Nguyễn Thị Phương Anh, sinh viên khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: NV

Tháng 2 năm nay, Nguyễn Thị Phương Anh, sinh viên khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội khép lại chương trình cử nhân với tấm bằng loại xuất sắc, sớm hơn thông lệ nửa năm. Nhưng dấu mốc ấy chỉ là một phần trong hành trình đang mở ra của cô gái trẻ, khi trước đó ít lâu, Phương Anh đã nhận được học bổng FoS Dean’s Graduate Fellowship cho chương trình tiến sĩ tại National University of Singapore (NUS), một trong những đại học hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng QS.

Học bổng toàn phần đi kèm mức hỗ trợ sinh hoạt phí 3.600 SGD mỗi tháng, đủ để Phương Anh yên tâm theo đuổi nghiên cứu trong môi trường quốc tế. Sau nhiều tháng chờ đợi, khoảnh khắc nhận kết quả với cô không phải là sự vỡ òa, mà là cảm giác nhẹ nhõm khi một chặng đường dài đã có lời hồi đáp.

Ít ai biết rằng, điểm khởi đầu của Phương Anh không nằm ở Hóa học. Những năm phổ thông, cô là học sinh chuyên Sinh của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong Nam Định, từng đạt giải ba cấp tỉnh liên tiếp trong hai năm lớp 11 và 12. Niềm say mê của Phương Anh khi ấy gắn với việc khám phá các cơ chế sống từ cấu trúc tế bào đến cách các cơ quan vận hành trong cơ thể.

Nhưng càng đào sâu, cô càng nhận ra một tầng nền khác của các hiện tượng sinh học: những phản ứng hóa học ở cấp độ phân tử. Sự nhận thức này dẫn đến một quyết định không dễ dàng. Dù có cơ hội vào thẳng ngành Sư phạm Sinh của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Phương Anh vẫn chọn con đường khác thi tuyển vào ngành Hóa dược của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Đại học Quốc gia Hà Nội.

Sự lựa chọn ấy nhanh chóng bộc lộ những khoảng trống. Bước vào giảng đường đại học, Phương Anh đối diện với hệ thống kiến thức gần như mới hoàn toàn. Những gì từng là lợi thế ở bậc phổ thông không còn đủ để theo kịp nhịp học. Có thời điểm, cô cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau và nghi ngờ chính quyết định chuyển hướng.

Nhưng thay vì dừng lại, Phương Anh chọn cách tiến gần hơn đến thực hành nơi kiến thức không chỉ nằm trên giấy. Từ năm thứ hai, cô xin tham gia phòng thí nghiệm của PGS.TS Phạm Thị Ngọc Mai. Đây cũng là lúc quá trình học tập của Phương Anh thay đổi về chất.

Trong phòng thí nghiệm, những bài giảng lý thuyết được kiểm chứng bằng thí nghiệm, và những sai số trở thành điểm khởi đầu cho việc học. Hướng nghiên cứu mà Phương Anh theo đuổi liên quan đến tổng hợp vật liệu nano và polymer chức năng, nhằm cải thiện độ nhạy và độ chọn lọc trong các phương pháp phân tích một lĩnh vực có tính ứng dụng cao trong khoa học vật liệu và công nghệ.

Không phải thí nghiệm nào cũng cho kết quả như mong đợi. Những lần thất bại buộc Phương Anh phải quay lại từ đầu: đọc tài liệu, tra cứu trên các cơ sở dữ liệu học thuật, rồi trao đổi với giảng viên và các thành viên trong nhóm để điều chỉnh từng thông số. Quá trình này lặp đi lặp lại, nhưng cũng chính là cách cô tích lũy nền tảng nghiên cứu.

Một thách thức khác đến từ ngôn ngữ học thuật. Việc viết và trình bày kết quả nghiên cứu bằng tiếng Anh đòi hỏi sự chính xác và logic cao. Ban đầu, Phương Anh gặp nhiều lúng túng khi diễn đạt ý tưởng. Cô chọn cách đọc thật nhiều bài báo khoa học, học cách tổ chức lập luận, đồng thời tận dụng các công cụ hỗ trợ để cải thiện kỹ năng viết.

Sự kiên trì trong cả thực hành lẫn học thuật dần mang lại kết quả. Phương Anh trở thành đồng tác giả của một bài báo quốc tế đăng trên Spectrochimica Acta Part A tạp chí thuộc nhóm Q1, đồng thời là tác giả chính của một công trình đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới. Với một sinh viên bậc cử nhân, đây là thành tích không dễ đạt được, và cũng là nền tảng quan trọng để cô tự tin ứng tuyển các chương trình tiến sĩ.

Theo đánh giá của PGS.TS Phạm Thị Ngọc Mai, điều đáng ghi nhận ở Phương Anh không chỉ là năng lực mà còn ở sự bền bỉ. Ngay cả khi lịch học dày đặc hay đã hoàn thành khóa luận, cô vẫn duy trì thói quen làm việc đều đặn trong phòng thí nghiệm một yếu tố then chốt đối với bất kỳ ai theo đuổi con đường nghiên cứu.

Cuối tháng 7 tới, Phương Anh sẽ sang Singapore để chính thức bắt đầu chương trình tiến sĩ tại National University of Singapore, làm việc trong nhóm nghiên cứu của GS. Chi Chunyan. Lĩnh vực mà cô theo đuổi là Hóa hữu cơ kết hợp khoa học vật liệu đang mở ra nhiều ứng dụng trong quang điện tử và các công nghệ mới.

Trước thời điểm lên đường, Phương Anh vẫn tiếp tục công việc tại phòng thí nghiệm trong nước, đồng thời chuẩn bị về ngôn ngữ. Ngoài tiếng Anh, cô đang học thêm tiếng Trung để thích nghi tốt hơn với môi trường nghiên cứu đa quốc gia.

Đối với Phương Anh, điểm đến cuối cùng không chỉ là một tấm bằng tiến sĩ. Cô mong muốn quay trở về Việt Nam sau khi hoàn thành chương trình, tiếp tục làm nghiên cứu và giảng dạy theo cách mà những người thầy, người cô đã từng truyền cảm hứng cho mình.

Hành trình của nữ sinh 22 tuổi vì thế không chỉ là câu chuyện về một học bổng danh giá. Đó còn là minh chứng cho khả năng thích nghi và vượt qua giới hạn cá nhân khi một lựa chọn tưởng như “lệch hướng” lại trở thành bước ngoặt mở ra con đường dài hơn trong khoa học.