Kỹ sư Thái Bảo Trâm, Trung tâm Phục vụ Bảo dưỡng, Công ty TNHH MTV Kỹ thuật máy bay VAECO. Chị là người chủ trì nhiều sáng kiến cải tiến phục vụ công tác kỹ thuật tàu bay. Ảnh: NVCC/VAECO.

Trong bảo dưỡng máy bay, có những thiết bị chỉ làm nhiệm vụ đưa kỹ thuật viên đến đúng vị trí cần thao tác quanh động cơ, nhưng chi phí đầu tư không hề nhỏ. Khi VAECO cần phục vụ công việc trên Boeing 787, kỹ sư Thái Bảo Trâm chọn một cách khác thay vì mua mới toàn bộ hệ thống chuyên dụng: cải tiến cụm dock vốn dùng cho Boeing 777.

Giải pháp được đưa vào sử dụng tại Công ty TNHH MTV Kỹ thuật máy bay - VAECO từ tháng 5/2024. Nguồn của Vietnam Airlines và các cơ quan báo chí ghi nhận sáng kiến giúp tiết kiệm khoảng 4,55 tỷ đồng, đồng thời đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trong công việc bảo dưỡng, thay động cơ B787. Năm 2025, Thái Bảo Trâm được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao Bằng Lao động sáng tạo cho sáng kiến này.

Không mua mới khi thiết bị cũ còn có thể cải tiến

Thái Bảo Trâm là kỹ sư tại Trung tâm Phục vụ Bảo dưỡng của VAECO và hiện còn đảm nhiệm vai trò Tổ trưởng Tổ nữ công tại đơn vị phía Nam. Các nguồn của Vietnam Airlines và Tổng Liên đoàn Lao động xác nhận chị trực tiếp tham gia, chủ trì nhiều sáng kiến kỹ thuật liên quan đến bảo dưỡng tàu bay.

Trong số đó, giải pháp cải tiến module dock động cơ B777 có kết quả định lượng rõ nhất. “Dock” trong trường hợp này không phải bộ phận của máy bay. Có thể hình dung đây là hệ thống giàn, thang và vị trí làm việc bao quanh khu vực động cơ, cho phép kỹ thuật viên tiếp cận các điểm cần tháo lắp, kiểm tra hoặc bảo dưỡng ở độ cao phù hợp.

Các dòng tàu bay và động cơ có kích thước, hình dáng, điểm tiếp cận khác nhau nên một bộ dock thiết kế cho B777 không mặc nhiên có thể dùng cho B787. Theo nguồn của VAECO, nhóm thực hiện phải cải tiến cụm thiết bị hiện có để phù hợp với công việc thay động cơ B787, thay vì đầu tư một hệ thống dock chuyên biệt mới.

Kỹ sư Thái Bảo Trâm được tuyên dương với Giải thưởng “Nữ đoàn viên công đoàn năng động, sáng tạo, trách nhiệm”. Ảnh: NVCC.

 Đây chính là điểm đáng chú ý của sáng kiến. Nó không tạo ra một loại máy hoàn toàn mới, cũng không thay đổi công nghệ của động cơ Boeing. Giá trị nằm ở việc nhìn lại thiết bị doanh nghiệp đang sở hữu, xác định phần nào còn sử dụng được rồi thiết kế lại để phục vụ một nhiệm vụ mới.

Trong sản xuất và bảo dưỡng công nghiệp, cách làm này có thể tạo giá trị lớn bởi chi phí không chỉ nằm ở giá mua thiết bị. Doanh nghiệp còn phải tính thời gian đặt hàng, vận chuyển, lắp đặt, đào tạo người sử dụng và thời gian thiết bị chưa sẵn sàng cho sản xuất.

4,55 tỷ đồng là khoản tiết kiệm đã được ghi nhận

Sáng kiến được áp dụng từ tháng 5/2024. Spirit Vietnam Airlines công bố mức tiết kiệm 4,55 tỷ đồng; Báo Tin tức và một số nguồn khác của hệ thống công đoàn cũng ghi nhận giá trị trên 4,5 tỷ đồng.

Con số này nên được hiểu là giá trị làm lợi hoặc chi phí tiết kiệm do đơn vị ghi nhận từ việc tận dụng, cải tiến thiết bị thay cho phương án đầu tư mới. Nguồn công khai chưa cung cấp bảng tính chi tiết từng hạng mục chi phí, vì vậy không nên suy rộng thành doanh thu hay lợi nhuận mà sáng kiến tạo ra.

Cũng cần thận trọng với nhận định về an toàn. Một số bài viết dùng cách diễn đạt sáng kiến “đảm bảo an toàn kỹ thuật tuyệt đối”. Với bài báo, hợp lý hơn là nói thiết bị đã được đưa vào áp dụng trong hoạt động kỹ thuật của VAECO và nguồn doanh nghiệp xác nhận đáp ứng yêu cầu an toàn, hiệu quả. Không có dữ liệu công khai để quy đổi sáng kiến thành mức giảm xác suất sự cố bay.

Boeing 787-9 của Vietnam Airlines tại sân bay Tân Sơn Nhất. Sáng kiến của Thái Bảo Trâm cải tiến cụm dock vốn dùng cho B777 để phục vụ công việc bảo dưỡng động cơ B787. Ảnh: Prenn/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

 Bối cảnh ngành cũng khiến câu chuyện cải tiến thiết bị đáng quan tâm hơn. Các doanh nghiệp hàng không đang phải đồng thời giải bài toán thiết bị, nhân lực được cấp chuẩn và năng lực tự chủ bảo dưỡng. Phụ nữ Mới từng phản ánh việc đào tạo kỹ sư bảo dưỡng đạt chuẩn B1/B2 khi các hãng tìm cách chủ động hơn về nguồn nhân lực kỹ thuật.

Ở VAECO, một thiết bị được cải tiến để tiếp tục sử dụng cũng đi theo logic tự chủ tương tự, nhưng ở cấp độ công cụ sản xuất.

Không chỉ có một sáng kiến cơ khí

Thái Bảo Trâm còn tham gia các giải pháp khác thuộc hai hướng khá khác nhau.

Một hướng là số hóa công tác quản lý thông tin phục vụ bảo dưỡng. Nguồn của Vietnam Airlines cho biết giải pháp nhằm chuyển một phần quy trình quản lý dữ liệu kỹ thuật sang môi trường số. Một hướng khác là chế tạo giá đỡ FR1 cho tàu ATR, nhằm tăng tính chủ động và hỗ trợ công việc sửa chữa, bảo dưỡng.

Các nguồn hiện có chưa công bố đủ thông số để định lượng riêng hiệu quả kinh tế của hai sáng kiến này. Vì thế, sáng kiến dock B777 vẫn là trường hợp có bằng chứng đầy đủ nhất: có tên giải pháp, thời điểm áp dụng, môi trường sử dụng và mức làm lợi cụ thể.

Dock động cơ không phải là một bộ phận của máy bay

Trong cơ sở bảo dưỡng, dock là hệ thống giàn và vị trí thao tác giúp kỹ thuật viên tiếp cận thân tàu bay, cánh hoặc động cơ ở độ cao và khoảng cách phù hợp. Vì hình học, kích thước và yêu cầu bảo dưỡng giữa các dòng máy bay khác nhau, dock thường phải được thiết kế hoặc cấu hình cho từng nhóm tàu bay. Sáng kiến của kỹ sư Thái Bảo Trâm không biến một bộ phận của B777 thành bộ phận của B787. Giải pháp tận dụng và cải tiến cụm dock vốn phục vụ động cơ B777 để có thể dùng trong công việc bảo dưỡng, thay động cơ B787. Phân biệt này giúp tránh cách viết sai rằng VAECO “lấy linh kiện B777 lắp cho B787”.

Nguồn: VAECO/Spirit Vietnam Airlines

Link nguồn: Spirit Vietnam Airlines 

Đây cũng là một ví dụ khá rõ về ranh giới giữa “sáng kiến” và “nghiên cứu”. Thái Bảo Trâm không đặt mục tiêu tạo ra tri thức khoa học mới hay một nguyên lý kỹ thuật mới. Chị giải quyết một vấn đề phát sinh ngay tại nơi làm việc bằng cách điều chỉnh thiết bị, quy trình hoặc công cụ đang có.

Với cách phân loại này, giá trị của giải pháp phải được nhìn chủ yếu qua khả năng áp dụng, mức tiết kiệm, độ an toàn và khả năng lặp lại trong vận hành chứ không phải số lượng bài báo khoa học.

Phụ nữ Mới từng đề cập yêu cầu đưa những sáng kiến phân tán trong thực tiễn thành giá trị có thể ứng dụng và nhân rộng. Trường hợp tại VAECO cho thấy đôi khi một cải tiến không cần bắt đầu bằng công nghệ hoàn toàn mới; nó có thể bắt đầu từ câu hỏi thiết bị đang có liệu còn làm được việc khác hay không.

Giá trị nằm ở chỗ đã được dùng

Một ý tưởng kỹ thuật chỉ trở thành sáng kiến có sức nặng khi vượt được khoảng cách từ bản vẽ sang vận hành thực tế.

Trường hợp của Thái Bảo Trâm đã qua bước đó. Cụm dock cải tiến được đưa vào sử dụng từ tháng 5/2024 và tiếp tục được nhiều nguồn độc lập dẫn lại khi chị nhận Bằng Lao động sáng tạo năm 2025 và Giải thưởng “Nữ đoàn viên công đoàn năng động, sáng tạo, trách nhiệm”.

Boeing 787-10 trong đội bay Vietnam Airlines. Cải tiến thiết bị bảo dưỡng giúp đơn vị kỹ thuật tận dụng hạ tầng sẵn có thay vì phải đầu tư mới toàn bộ hệ thống chuyên dụng. Ảnh: Dylan T/Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

 Điều còn thiếu trong dữ liệu công khai là các thông số kỹ thuật chi tiết của phần cải tiến: những kết cấu nào phải thay đổi, tải trọng thiết kế, quy trình kiểm định và số lượt sử dụng sau khi đưa vào vận hành. Với thiết bị phục vụ bảo dưỡng hàng không, đây là thông tin chuyên môn có thể không được doanh nghiệp công khai đầy đủ.

Vì vậy, mức đánh giá phù hợp hiện nay là: sáng kiến đã giải quyết được một nhu cầu thực tế tại VAECO, tránh một khoản đầu tư mới trị giá nhiều tỷ đồng và đã được đưa vào hoạt động. Chưa có căn cứ để gọi đây là công nghệ mới của ngành hàng không hay một giải pháp có thể tự động áp dụng cho mọi cơ sở bảo dưỡng khác.

Chính giới hạn ấy lại làm câu chuyện rõ hơn. Điểm mới không nằm ở một thuật ngữ lớn, mà ở khả năng của người kỹ sư nhìn một bộ thiết bị tưởng chỉ phục vụ B777 và tìm cách để nó tiếp tục làm việc với B787.