euro mỗi tháng, tùy từng khu vực và dự án.

Dù vậy, TS Ngô Trung Kiên cho rằng mức thu nhập hấp dẫn vẫn chưa đủ để thu hút các nhà khoa học đang làm việc ở nước ngoài quay trở về. Quyết định này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như môi trường nghiên cứu, điều kiện sống và sự ổn định của gia đình. "Với người đã làm ở nước ngoài, chỉ tiền thôi chưa đủ thuyết phục họ về nước", ông nhận định.

Theo ông, nhiều nhà khoa học lựa chọn con đường nghiên cứu vì mong muốn được tự do sáng tạo và phát triển ý tưởng. Vì vậy, cùng với chính sách tiền lương, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tạo không gian nghiên cứu cởi mở hơn, đồng thời có các chính sách hỗ trợ về nhà ở, trường học cho con để các nhà khoa học có thể an tâm làm việc.

TS Ngô Trung Kiên cũng đề xuất các chính sách mới nên dành sự quan tâm nhiều hơn tới lực lượng nghiên cứu trẻ, giúp họ có cơ hội tiếp cận các chương trình công nghệ chiến lược ngay từ đầu, qua đó hình thành đội ngũ khoa học chất lượng cao cho tương lai.