Một nghiên cứu mới cho thấy ong mật (Apis mellifera) không chỉ có khả năng phát hiện virus trong nguồn thức ăn mà trong một số trường hợp, chúng còn chủ động lựa chọn thức ăn bị nhiễm virus thay vì tránh xa.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học tại USDA Agricultural Research Service (USDA-ARS) và công bố trên tạp chí Biology Letters.

Từ lâu, các nhà khoa học đã biết ong mật có thể nhận ra môi trường bị ô nhiễm thông qua những thay đổi về mùi hoặc vị. Tuy nhiên, khả năng trực tiếp phát hiện virus bên ngoài cơ thể của chúng vẫn chưa được hiểu rõ.

Nhằm tìm hiểu liệu loài ong có tránh các nguồn thức ăn nhiễm virus hay không khi tiếp xúc với các mầm bệnh ngoài tự nhiên, nhóm nghiên cứu đã tiến hành hàng loạt thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và ngoài thực địa.

Trong các thử nghiệm, ong được cho lựa chọn giữa nước đường sạch và nước đường chứa các loại virus gây bệnh ở ong mật. Các nhà khoa học sau đó theo dõi lượng thức ăn ong tiêu thụ cũng như số lần chúng ghé thăm từng nguồn thức ăn.

Nếu ong tiêu thụ lượng thức ăn như nhau ở cả hai lựa chọn, điều đó cho thấy chúng không phát hiện được virus. Ngược lại, nếu ong tránh nước đường nhiễm virus, điều đó đồng nghĩa chúng có khả năng nhận biết sự hiện diện của mầm bệnh.

Kết quả cho thấy ong thực sự có thể phát hiện virus trong thức ăn. Tuy nhiên, điều khiến nhóm nghiên cứu bất ngờ là chúng không phải lúc nào cũng né tránh nguồn thức ăn bị ô nhiễm. Trong một số trường hợp, ong thậm chí còn ưu tiên lựa chọn thức ăn chứa virus.

Các nhà khoa học nhận thấy, hành vi này phụ thuộc vào vai trò của từng cá thể ong trong đàn. Ong thợ nuôi ấu trùng, vốn là nhóm ong trẻ có nhiệm vụ chăm sóc ấu trùng và ong chúa, thường tránh thức ăn nhiễm virus vào mùa hè nhưng lại có xu hướng chọn thức ăn chứa ba loại virus khác nhau vào mùa thu.

Trong khi đó, ong thợ kiếm ăn vốn là nhóm ong lớn tuổi chuyên thu thập mật hoa và phấn hoa bên ngoài tổ lại liên tục ưu tiên các dung dịch chứa nồng độ cao của virus gây biến dạng cánh (DWV). Đây là một trong những loại virus phổ biến và nguy hiểm nhất đối với ong mật.

Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này cho thấy hành vi của ong phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây, đồng thời cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi mới về cách ong cảm nhận virus, vì sao chúng đôi khi bị thu hút bởi nguồn thức ăn nhiễm bệnh và liệu một số cá thể có khả năng phát hiện mầm bệnh tốt hơn những con khác hay không.

Nhóm nghiên cứu cho rằng các kết quả này có ý nghĩa quan trọng không chỉ trong nghiên cứu sinh học hành vi mà còn trong quản lý đàn ong và bảo tồn hệ sinh thái. Một số phương pháp nuôi ong hiện nay, chẳng hạn như sử dụng chung thùng nước đường cho cả đàn, có thể vô tình làm gia tăng nguy cơ lây truyền virus giữa các cộng đồng ong.

Trong thời gian tới, các nhà khoa học dự định tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế giúp ong phát hiện virus, cách chúng truyền thông tin về nguồn thức ăn nhiễm bệnh cho nhau và mức độ rủi ro từ các nguồn thức ăn dùng chung trong tự nhiên.