Sinh năm 1980, quê Xuân Trường, Nam Định, PGS.TS Phạm Thị Việt Dung hiện là Trưởng Bộ môn Phẫu thuật Tạo hình, Trường Đại học Y Hà Nội, kiêm Trưởng khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ, Bệnh viện Bạch Mai. Nhưng phía sau những chức danh ấy là hơn hai thập niên bền bỉ đứng giữa ranh giới của mất mát và hy vọng, nơi mỗi ca mổ là một cuộc chiến thầm lặng giành lại tương lai cho người bệnh.

PGS.TS Phạm Thị Việt Dung hiện là Trưởng Bộ môn Phẫu thuật Tạo hình, Trường Đại học Y Hà Nội, kiêm Trưởng khoa Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ, Bệnh viện Bạch Mai.

 Bước ngoặt của một quyết định dũng cảm

Ít ai biết, suýt chút nữa, chị đã không trở thành bác sĩ. Năm 1998, sau khi tốt nghiệp phổ thông, Phạm Thị Việt Dung trúng tuyển cùng lúc ba trường đại học. Mẹ muốn con gái học Sư phạm cho ổn định. Bố, một bác sĩ đa khoa, lại khuyên chị theo ngành Công nghệ Sinh học, vừa mới mẻ vừa “đỡ vất vả hơn nghề y”. Ngày nhập học, chị nghe lời gia đình, đăng ký vào Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhưng chỉ hai tuần sau, cô sinh viên trẻ không thể tiếp tục dằn vặt mình. “Bố lên Hà Nội ngay, con rút hồ sơ rồi. Con muốn học Y.” Câu nói ấy trở thành bước ngoặt của cả cuộc đời.

Bố chị lập tức phóng xe máy hơn trăm cây số từ Nam Định lên Hà Nội. Hai bố con đến Trường Đại học Y Hà Nội làm thủ tục chuyển hồ sơ khi năm học đã bắt đầu được hai tuần. Nhờ thành tích thi xuất sắc, chị được chấp nhận vào học. “Nếu ngày ấy tôi không dám quyết liệt, có lẽ tôi đã mang theo cả đời một sự tiếc nuối,” chị từng chia sẻ.

PGS.TS Phạm Thị Việt Dung thực hiện một ca vi phẫu kéo dài nhiều giờ tại Bệnh viện Bạch Mai. Với kính hiển vi phẫu thuật và từng thao tác chính xác đến từng mạch máu nhỏ, chị và ê-kíp đã cứu nhiều trường hợp đứng trước nguy cơ mất chi hoặc biến dạng nặng.

Tình yêu với nghề y đến với chị từ rất sớm, phần nhiều nhờ hình ảnh người bố. Trong ký ức của cô bé vùng quê năm nào, bố là người thầy thuốc hiền lành, hay giúp đỡ người nghèo. Chị từng bắt chước bố, lấy gai bòng làm “kim tiêm”, đóng vai bác sĩ khám bệnh cho lũ trẻ trong xóm. Những trò chơi trẻ con ấy, hóa ra lại là những mầm xanh đầu tiên của một lựa chọn lớn sau này.

Khi phẫu thuật là hành trình cứu một cuộc đời

Sau khi tốt nghiệp bác sĩ đa khoa năm 2004, chị theo học bác sĩ nội trú chuyên ngành Phẫu thuật Tạo hình năm 2008 và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ y học năm 2017. Chị từng tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu tại Hoa Kỳ và Nhật Bản, báo cáo tại nhiều hội nghị quốc tế, thực hiện 15 đề tài khoa học các cấp và công bố nhiều bài báo trong, ngoài nước. Nhưng với chị, giá trị lớn nhất của nghề không nằm ở học vị hay công trình nghiên cứu. Giá trị ấy nằm ở khoảnh khắc người bệnh được “trả lại” cuộc sống.

Một trong những ca bệnh khiến chị nhớ mãi là bé gái chưa đầy ba tuổi bị ô tô chèn qua chân, tổn khuyết phần mềm lớn, lộ xương cẳng chân. Nếu không được che phủ kịp thời bằng các kỹ thuật chuyển vạt da cơ, cẳng chân bé có nguy cơ phải cắt cụt.

Ca mổ đầu tiên thất bại vì tắc mạch vạt da. Khi ấy, chị cùng đoàn bác sĩ đang chuẩn bị đi dự hội nghị ở nước ngoài. Thầy của chị, Giáo sư Trần Thiết Sơn, đã quyết định: “Tất cả quay về, cứu bằng được cái chân của con.” Chuyến đi bị hủy. Ca mổ được tiến hành xuyên đêm. Nỗ lực của cả ê-kíp cuối cùng cũng được đền đáp. Vài tháng sau, chị nhận được đoạn video mẹ bé gửi. Cô bé chạy tung tăng trên con đường quê bằng chính đôi chân đã từng đứng trước nguy cơ bị cắt bỏ. “Những lúc ấy, tôi thấy mọi mệt mỏi đều xứng đáng,” chị nói.

Không chỉ là một phẫu thuật viên, PGS.TS Phạm Thị Việt Dung còn là Trưởng Bộ môn Phẫu thuật Tạo hình, Trường Đại học Y Hà Nội. Chị dành nhiều tâm huyết đào tạo thế hệ bác sĩ trẻ, đặt nền móng chính quy cho chuyên ngành phẫu thuật tạo hình tại Việt Nam.

Có cô bé người dân tộc mang khối u nơ-vi hắc tố bẩm sinh chiếm nửa khuôn mặt. Sau ca phẫu thuật nhân đạo, em được loại bỏ phần da đen sạm, có thể tự tin đến trường. Một ngày, chị nhận cuộc gọi với tiếng thỏ thẻ: “Mẹ Dung ơi.” Chỉ hai tiếng ấy thôi cũng đủ để trái tim người bác sĩ mềm lại.

Hay người phụ nữ ung thư vú phải cắt bỏ ngực, rơi vào mặc cảm, hôn nhân rạn nứt. Sau khi được tái tạo vú, chị gửi một tin nhắn dài cho bác sĩ Dung, nói rằng mình đã có thể ngẩng đầu bước ra khỏi nhà, dám nhìn vào gương, dám bắt đầu lại.

“Đẹp nhất trong nghề này là khi y học chạm đến cảm xúc con người,” PGS Dung chia sẻ. “Không phải là bức ảnh trước và sau, mà là ánh mắt, là nụ cười nhẹ nhõm của người bệnh khi họ được tái sinh.”

Tiên phong đặt nền móng cho một chuyên ngành

Không chỉ là một phẫu thuật viên, PGS.TS Phạm Thị Việt Dung còn là nữ Phó Giáo sư đầu tiên của Việt Nam trong ngành Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ. Tại Bệnh viện Bạch Mai, chị được xem là người tiên phong đặt nền móng cho chuyên ngành này. Tại Trường Đại học Y Hà Nội, chị đảm nhiệm việc phát triển bộ môn Phẫu thuật Tạo hình, mở mã đào tạo chuyên khoa I và xây dựng chương trình giảng dạy chính quy đầu tiên cho sinh viên.

Với chị, đào tạo là cách để ngành nghề này có thể phát triển bền vững. “Thế hệ trẻ hôm nay rất năng động, tiếp cận công nghệ tốt. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là trái tim. Phẫu thuật tạo hình đòi hỏi bác sĩ phải vừa là nhà ngoại khoa, vừa là người cảm nhận được cái đẹp và hơn hết là biết đồng cảm,” chị nói.

Khoảnh khắc sau phẫu thuật tái tạo thành công. Với PGS.TS Phạm Thị Việt Dung, giá trị lớn nhất của nghề không nằm ở danh xưng hay học vị, mà ở ánh mắt nhẹ nhõm và nụ cười trở lại trên gương mặt người bệnh.

Một ngày làm việc của chị bắt đầu từ 6 giờ sáng và kết thúc vào 9, 10 giờ tối. Họp giao ban, khám bệnh, mổ, giảng dạy, nghiên cứu, viết bài khoa học. Những ca vi phẫu thuật kéo dài 6 đến 10 tiếng, dưới kính hiển vi điện tử, nối từng mạch máu, từng dây thần kinh mảnh như sợi tóc.

“Nghề này không hào nhoáng như nhiều người nghĩ,” chị thẳng thắn. “Vất vả và áp lực nhiều hơn là ánh sáng.” Nhưng khi được hỏi có xứng đáng không, chị mỉm cười: “Hoàn toàn xứng đáng.”

Trong một bài thuyết trình trước Hội đồng Giáo sư ngành Y học, chị từng nói về ba điều làm nên hành trình của mình: nỗ lực, tử tế và một chút may mắn. “Nếu không tử tế, tôi sẽ không có cơ hội. Nếu không nỗ lực, cơ hội đến cũng không thể giữ được. Và nếu không may mắn gặp được những người thầy, người đồng nghiệp tốt, tôi không thể có ngày hôm nay.”

Ở PGS.TS Phạm Thị Việt Dung, người ta thấy hình ảnh của một “bông hồng thép” đúng nghĩa. Thép là những đêm không ngủ, là sức bền trong những ca mổ dài, là sự dâng hiến cả tuổi thanh xuân cho bệnh viện và giảng đường. Còn hoa là sự mềm mại khi lắng nghe bệnh nhân, là ánh mắt ấm áp khi đứng lớp, là niềm tin bền bỉ rằng mỗi ca mổ thành công không chỉ cứu một phần cơ thể, mà còn cứu một cuộc đời.

Và có lẽ, trong thế giới nhiều xô bồ của khái niệm “làm đẹp”, chị đã lặng lẽ trả lại cho phẫu thuật tạo hình một ý nghĩa nguyên sơ nhất: chữa lành.