Trong một bể lên men vi sinh, bọt không đơn thuần là lớp nổi trên bề mặt. Khi vi sinh vật phát triển trong môi trường được khuấy và cấp khí, bọt có thể hình thành mạnh, ảnh hưởng đến vận hành, trao đổi oxy và các công đoạn phía sau. Một cách xử lý phổ biến là bổ sung chất chống tạo bọt hoặc điều chỉnh chế độ khuấy, sục khí.

LAB2LIFE chọn một hướng khác cho hệ thống LATOR. Thay vì dựa chủ yếu vào hóa chất chống bọt, nhóm phát triển cơ cấu dùng lực ly tâm để tách khí và bọt qua hai tầng. Đây là phần kỹ thuật cốt lõi giúp LATOR lọt vào nhóm năm sáng kiến doanh nghiệp được vinh danh tại Cuộc thi Sáng kiến Khoa học 2026.

Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ LAB2LIFE do TS. Nguyễn Quỳnh Anh làm giám đốc và người đại diện pháp luật. Bà là Giáo sư nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Chonnam, Hàn Quốc, chuyên về vi sinh cải tiến di truyền và enzyme tái tổ hợp. Hoạt động của doanh nghiệp tập trung vào công nghệ vi sinh, lên men công nghiệp và các giải pháp sinh học cho nông nghiệp, thực phẩm và môi trường.

Hệ thống lên men LATOR do LAB2LIFE phát triển, được thiết kế theo cấu trúc module để sản xuất vi sinh và enzyme ở nhiều quy mô. Ảnh: LAB2LIFE.

Hai tầng xử lý cho một bài toán của bể lên men

Với quá trình lên men hiếu khí, oxy phải được đưa vào môi trường đủ để vi sinh vật phát triển. Việc khuấy và cấp khí đồng thời lại dễ tạo ra bọt. Nếu bọt tăng quá mức, nhà vận hành phải kiểm soát để tránh ảnh hưởng đến thể tích làm việc và trạng thái của quá trình lên men.

Theo hồ sơ LATOR tại Cuộc thi Sáng kiến Khoa học 2026, hệ thống sử dụng cơ cấu cyclone tách khí - bọt hai bước. Tầng thứ nhất xử lý bọt lớn và phần khí dư; tầng thứ hai tiếp tục tách các vi bọt còn lại. Mục tiêu của thiết kế là giảm nhu cầu sử dụng chất chống tạo bọt hóa học.

Điểm cần lưu ý là lợi thế này hiện chủ yếu được mô tả từ dữ liệu do nhóm phát triển cung cấp. Hồ sơ dự thi công bố các mức tăng về mật độ vi sinh, hoạt tính enzyme và giảm tiêu thụ năng lượng so với hệ thống đối chứng của nhóm, nhưng chưa có báo cáo thử nghiệm độc lập công khai đủ chi tiết để coi những tỷ lệ này là hiệu suất chung cho mọi loại vi sinh hoặc mọi điều kiện lên men.

Vì vậy, giá trị có thể xác định chắc hơn của LATOR nằm ở cấu trúc kỹ thuật và cách triển khai. Thay vì xây một dây chuyền lớn cố định, hệ thống được thiết kế theo module, với các quy mô từ khoảng 20 đến 2.000 lít. Cấu hình có thể thay đổi tùy nhu cầu của phòng thí nghiệm, trang trại, hợp tác xã hoặc cơ sở sản xuất.

Một cấu hình F2-LATOR dùng cho lên men sản xuất vi sinh. Thiết bị được thiết kế khép kín theo module và tích hợp cơ chế tách khí - bọt hai bước. Ảnh: LAB2LIFE.

LATOR còn tích hợp bộ điều khiển để theo dõi các thông số như oxy hòa tan, nhiệt độ, áp suất và lưu lượng khí. Dữ liệu từng mẻ có thể được lưu lại để phục vụ theo dõi quá trình. Việc số hóa này không tự động biến hệ thống thành một dây chuyền vận hành bằng trí tuệ nhân tạo; trong hồ sơ hiện tại, tích hợp AI vẫn thuộc hướng phát triển tiếp theo.

Đưa bể lên men gần hơn nơi cần sử dụng vi sinh

Một điểm khác của LATOR nằm ở cách LAB2LIFE đặt vị trí của thiết bị trong chuỗi sản xuất. Thay vì chế phẩm vi sinh luôn được sản xuất tại một nhà máy rồi vận chuyển tới nơi sử dụng, hệ thống hướng tới khả năng lên men và tăng sinh ngay tại cơ sở có nhu cầu.

Cách làm này đã được thử trong một số bối cảnh gồm nông nghiệp hữu cơ, xử lý chất thải chăn nuôi và lên men cà phê Robusta. Một phiên bản s-LATOR được thiết kế để tăng sinh vi sinh trước khi đưa vào xử lý nguyên liệu; các cấu hình khác hướng tới sản xuất dinh dưỡng hữu cơ từ cá, đậu, cám hoặc các nguyên liệu hữu cơ.

Đây là điểm khiến LATOR liên hệ trực tiếp với bài toán phụ phẩm nông nghiệp. Công nghệ lên men có thể xử lý một phần dòng vật chất, nhưng để phụ phẩm thực sự quay trở lại chu trình sản xuất vẫn cần nguồn nguyên liệu ổn định, người vận hành, tiêu chuẩn đầu ra và nơi sử dụng sản phẩm sau xử lý.

Trong vòng chung kết Sáng kiến Khoa học 2026, LATOR được giới thiệu theo hướng giúp cơ sở sản xuất hoặc người làm nông tận dụng sinh khối và chất thải hữu cơ để tạo dinh dưỡng hữu cơ vi sinh. Tuy vậy, chưa có dữ liệu độc lập công khai về số trang trại đã vận hành hệ thống trong thời gian dài, chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm hay thời gian hoàn vốn.

Hệ thống s-LATOR thế hệ F3 được LAB2LIFE phát triển cho công đoạn tăng sinh vi sinh trước khi đưa vào ứng dụng tại trang trại hoặc cơ sở sản xuất. Ảnh: LAB2LIFE.

Đó cũng là khoảng trống quan trọng giữa một thiết bị đã vận hành thử và một công nghệ được áp dụng rộng. Thiết bị lên men không chỉ cần hoạt động trong điều kiện kiểm soát mà còn phải duy trì độ ổn định giữa nhiều mẻ sản xuất, hạn chế nhiễm tạp, bảo đảm chủng giống và đáp ứng yêu cầu vệ sinh của từng lĩnh vực sử dụng.

Thêm một bước về sở hữu trí tuệ

Một cập nhật khác xuất hiện trước lễ trao giải khoảng một tháng. LAB2LIFE thông báo đơn sáng chế liên quan đến hệ thống và phương pháp kiểm soát bọt sinh học trong lên men vi sinh vật đã được công bố trong Công báo Sở hữu công nghiệp tháng 9/2026.

Mốc này cho thấy doanh nghiệp đang đưa một phần kỹ thuật kiểm soát bọt vào quy trình bảo hộ sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ đơn sáng chế được công bố với bằng độc quyền sáng chế đã được cấp. Việc đơn xuất hiện trên công báo chưa đồng nghĩa cơ quan sở hữu trí tuệ đã kết luận giải pháp đáp ứng toàn bộ điều kiện để được cấp bằng.

Tương tự, việc LATOR được vinh danh tại Sáng kiến Khoa học 2026 xác nhận giải pháp đã vượt qua quá trình đánh giá của cuộc thi, nhưng không thay thế dữ liệu vận hành dài hạn trên thị trường.

Phần đáng theo dõi tiếp theo vì thế không chỉ là thêm giải thưởng. Nếu LAB2LIFE có thể công bố rõ dữ liệu về số hệ thống đang hoạt động, độ ổn định giữa các mẻ, mức giảm hóa chất chống bọt và chi phí sản xuất trong từng ứng dụng, LATOR sẽ có thêm cơ sở để chứng minh lợi thế của một hệ thống lên men được thiết kế và chế tạo trong nước.

LATOR hiện ở giai đoạn nào?

LAB2LIFE cho biết hệ thống đã hoàn thành nguyên mẫu và được thử nghiệm sản xuất vi sinh, enzyme.

Thiết bị đã được đưa vào một số hoạt động liên quan đến nông nghiệp hữu cơ, xử lý chất thải chăn nuôi và lên men cà phê.

Thiết kế module trải từ khoảng 20 đến 2.000 lít.

Ngày 4/10/2026, LATOR nằm trong năm Sáng kiến doanh nghiệp được vinh danh tại Cuộc thi Sáng kiến Khoa học 2026.

Một đơn sáng chế liên quan đến cơ chế kiểm soát bọt đã được công bố tháng 9/2026. Đây là đơn công bố, chưa phải bằng độc quyền sáng chế.