Năm nay, Việt Nam có 5 nhà khoa học được ghi danh trong bảng xếp hạng uy tín của Asian Scientist. Trong số đó, PGS.TS Nguyễn Minh Tân là một trong hai nhà khoa học nữ của Việt Nam được vinh danh. Đây là sự ghi nhận dành cho những đóng góp nổi bật của chị trong lĩnh vực công nghệ hóa học, đặc biệt là nghiên cứu chế biến sâu nông sản bằng các công nghệ phân tách và tinh chế tiên tiến.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân (thứ 2 từ phải) nhận Giải thưởng Kovalevskaia với những cống hiến trong khoa học giúp nâng tầm nông sản Việt

Ra đời từ năm 2016, danh sách Asian Scientist 100 được xem là một trong những bảng ghi nhận có uy tín trong cộng đồng khoa học châu Á. Những nhà khoa học xuất hiện trong danh sách đều là các cá nhân có thành tựu nghiên cứu xuất sắc, sở hữu công trình có ảnh hưởng lớn hoặc được trao các giải thưởng khoa học quan trọng trong năm trước đó. Danh sách năm 2026 quy tụ nhiều tên tuổi hàng đầu thế giới, trong đó có các chủ nhân giải Nobel 2025, Kyoto Prize cùng nhiều viện sĩ của các tổ chức học thuật danh tiếng.

Việc một nhà khoa học nữ  Việt Nam góp mặt trong danh sách ấy cho thấy những nỗ lực nghiên cứu bền bỉ và giá trị thực tiễn mà chị đã theo đuổi suốt nhiều năm qua.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân Đại được ghi nhận trong danh sách Asian Scientist 100 năm 2026 với giải thưởng Kovalevskaya Award 2024 về hợp chất tự nhiên và hoạt chất sinh học.

Hiện là giảng viên Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, PGS.TS Nguyễn Minh Tân được biết đến rộng rãi nhờ công nghệ cô đặc nước quả JEVA, một hướng nghiên cứu được đánh giá tiên phong trong lĩnh vực chế biến nông sản.

Điểm đặc biệt của công nghệ này là khả năng tách nước khỏi dịch quả trong điều kiện nhiệt độ thấp và áp suất thường. Nhờ đó, sản phẩm sau chế biến vẫn giữ được hương vị tự nhiên, vitamin và khoáng chất của nguyên liệu. Đây là ưu thế rất lớn so với nhiều phương pháp cô đặc truyền thống vốn dễ làm biến đổi chất lượng cảm quan của sản phẩm.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân: "Hoa quả tại Việt Nam vốn gặp vấn đề “được mùa, mất giá”, vì vậy, cần thiết phải chế biến. Tuy nhiên, trước đây, việc chế biến nông sản đòi hỏi phải thực hiện ở các nhà máy quy mô lớn, có hạ tầng kỹ thuật phức tạp phục vụ với những cỗ máy cồng kềnh. Nhưng thực tế, tại hầu hết các vùng nguyên liệu, bà con nông dân trồng trọt theo hộ gia đình nhỏ, lẻ, không có vốn. Bài toán của tôi là với công nghệ của mình nhưng làm sao phải đưa ra những mô hình sản xuất phù hợp để chế biến mà không phụ thuộc mùa, vụ, lại còn có thể di chuyển tới các địa phương, vùng nguyên liệu không tập trung. Đặc biệt, nếu nông dân/ hợp tác xã không có vốn lớn, hoàn toàn có thể thuê máy hoặc thuê chế biến…”.

Không dừng ở góc độ nghiên cứu khoa học thuần túy, công nghệ JEVA còn mở ra hướng nâng giá trị cho nông sản Việt Nam. Những loại trái cây không đạt chuẩn xuất khẩu tươi có thể được chế biến sâu thành các sản phẩm giá trị cao hơn nhiều lần. Theo PGS.TS Nguyễn Minh Tân, nếu một kilogram dưa hấu tươi chỉ có giá vài nghìn đồng thì sản phẩm nước dưa hấu cô đặc có thể đạt giá trị thương mại cao gấp hàng chục lần trên thị trường quốc tế.

Từ nghiên cứu này, chị đặt ra bài toán lớn hơn: làm sao để công nghệ thực sự đến được với nông dân và các doanh nghiệp nhỏ.

“Không nghiên cứu những gì mình có, mà nghiên cứu những gì xã hội cần”, chị từng chia sẻ khi nói về định hướng khoa học của mình.

Chính suy nghĩ ấy đã đưa Nguyễn Minh Tân ra khỏi giới hạn của phòng thí nghiệm. Thay vì chỉ tập trung công bố khoa học, chị lựa chọn con đường khó hơn: thương mại hóa nghiên cứu và đồng hành cùng người dân trong quá trình ứng dụng công nghệ.

Từ đó, giải pháp chế biến rau quả di động và thông minh SMoJEVA được phát triển. Các hệ thống thiết bị được thiết kế nhỏ gọn, có thể đặt trong container và di chuyển trực tiếp đến vùng nguyên liệu. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã, đồng thời hạn chế phụ thuộc vào các nhà máy chế biến quy mô lớn.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân nhận Giải thưởng đổi mới sáng tạo quốc tế tại Triển lãm và Diễn đàn Quốc tế về Sáng chế của phụ nữ (KIWIE 2024) do Hàn Quốc tổ chức.

Năm 2024, giải pháp SMoJEVA đã giành Giải thưởng đổi mới sáng tạo quốc tế tại Triển lãm và Diễn đàn Quốc tế về Sáng chế của phụ nữ (KIWIE 2024) do Hàn Quốc tổ chức. Đây được xem là một bước ghi nhận quan trọng đối với năng lực sáng tạo công nghệ của các nhà khoa học Việt Nam.

Một trong những thành công đáng chú ý của PGS.TS Nguyễn Minh Tân là khả năng kết hợp giữa công nghệ thực phẩm, chuyển đổi số và xu hướng sản xuất xanh.

Theo chị, việc số hóa quy trình chế biến giúp doanh nghiệp giảm áp lực về nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên có môi trường thực hành thực tế ngay trong quá trình đào tạo. Hiện nay, hệ thống JEVA đã có thể vận hành trực tuyến ở mức cao, giảm đáng kể việc điều khiển trực tiếp.

Không chỉ vậy, các thiết bị ứng dụng công nghệ JEVA còn được tích hợp giải pháp tiết kiệm năng lượng, giúp mức tiêu thụ điện giảm mạnh so với công nghệ cô đặc nhiệt truyền thống. Việc tận dụng gần như toàn bộ nguyên liệu trong quá trình chế biến cũng giúp hạn chế chất thải, giảm “dấu chân carbon” và tăng lợi thế xuất khẩu cho sản phẩm nông nghiệp Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Minh Tân: " Tôi không nghiên cứu những gì mình có, mà nghiên cứu những gì xã hội cần. Việt Nam chưa có thị trường về ứng dụng khoa học nên tôi muốn bước ra khỏi cổng trường đại học để đưa các nghiên cứu đến với cuộc sống hằng ngày. Mình làm ra công nghệ rồi nhưng phải đưa ra cách để người ta ứng dụng được công nghệ đó!”.

Đến nay, công nghệ JEVA và giải pháp SMoJEVA đã được triển khai ở nhiều doanh nghiệp trong nước với các quy mô khác nhau. Từ nước ép cô đặc, mật ong trái cây đến các sản phẩm chế biến sâu từ nguyên liệu địa phương, nhiều mô hình thử nghiệm đã cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Điều đáng nói là hành trình ấy không chỉ được đo bằng bằng sáng chế hay giải thưởng quốc tế. Thành công lớn nhất của PGS.TS Nguyễn Minh Tân nằm ở việc chị đã tạo ra một cầu nối giữa trường đại học, doanh nghiệp và người nông dân, điều mà khoa học ứng dụng Việt Nam vẫn luôn thiếu trong nhiều năm qua.

Đồng nghiệp đánh giá Nguyễn Minh Tân là mẫu nhà khoa học theo đuổi nghiên cứu ứng dụng đến cùng. Không chỉ phát triển công nghệ, chị và nhóm nghiên cứu còn tham gia tư vấn kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất thử nghiệm, khảo sát thị trường và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình thương mại hóa sản phẩm.

“Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, người nông dân thấy rõ hiệu quả, chúng tôi mới tròn trách nhiệm”, chị từng chia sẻ.

Đó cũng là lý do khiến các nghiên cứu của Nguyễn Minh Tân mang hơi thở rất gần với đời sống. Trong câu chuyện về khoa học của chị không chỉ có phòng thí nghiệm, số liệu hay công thức công nghệ, mà còn có những vùng nguyên liệu, những hợp tác xã nhỏ và nỗi trăn trở về đầu ra cho nông sản Việt.

Việc được ghi danh trong top 100 nhà khoa học xuất sắc châu Á năm 2026 vì thế không đơn thuần là sự ghi nhận dành cho một cá nhân. Đó còn là minh chứng cho một thế hệ nhà khoa học Việt Nam đang bước ra thế giới bằng những nghiên cứu gắn với thực tiễn, mang giá trị xã hội và khả năng ứng dụng cao.

Từ những thiết bị chế biến nông sản lưu động đến khát vọng xây dựng “siêu thị công nghệ” cho nông nghiệp Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Minh Tân đang cho thấy hình ảnh của một nhà khoa học hiện đại: không chỉ tạo ra tri thức, mà còn tìm cách để tri thức ấy đi vào cuộc sống, giúp nâng giá trị nông sản Việt và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Năm 2026, Việt Nam vinh dự có 5 nhà khoa học được vinh danh trong danh sách này gồm:

- GS,TSKH Nguyễn Đình Đức - Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội

- GS,TS Trần Xuân Bách -Trường Đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, lĩnh vực y tế cộng đồng

- PGS,TS Nguyễn Minh Tân - Đại học Bách khoa Hà Nội, lĩnh vực Công nghệ hóa học

- PGS,TS Đặng Thị Mỹ Dung - Viện Công nghệ nano, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, lĩnh vực công nghệ nano

-TS Trương Hải Bằng, nghiên cứu sau tiến sĩ Tại Đại học Văn Lang