PGS.TS. Nguyễn Minh Tân, Chia sẻ kinh nghiệm của nữ khoa học chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất kinh doanh

"Tôi từng nghĩ chỉ cần làm ra một công nghệ tốt thì doanh nghiệp sẽ tự tìm đến để ứng dụng. Nhưng sau hơn mười năm theo đuổi con đường thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tôi nhận ra đó là một suy nghĩ khá ngây thơ". PGS.TS. Nguyễn Minh Tân chia sẻ-

Nhìn lại chặng đường đã đi qua, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân cho biết hoạt động thương mại hóa không chỉ giúp các kết quả nghiên cứu có cơ hội bước ra thị trường mà còn làm thay đổi căn bản nhận thức của bà về vai trò của người làm khoa học. Trước đây, cũng như nhiều nhà nghiên cứu khác, bà thường lựa chọn đề tài xuất phát từ niềm yêu thích chuyên môn. Tuy nhiên, khi bắt đầu tiếp cận doanh nghiệp và thị trường, bà hiểu rằng điều quan trọng không còn là nghiên cứu cái mình thích mà phải xác định được công nghệ đó giải quyết bài toán gì của xã hội và ai sẽ là người cần đến nó.

Theo PGS.TS. Nguyễn Minh Tân, nhiều người thường lấy doanh thu, giá trị doanh nghiệp hay khả năng gọi vốn làm thước đo cho thành công của hoạt động thương mại hóa. Nhưng với một nhà khoa học, điều có ý nghĩa hơn cả là kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Bởi lẽ, phần lớn hoạt động nghiên cứu đều được nuôi dưỡng từ nguồn lực xã hội, từ học bổng, các quỹ nghiên cứu đến ngân sách của Nhà nước và quốc tế. Vì vậy, nếu kết quả nghiên cứu chỉ dừng lại ở các bài báo khoa học hay báo cáo nghiệm thu thì, theo bà, nhiệm vụ của người làm khoa học vẫn chưa thực sự hoàn thành.

Từ những trải nghiệm thực tế, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân nhận thấy rào cản lớn nhất của hoạt động chuyển giao công nghệ không nằm ở chất lượng công nghệ mà ở khoảng cách giữa giới nghiên cứu và doanh nghiệp. Bà ví hai bên như hai bờ của một dòng sông, mỗi bên đều sử dụng "ngôn ngữ" của riêng mình. Nhà khoa học thường tự hào về tính mới và tính độc đáo của công nghệ, trong khi doanh nghiệp lại quan tâm nhiều hơn đến khả năng sản xuất, chi phí, quy mô và hiệu quả kinh doanh. Khi không hiểu nhau, dù cả hai phía đều rất giỏi thì cũng khó tạo ra giá trị cho xã hội.

Chính vì vậy, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân chủ động tham gia nhiều khóa đào tạo về thương mại hóa công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có chương trình Newton Fund cùng nhiều chương trình quốc tế khác. Quá trình học tập giúp bà nhận ra rằng, thay vì yêu cầu doanh nhân phải học sâu về khoa học, việc nhà khoa học chủ động trang bị thêm kiến thức về kinh doanh sẽ khả thi và hiệu quả hơn rất nhiều. Khi hiểu được cách doanh nghiệp suy nghĩ, nhà khoa học sẽ biết điều chỉnh cách tiếp cận, từ đó tạo ra tiếng nói chung trong quá trình hợp tác.

Một bài học quan trọng khác mà nữ nhà khoa học đặc biệt nhấn mạnh là kiến thức về sở hữu trí tuệ. PGS.TS. Nguyễn Minh Tân kể, năm 2016, khi chuẩn bị đăng ký sáng chế quốc tế, thay vì thuê dịch vụ, bà được một người bạn làm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ khuyên tự viết hồ sơ đăng ký. Lời khuyên ấy đã khiến bà dành nhiều tháng để học, tự nghiên cứu quy trình và hoàn thiện từng nội dung của hồ sơ sáng chế.

Quá trình đó giúp bà hiểu rõ hơn giá trị của chính công nghệ mình tạo ra, đồng thời nắm được cách các cơ quan sáng chế quốc tế thẩm định một giải pháp kỹ thuật. Theo bà, nhà khoa học không nhất thiết phải trở thành chuyên gia pháp lý, nhưng nếu không hiểu về sở hữu trí tuệ sẽ rất khó quyết định nên đăng ký bảo hộ như thế nào, lựa chọn hình thức chuyển giao ra sao hay đàm phán với doanh nghiệp theo hướng có lợi nhất.

Từ kinh nghiệm của bản thân, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân cho rằng người làm khoa học hiện nay không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải hiểu về pháp luật, hợp đồng, tài chính và quản trị doanh nghiệp. Dù có luật sư hay chuyên gia tư vấn đồng hành, người đưa ra quyết định cuối cùng vẫn là chủ sở hữu công nghệ. Nếu thiếu hiểu biết, rất nhiều nhà khoa học có thể lựa chọn bán đứt công nghệ chỉ vì ngại hoặc không đủ tự tin tham gia đàm phán. Điều đáng tiếc không phải là số tiền nhận được, mà là họ đánh mất quyền kiểm soát đối với chính "đứa con tinh thần" của mình.

Bên cạnh kiến thức, bà cũng đánh giá cao vai trò của mạng lưới kết nối. Qua nhiều năm tham gia các chương trình quốc tế về khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, bà nhận ra networking là nguồn lực vô cùng quan trọng. Một chuyên gia từng chia sẻ với bà rằng một nhóm nghiên cứu chỉ thực sự sẵn sàng khởi nghiệp khi, mỗi lần cần luật sư, chuyên gia tài chính hay ngân hàng, họ biết ngay sẽ gọi cho ai. Theo bà, mạng lưới chuyên gia và cộng sự được tích lũy trong quá trình học tập, hợp tác có giá trị không kém bất kỳ khoản đầu tư nào.

Hiện nay, ngoài hoạt động nghiên cứu, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân đang tham gia phát triển một số dự án ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp. Một trong những dự án bà dành nhiều tâm huyết là xây dựng chuỗi giá trị từ giống hoa hồng cổ Đà Lạt do một hộ nông dân tại Hưng Yên nhân giống thành công. Loại hoa này có hương thơm tự nhiên, nở quanh năm và có thể sử dụng làm trà, thực phẩm, mỹ phẩm cùng nhiều sản phẩm chế biến khác.

Theo tính toán ban đầu, nếu xây dựng được vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hoàn thiện quy trình chế biến và phát triển thương hiệu, mô hình này có thể mang lại thu nhập cao gấp 10-20 lần so với trồng lúa. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là vận động người dân mở rộng diện tích trồng ngay lập tức mà là xây dựng được chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ tiêu chuẩn vùng nguyên liệu, chứng nhận chất lượng đến hệ thống chế biến và thị trường tiêu thụ. Nếu chỉ tăng sản lượng mà không có đầu ra ổn định, người nông dân sẽ tiếp tục đối mặt với tình trạng được mùa, mất giá.

Điều khiến bà trăn trở là trong những chuyến khảo sát tại Hưng Yên, nhiều hộ nông dân lớn tuổi sau cả năm làm lúa vẫn chỉ còn lại khoảng 2 triệu đồng tiền mặt sau khi trừ các chi phí sản xuất. Theo bà, nếu khoa học và công nghệ có thể giúp những người nông dân ấy tăng thêm vài triệu đồng thu nhập mỗi tháng thì đó đã là một thành công rất lớn.

Khép lại phần chia sẻ, PGS.TS. Nguyễn Minh Tân cho biết bản thân vẫn coi mình là người đang trên hành trình học hỏi. Chính những thất bại, những lần va chạm với thị trường và quá trình từng bước đưa công nghệ vào sản xuất đã mang lại cho bà những bài học quý giá hơn bất kỳ giáo trình nào. Theo bà, muốn khoa học thực sự phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhà khoa học cần sẵn sàng bước ra khỏi phòng thí nghiệm, không ngừng học hỏi, kết nối và trang bị thêm những kiến thức ngoài chuyên môn để biến các kết quả nghiên cứu thành những sản phẩm có ích cho cộng đồng.