Chiều 26/9, Viện Goethe Hà Nội trở thành một không gian đa ngữ. Đại diện Đức, Séc, Anh, Tây Ban Nha, Pháp, Bỉ, Ireland, Italia, Ba Lan, Ukraina và Làng ký hiệu cùng hiện diện trong chương trình. Ngay từ phần khai mạc, mỗi ngôn ngữ xuất hiện với một âm sắc, nhịp điệu và cách biểu đạt riêng.

Đại diện các quốc gia và tổ chức lần lượt giới thiệu ngôn ngữ của mình, tạo nên một không gian đa thanh giữa lòng Hà Nội. Ảnh: Trường Giang

Có những ngôn ngữ được giới thiệu bằng lời nói, có ngôn ngữ được thể hiện bằng những âm thanh đặc trưng, cũng có ngôn ngữ không cần đến âm thanh như phần trình bày của chị Giang, đại diện Làng ký hiệu. Những khác biệt ấy tạo nên một thông điệp giản dị nhưng quan trọng: ngôn ngữ không chỉ là công cụ truyền đạt thông tin. Đó còn là cách con người biểu đạt bản thân, nhận diện thế giới và bước vào quan hệ với người khác.

Từ dạy ngôn ngữ đến tạo trải nghiệm văn hóa

Điểm đáng chú ý của Ngày Ngôn ngữ châu Âu năm nay nằm ở cách chương trình đưa ngôn ngữ ra khỏi phạm vi của một lớp học. Điều này thể hiện rõ nhất ở lượng người trẻ tham gia. Từ đầu giờ chiều, các nhóm học sinh, sinh viên đã tập trung đông tại khu vực các gian hàng. Các em không chỉ nghe giới thiệu mà liên tục đặt câu hỏi, thử phát âm, tham gia trò chơi, chụp ảnh, tìm hiểu về các quốc gia và chủ động trò chuyện với đại diện các viện văn hóa, đại sứ quán.

Ukraina lần đầu tham gia Ngày Ngôn ngữ châu Âu tại Hà Nội, mở rộng thêm không gian giao lưu ngôn ngữ và văn hóa của sự kiện. 

Sự hào hứng ấy đáng chú ý bởi ngôn ngữ vốn là một lĩnh vực dễ bị nhìn nhận như một môn học cần ghi nhớ. Nhưng tại ngày hội, một từ mới có thể bắt đầu bằng một trò chơi, một câu chào có thể trở thành một cuộc trò chuyện và một âm thanh xa lạ có thể khơi dậy sự tò mò về một đất nước.

Đó cũng là sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận của các chương trình giao lưu văn hóa hiện nay: từ “giới thiệu văn hóa” sang “tạo cơ hội để công chúng trải nghiệm văn hóa”.

Với trẻ em và người trẻ, sự thay đổi này đặc biệt có ý nghĩa. Một học sinh lần đầu thử nói tiếng Đức, tiếng Pháp hay tiếng Ukraina với người bản ngữ sẽ có một trải nghiệm khác hẳn việc đọc thông tin về quốc gia đó. Khoảng cách giữa một nền văn hóa được giới thiệu trên sách báo và một nền văn hóa hiện diện trước mắt được rút ngắn bằng chính trải nghiệm của người tham dự.

Các em học sinh hào hứng khám phá ngôn ngữ mới qua những cuộc trò chuyện và trò chơi cùng đại diện các nước.

Các chuyên gia văn hóa từ lâu đã coi giao lưu trực tiếp là một thành tố quan trọng của ngoại giao văn hóa. Bởi văn hóa không chỉ được truyền đi bằng những sản phẩm đã hoàn chỉnh. Nó còn được hình thành qua những cuộc gặp, những trải nghiệm và những ấn tượng cá nhân.

Việc Ukraina lần đầu tham gia Ngày Ngôn ngữ châu Âu tại Hà Nội cũng làm phong phú thêm không gian ấy. Một ngôn ngữ mới đồng thời đưa đến một câu chuyện lịch sử, một nền văn hóa và một cộng đồng mới để công chúng tìm hiểu.

Khi người trẻ chủ động bước vào thế giới đa ngôn ngữ

Sức hút của chương trình đối với người trẻ cũng đặt ra một câu hỏi rộng hơn: trong thời đại AI có thể dịch ngày càng nhanh và chính xác, vì sao con người vẫn cần học ngoại ngữ?

Các lớp học thử 30 phút giúp người tham dự làm quen với từ vựng và những mẫu câu cơ bản của tám ngôn ngữ châu Âu.

Câu trả lời có lẽ không còn nằm chủ yếu ở khả năng “dịch được bao nhiêu câu”. Công nghệ có thể giúp một người hiểu nghĩa của một văn bản, chuyển ngữ một cuộc hội thoại hay luyện phát âm. Nhưng AI không thể biến trải nghiệm giao tiếp với một con người thuộc nền văn hóa khác thành một thao tác kỹ thuật đơn thuần.

Khi một học sinh tự mình nói một câu bằng tiếng Đức với một người Đức, thử một cách chào của người Italia hay tìm cách phát âm một từ tiếng Ukraina, điều em nhận được không chỉ là kiến thức ngôn ngữ. Đó còn là kinh nghiệm về sự khác biệt, về cách ứng xử và về việc bước ra khỏi những gì vốn quen thuộc với mình.

Đây cũng là lý do việc học ngoại ngữ ngày càng cần được nhìn rộng hơn một kỹ năng phục vụ học tập và nghề nghiệp. Mỗi ngôn ngữ mang theo một cách tổ chức ý tưởng, một hệ thống biểu đạt, một kho tàng văn học và những ký ức văn hóa riêng. Học một ngôn ngữ mới vì thế cũng là học cách nhìn một sự vật từ một điểm nhìn khác.

Một câu chào bằng ngôn ngữ mới có thể là bước đầu tiên để một người trẻ bước vào thế giới của một nền văn hóa khác.

Đối với thế hệ trẻ, năng lực này càng có ý nghĩa trong một thế giới mà việc học tập, làm việc và giao lưu xuyên biên giới đang trở thành một phần ngày càng tự nhiên của đời sống.

Điều đáng ghi nhận ở Ngày Ngôn ngữ châu Âu không phải là sau một buổi chiều, có bao nhiêu người đã học được bao nhiêu từ mới. Giá trị lớn hơn nằm ở việc chương trình đã tạo được một môi trường khiến người trẻ muốn thử, muốn hỏi và muốn biết thêm.

Một em học sinh có thể chưa nhớ được từ vừa học vào ngày hôm sau, nhưng có thể nhớ rằng tiếng Đức nghe như thế nào, một câu tiếng Ba Lan được phát âm ra sao, ngôn ngữ ký hiệu có thể biểu đạt cảm xúc thế nào, hoặc rằng có một đất nước mà trước đó em chưa từng chú ý nhưng hôm nay đã khiến em tò mò. Đây là một kết quả quan trọng của giáo dục văn hóa: không áp đặt sự hiểu biết, mà khơi dậy nhu cầu tìm hiểu.

Trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng rộng, những chương trình như Ngày Ngôn ngữ châu Âu vì thế không chỉ dành cho người đang học ngoại ngữ. Nó đã tạo ra một không gian để thế hệ trẻ làm quen với sự đa dạng của thế giới bằng cách tự nhiên nhất: gặp gỡ, trò chuyện, thử nghiệm và trải nghiệm. 

Một số hình ảnh tại Ngày hội Ngôn ngữ châu Âu lần thứ 15: