Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Journal of the Ocean Science Foundation, loài cá mập mới có tên là Hemiscyllium dudgeonae, được nhóm của tiến sĩ Christine Dudgeon thuộc Đại học Sunshine Coast phát hiện trong các cuộc khảo sát thực địa tại tỉnh Milne Bay giai đoạn 2023–2025.

Loài cá này thuộc chi Hemiscyllium, là nhóm cá mập thảm có kích thước nhỏ, sinh sống chủ yếu ở các rạn san hô nông quanh vùng biển Australia và đảo New Guinea. Chúng được biết đến nhờ khả năng di chuyển trên đáy biển bằng bốn vây, thay vì chỉ bơi như các loài cá mập thông thường.

Nhóm này hiện gồm 10 loài có hình thái khá tương đồng, được phân biệt chủ yếu dựa trên hoa văn cơ thể, dấu hiệu di truyền và phạm vi phân bố địa lý. Đây cũng là nhóm cá mập đặc hữu của khu vực được xem là một trong những điểm nóng về đa dạng sinh học cá mập thảm trên thế giới.

Cá mập đi bộ thường hoạt động về đêm, sống gần đáy biển và có chiều dài phổ biến từ 70–80 cm, trong khi cá thể lớn nhất từng được ghi nhận đạt 107 cm. Chúng xuất hiện tại các môi trường ven bờ như rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn, chủ yếu ở độ sâu dưới 10 m, dù đôi khi được phát hiện ở độ sâu tới 50 m.

Do khả năng di chuyển hạn chế và tập tính sống đáy, mỗi cá thể thường chỉ hoạt động trong phạm vi từ vài trăm mét vuông đến vài km vuông. Đặc điểm đẻ trứng với các bọc trứng nhỏ được đặt trực tiếp trên đáy biển cũng khiến khả năng phát tán của chúng bị giới hạn.

Theo các nhà nghiên cứu, dù hiểu biết về sự phân bố của cá mập đi bộ đã được cải thiện đáng kể trong khoảng hai thập kỷ qua, khu vực phía đông Papua New Guinea vẫn còn là “vùng trống dữ liệu” đối với nhiều loài đặc hữu.

Loài Hemiscyllium dudgeonae được nhận diện nhờ hoa văn đặc trưng gồm các đốm nâu dạng tàn nhang xen lẫn những chấm và vệt trắng trên toàn thân. Phía sau đầu của chúng còn có một dấu hiệu nổi bật giống hình con mắt, giúp phân biệt với các loài họ hàng gần.

Phân tích di truyền cho thấy loài mới có quan hệ gần gũi với Hemiscyllium michaeli, một loài cá mập đi bộ khác sinh sống trong khu vực.

“Các loài cá mập mới rất hiếm khi được phát hiện và đây cũng là loài đầu tiên được đặt theo tên tôi”, Tiến sĩ Christine Dudgeon cho biết.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo loài cá mập mới có thể đang đối mặt với nguy cơ cao do phạm vi phân bố dường như rất hẹp. Nhóm nghiên cứu dự kiến tiếp tục khảo sát vào tháng 10 tới để thu thập thêm dữ liệu phục vụ việc đánh giá tình trạng bảo tồn của loài trong Sách Đỏ IUCN.

Bà Jess Blakeway, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Sunshine Coast, cho biết những dữ liệu ban đầu cho thấy Hemiscyllium dudgeonae có thể được xếp vào nhóm Sắp nguy cấp hoặc Nguy cấp.

Bên cạnh việc xác định loài cá mới, nghiên cứu cũng cập nhật lại phạm vi phân bố của hai loài cá mập Hemiscyllium michaeli và Hemiscyllium hallstromi tại Papua New Guinea. Kết quả cho thấy các vùng phân bố của các loài cá mập đi bộ ở phía đông quốc đảo này có sự chồng lấn nhất định, trái với giả thuyết trước đây cho rằng chúng bị ngăn cách bởi các rào cản tự nhiên như sông lớn hoặc vùng nước sâu.

Theo nhóm nghiên cứu, Hemiscyllium dudgeonae là loài cá mập thứ 10 được ghi nhận tại Papua New Guinea. Hiện có 5 loài trong nhóm này đã được IUCN xếp vào diện có nguy cơ tuyệt chủng, cho thấy mức độ dễ tổn thương của những loài cá mập có phạm vi phân bố hẹp và phụ thuộc chặt chẽ vào các hệ sinh thái ven bờ.