Mất thị lực ở tuổi 15 vì viêm tủy thị thần kinh, chị Ma Thị Phương (SN 2001, dân tộc Tày, quê Thái Nguyên) vẫn kiên trì theo đuổi con đường học tập và phát triển bản thân. Tốt nghiệp đại học với GPA 3,89/4,0, đạt IELTS 7.5, nhận nhiều học bổng quốc tế, chị còn phát triển phần mềm hỗ trợ người khiếm thị và đưa tiếng nói của người khuyết tật Việt Nam đến các diễn đàn quốc tế.

Năm 15 tuổi, ngay sau khi thi đậu vào lớp 10, Phương gặp biến cố lớn về sức khỏe. Đôi mắt của em mờ dần rồi không còn nhìn thấy ánh sáng. Sau khi được chẩn đoán mắc viêm tủy thị thần kinh, một căn bệnh mạn tính chưa có thuốc đặc trị, Phương mất hoàn toàn thị lực ở cả hai mắt và đối mặt với nguy cơ bại liệt. Để ngăn ngừa bệnh tái phát, mỗi năm chị phải hai lần đến bệnh viện truyền thuốc. Biến cố xảy ra ở thời điểm chuẩn bị bước vào bậc học mới đã làm thay đổi cuộc sống của cô gái trẻ, đặt ra những trở ngại không nhỏ trên hành trình học tập phía trước.

Tuy nhiên, mất thị lực không khiến Phương từ bỏ việc học. Chị theo học ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên, từng bước tích lũy kiến thức và tìm kiếm cơ hội phát triển. Những nỗ lực ấy được ghi nhận bằng kết quả tốt nghiệp loại Xuất sắc với GPA 3,89/4,0, chứng chỉ IELTS 7.5 cùng nhiều học bổng quốc tế. Không dừng lại ở thành tích cá nhân, Phương còn chủ động ứng dụng công nghệ để hỗ trợ cộng đồng người khiếm thị, tham gia các hoạt động xã hội và nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến người khuyết tật.

Vượt trở ngại bằng tri thức và công nghệ

Trong quá trình học đại học, chị Ma Thị Phương không chỉ chú trọng kết quả học tập mà còn quan tâm đến những vấn đề xã hội gắn với ngành Công tác xã hội. Chị thực hiện nghiên cứu khoa học sinh viên về hoạt động trợ giúp xã hội đối với người khuyết tật tại xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên. Việc tiếp cận các vấn đề từ góc độ nghiên cứu giúp chị có thêm cơ sở để tìm hiểu nhu cầu, khó khăn và những rào cản mà người khuyết tật gặp phải trong cuộc sống.

Chị Ma Thị Phương trong một giờ học trên giảng đường.

 Một trong những dấu ấn nổi bật của Phương là phần mềm ZABLND, công cụ hỗ trợ người khiếm thị tiếp cận Zalo trên máy tính. Với những người không thể quan sát giao diện bằng mắt, việc sử dụng các nền tảng giao tiếp trực tuyến có thể gặp nhiều trở ngại. Sáng kiến của chị hướng đến việc giúp người khiếm thị thuận tiện hơn khi sử dụng công nghệ, qua đó mở rộng khả năng giao tiếp và kết nối trong học tập, công việc cũng như sinh hoạt hằng ngày.

Năm 2025, phần mềm ZABLND giành Giải Nhất tại Hội thi Tin học quốc gia dành cho người mù lần thứ III. Với sáng kiến này, Phương còn nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ. Thành tích cho thấy những trải nghiệm thực tế của người khuyết tật có thể trở thành cơ sở để phát triển các giải pháp công nghệ phục vụ cộng đồng. Thay vì chỉ tìm cách thích nghi với những hạn chế trong quá trình tiếp cận thông tin, chị chủ động tham gia tạo ra công cụ hỗ trợ người cùng hoàn cảnh.

Bên cạnh nghiên cứu và sáng tạo, Phương còn tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng. Trong giai đoạn 2022–2023, chị đảm nhiệm vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên. Chị cũng tham gia điều phối dự án nâng cao năng lực kinh tế, xã hội cho phụ nữ khuyết tật đơn thân; đồng hành cùng các hoạt động hỗ trợ tiếng Anh, kỹ năng sống cho thanh niên khiếm thị và mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên khuyết tật.

Đáng chú ý, Phương tham gia với vai trò cộng tác viên nghiên cứu địa phương trong dự án quốc tế EDID, phối hợp với Đại học Carleton, Canada, nghiên cứu về bạo lực trên cơ sở giới đối với phụ nữ khuyết tật. Những hoạt động này cho thấy sự quan tâm của chị đối với các vấn đề bình đẳng, khả năng tiếp cận và cơ hội tham gia của người khuyết tật trong đời sống xã hội.

Từ giảng đường đến những diễn đàn quốc tế

Năng lực học tập cùng tinh thần chủ động đã mở ra cho chị Ma Thị Phương cơ hội tham gia nhiều chương trình trao đổi và học tập quốc tế. Chị nhận học bổng toàn phần Erasmus+ Mobility của Ủy ban châu Âu để trao đổi học thuật tại Đại học Valladolid, Tây Ban Nha. Bên cạnh đó, chị còn nhận học bổng toàn phần thuộc Sáng kiến Thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á (YSEALI) của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tham gia chương trình về doanh nghiệp xã hội và phát triển kinh tế tại Đại học Connecticut.

Chị Ma Thị Phương những ngày học tập tại Trường Đại học Valladolid, Tây Ban Nha.

 Những cơ hội này giúp Phương mở rộng trải nghiệm học thuật, tiếp xúc với các góc nhìn khác nhau về phát triển xã hội và tăng cường kết nối với cộng đồng quốc tế. Với một người khiếm thị, việc tiếp cận môi trường học tập mới cũng đòi hỏi sự chuẩn bị và khả năng thích nghi. Tuy nhiên, những thành tích mà chị đạt được cho thấy khi có sự chủ động và điều kiện phù hợp, những trở ngại về thị giác không đồng nghĩa với việc phải thu hẹp mục tiêu học tập.

Năm 2022, Phương đại diện sinh viên Đại học Thái Nguyên gặp gỡ, trao đổi với Bộ trưởng Ngoại giao Canada Mélanie Joly. Năm 2023, chị tham gia phát biểu tại chương trình đón tiếp Đại sứ Canada Shawn Steil đến thăm trường. Đến tháng 6/2026, chị trình bày tham luận tại Hội thảo Nghiên cứu Quốc tế CASID 2026 ở Đại học York, Toronto, Canada, với vai trò đại diện tiếng nói của người khuyết tật Việt Nam.

Song song với các hoạt động học tập và đối ngoại, Phương còn giảng dạy tiếng Anh tự do, đặc biệt quan tâm đến việc hỗ trợ học sinh khuyết tật tiếp cận ngoại ngữ và ôn luyện IELTS. Từ trải nghiệm của bản thân, chị có thêm góc nhìn về những khó khăn trong quá trình học tập của người khiếm thị, đồng thời tìm cách hỗ trợ những người có nhu cầu phát triển năng lực ngoại ngữ.

Những nỗ lực của Phương được ghi nhận qua nhiều danh hiệu, phần thưởng như Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên về thành tích vượt khó vươn lên, Bằng khen của Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam và danh hiệu “Sinh viên 5 tốt” các cấp. Năm 2026, chị là một trong 26 thanh niên khuyết tật tiêu biểu được tuyên dương tại chương trình “Tỏa sáng Nghị lực Việt”.

Từ biến cố sức khỏe ở tuổi 15 đến những thành tích trong học tập, nghiên cứu và hoạt động cộng đồng, hành trình của chị Ma Thị Phương cho thấy nghị lực không chỉ thể hiện ở việc vượt qua khó khăn của bản thân mà còn ở cách mỗi người sử dụng năng lực để tạo ra giá trị cho người khác. Với Phương, tri thức và công nghệ đã trở thành những phương tiện giúp chị mở rộng cơ hội, đồng thời góp phần để cộng đồng người khuyết tật được tiếp cận thông tin, học tập và tham gia đời sống xã hội thuận lợi hơn.