Tại đây, những nghiên cứu về cây thuốc Việt Nam của nữ tiến sĩ không chỉ được giới thiệu trong diễn đàn khoa học quốc tế mà còn mở ra câu chuyện về hành trình đưa giá trị dược liệu bản địa đến gần hơn với khoa học thế giới.

Việt Nam hiện diện tại diễn đàn quốc tế về cây thuốc và y học truyền thống

Từ ngày 14 đến 17/9, thành phố Foligno của Italia trở thành nơi hội tụ của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và chuyên gia đến từ 5 châu lục, cùng trao đổi về sức khỏe, đa dạng sinh học và y học xuyên văn hóa.

Đại hội Quốc tế lần thứ 25 của Hiệp hội Quốc tế về Dược học Dân tộc (International Society for Ethnopharmacology – ISE) có khoảng 160 đại biểu, với hơn 230 báo cáo tóm tắt khoa học được trình bày. Chủ đề của Đại hội là “Dược học dân tộc và y học xuyên văn hóa”, tập trung vào việc nghiên cứu, kiểm chứng bằng phương pháp khoa học những tri thức trị liệu truyền thống, hướng tới việc sử dụng các nguồn tri thức và dược liệu này một cách an toàn, có cơ sở khoa học và bền vững trong y học đương đại. Đây cũng là lần đầu tiên một sự kiện khoa học quốc tế có quy mô như vậy của ISE được tổ chức tại Italia.

TS. Bá Thị Châm, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tại Đại hội Quốc tế lần thứ 25 của Hiệp hội Quốc tế về Dược học Dân tộc (ISE).

Trong dòng chảy khoa học ấy, đoàn Việt Nam có sự tham dự của TS. Bá Thị Châm, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Sự hiện diện của nữ nhà khoa học Việt Nam đặc biệt có ý nghĩa khi nội dung nghiên cứu mà chị mang đến Đại hội gắn trực tiếp với những nguồn dược liệu bản địa và kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của Việt Nam.

Trong thư mời gửi TS. Bá Thị Châm, Ban Tổ chức Đại hội bày tỏ mong muốn được lắng nghe những đóng góp từ các công trình nghiên cứu của chị, đồng thời đánh giá những nghiên cứu này có thể tạo sự quan tâm và mang lại lợi ích cho các viện nghiên cứu cũng như doanh nghiệp tại Việt Nam.

Từ cây thuốc Việt Nam đến bằng chứng khoa học

Tại Đại hội, TS. Bá Thị Châm cùng các cộng sự giới thiệu nghiên cứu về Cucurbitacin D từ Elaeocarpus hainanensis và ảnh hưởng của hợp chất này đối với sự tăng sinh tế bào liên quan đến ZNF217.

Đây là một phần trong công trình có chủ đề “Bằng chứng tiền lâm sàng về tiềm năng điều trị của các cây thuốc đặc hữu Việt Nam đối với các hiện tượng viêm nhiễm và rối loạn miễn dịch”.

Công trình có sự tham gia của các nhà khoa học: Trịnh Thị Thủy, Nguyễn Thị Thùy Linh, TS. Bá Thị Châm, Nguyễn Thị Hoàng Anh, Sabrina Adorisio và Domenico V. Delfino. Nhóm nghiên cứu có sự kết nối giữa Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Khoa Y và Phẫu thuật, Đại học Perugia, Italia.

TS. Bá Thị Châm và các đồng nghiệp quốc tế.

Thông điệp xuyên suốt của nghiên cứu là các cây thuốc Việt Nam đã được sử dụng từ lâu trong y học truyền thống để hỗ trợ điều trị các bệnh lý viêm và những rối loạn liên quan đến hệ miễn dịch. Tuy nhiên, để những tri thức ấy có thể bước vào đời sống y học hiện đại, cần có quá trình nghiên cứu, phân lập hoạt chất, đánh giá tác dụng và từng bước tạo lập bằng chứng khoa học.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học tập trung vào ba nguồn thực vật, gồm Artocarpus tonkinensis, Elaeocarpus hainanensis và Gnetum latifolium var. funiculare.

Với Artocarpus tonkinensis, nhóm nghiên cứu phân lập các hợp chất có hoạt tính từ cây, trong đó có TAT2 và TAT6. Kết quả tiền lâm sàng cho thấy các hợp chất này có tác dụng làm giảm mức độ nghiêm trọng của viêm khớp và thể hiện hoạt tính chống viêm.

Nghiên cứu cũng ghi nhận TAT-2 liên quan đến sự điều biến biểu hiện của 19 gen trong dòng tế bào OCI-AML3, qua đó cung cấp thêm dữ liệu để nghiên cứu cơ chế tác động của hợp chất.

Với Elaeocarpus hainanensis, nhóm nghiên cứu quan tâm đến Cucurbitacin D, một hợp chất có nguồn gốc thực vật, gồm Artocarpus tonkinensis (cây Chay), Elaeocarpus hainanensis (cây Côm hải Nam) và Gnetum latifolium var. funiculare (cây Gắm) và khả năng tác động đến quá trình tăng sinh tế bào liên quan đến ZNF217.

Trong khi đó, nghiên cứu trên Gnetum latifolium var. funiculare tập trung vào việc phát hiện các hợp chất stilbene mới và khả năng ức chế quá trình sản sinh NO.

Những kết quả này góp phần tạo thêm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu tiềm năng của các cây thuốc đặc hữu Việt Nam trong lĩnh vực viêm, miễn dịch và các quá trình sinh học liên quan.

Các sản phẩm được phát triển từ các kết quả nghiên cứu của TS.Bá Thị Châm trưng bày tại Đại hội Quốc tế lần thứ 25 của Hiệp hội Quốc tế về Dược học Dân tộc (ISE).

Khu vực trưng bày sản phẩm phát triển từ các kết quả nghiên cứu của TS.Bá Thị Châm thu hút sự chú ý của các đồng nghiệp quốc tế và khách tham quan.

Không chỉ là một bài báo cáo khoa học

Điều đáng chú ý ở sự tham dự của TS. Bá Thị Châm là câu chuyện không dừng lại ở một bài trình bày khoa học.

Tại Đại hội, chị còn giới thiệu những sản phẩm được phát triển từ kết quả nghiên cứu, qua đó đưa các thành quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đến gần hơn với khả năng ứng dụng thực tế.

Gian trưng bày các sản phẩm của TS. Bá Thị Châm nhận được sự quan tâm của khách tham quan. Những trao đổi tại đây cũng cho thấy một hướng đi quan trọng của nghiên cứu dược liệu hiện nay: không chỉ tìm ra hoạt chất mà còn phải nghĩ đến con đường đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, đến với cộng đồng và thị trường.

Đó cũng là tinh thần của chính Đại hội ISE lần thứ 25: kết nối giữa tri thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, y học hiện đại và cộng đồng.

Khi người Việt gặp nhà khoa học Việt ở một diễn đàn quốc tế

Một câu chuyện bên lề Đại hội để lại ấn tượng khác là sự gặp gỡ giữa TS. Bá Thị Châm và những người Việt trẻ đang sinh sống, học tập tại Italia.

Khi biết một nhà khoa học Việt Nam đang trực tiếp giới thiệu những nghiên cứu về cây thuốc Việt Nam tại một Đại hội khoa học quốc tế, một số bạn trẻ đã tìm kiếm thêm thông tin về chị trên mạng. Từ những gì tìm hiểu được về quá trình nghiên cứu và công việc khoa học, họ bày tỏ sự bất ngờ trước hình ảnh một nữ tiến sĩ có nhiều năm gắn bó với khoa học nhưng ngoài đời lại khá giản dị và khiêm nhường.

Khoảnh khắc ấy, nếu nhìn từ góc độ khác, cũng cho thấy một giá trị không nằm trong những con số của Đại hội hay những thuật ngữ khoa học.

Đó là hình ảnh của trí thức Việt Nam ở một diễn đàn quốc tế, nơi một nhà khoa học không chỉ mang theo những công trình nghiên cứu, những cấu trúc hóa học hay những kết quả tiền lâm sàng, mà còn mang theo câu chuyện về những loài cây gắn với đất đai, y học truyền thống và tri thức bản địa Việt Nam.

Đưa tri thức bản địa vào đối thoại toàn cầu

Bên cạnh các phiên khoa học, Đại hội ISE lần thứ 25 còn tổ chức chương trình “Thiên nhiên và sức khỏe của thể chất, tinh thần”, đưa các chủ đề về cây thuốc, đa dạng sinh học và sức khỏe đến với người dân Foligno. Các hoạt động về thực vật ăn được trong tự nhiên, yoga, Tai Chi, y học cổ truyền Tây Tạng và các loại trà thảo dược được tổ chức ngay tại khu trung tâm lịch sử của thành phố.

Một hội thảo chuyên biệt về điều dưỡng cũng được tổ chức với chủ đề “Dược học dân tộc và các phương pháp điều trị bổ trợ trong quá trình chăm sóc”, mở rộng cuộc thảo luận từ nghiên cứu dược liệu sang thực hành chăm sóc sức khỏe.

Trong bối cảnh đó, sự tham dự của TS. Bá Thị Châm và các nhà khoa học Việt Nam có thể được nhìn nhận như một nhịp cầu đưa nguồn tài nguyên thực vật và tri thức về cây thuốc của Việt Nam bước vào cuộc đối thoại khoa học rộng lớn hơn.

Từ những cây thuốc đã hiện diện trong đời sống người Việt qua nhiều thế hệ đến những hợp chất được phân lập, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm; từ tri thức truyền thống đến bằng chứng tiền lâm sàng, hành trình ấy cho thấy giá trị của dược liệu Việt Nam không chỉ nằm ở truyền thống sử dụng, mà còn ở khả năng được tiếp tục khám phá, kiểm chứng và phát triển bằng khoa học hiện đại.

Và tại Foligno, câu chuyện ấy được kể bằng tiếng nói của những nhà khoa học Việt Nam, trong đó có TS. Bá Thị Châm.