Nhóm các nhà vi trùng học tại Viện Vi rút học Vũ Hán mới đây vừa phát triển một giải pháp độc đáo khi biến muỗi mang vaccine thành những “kim tiêm bay” để truyền miễn dịch cho dơi nhằm ngăn chặn sự lây lan của các virus có tiềm năng gây đại dịch từ động vật sang người.

Từ lâu, dơi được biết đến là vật chủ tự nhiên của nhiều loại virus nguy hiểm, trong đó có bệnh dại và virus Nipah. Những mầm bệnh này đôi khi có thể “tràn lan”, tức lây từ động vật sang con người, gây ra các đợt bùng phát dịch bệnh.

Việc tiêm phòng cho dơi được xem là một giải pháp tiềm năng nhằm giảm nguy cơ lây truyền này. Tuy nhiên, trên thực tế, việc tiêm vaccine cho quần thể dơi hoang dã gần như không khả thi do số lượng lớn và thói quen sinh sống trong hang động của loài động vật này.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Science Advances, các nhà khoa học đã thử nghiệm một phương pháp gọi là “tiêm chủng sinh thái”. Thay vì tiếp xúc trực tiếp với dơi, họ sử dụng muỗi mang vaccine để truyền kháng nguyên cho dơi thông qua vết đốt.

Trong nghiên cứu, nhóm khoa học sử dụng virus gây viêm miệng mụn nước (VSV) làm nền tảng vaccine. Đây là loại virus có khả năng lây nhiễm cho cả côn trùng và động vật có vú, nên có thể hoạt động như một “phương tiện vận chuyển” sinh học.

Các nhà nghiên cứu đã biến đổi VSV để nó tạo ra protein của virus gây bệnh dại hoặc virus Nipah. Sau đó, họ cho muỗi Aedes aegypti (muỗi vằn) hút máu chứa vaccine của virus này. Để tránh nguy cơ vaccine lây lan giữa các đàn muỗi, toàn bộ muỗi trong thí nghiệm được triệt sản bằng tia X trước khi sử dụng.

Trong các thí nghiệm, dơi được nuôi trong lồng cùng với muỗi mang vaccine. Khi những con dơi bị muỗi đốt hoặc ăn phải muỗi mang vaccine, chúng đã hình thành phản ứng miễn dịch rõ rệt. Nghiên cứu cho thấy, 4 trong số 6 con dơi tiếp xúc với muỗi mang vaccine đã phát triển các kháng thể có thể phát hiện được chống lại cả virus gây bệnh dại và virus Nipah.

Nhóm nghiên cứu cho biết trong điều kiện mô phỏng tự nhiên, việc chung sống với muỗi mang vaccine đã kích thích phản ứng miễn dịch mạnh mẽ ở dơi, cho thấy phương pháp này có tiềm năng áp dụng ngoài môi trường phòng thí nghiệm.

Ngoài muỗi, các nhà khoa học cũng thử nghiệm một phương pháp khác là sử dụng bẫy nước muối chứa vaccine.

Dơi thường tìm kiếm khoáng chất trong tự nhiên nên có xu hướng uống nước tại các nguồn nước giàu muối. Lợi dụng hành vi này, các nhà nghiên cứu đặt các bẫy nước muối có chứa vaccine để khi chúng uống nước, dơi cũng hấp thụ vaccine và tạo phản ứng miễn dịch tương tự.

Những chiếc bẫy này có thể được đặt tại các hang động nơi có quần thể dơi sinh sống ngoài tự nhiên.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng vaccine được thiết kế không thể lây từ dơi sang dơi, nhằm tránh nguy cơ phát sinh những tác động sinh thái khó kiểm soát.

Theo nhóm nghiên cứu, các loại vaccine có khả năng lây truyền mạnh trong quần thể động vật có thể giúp đạt mức bao phủ cao với chi phí thấp, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro về tiến hóa và sinh thái.

“Chiến lược của chúng tôi ưu tiên an toàn sinh học thông qua phương pháp ‘lây lan hạn chế’”, nhóm nghiên cứu cho biết. Theo đó, vaccine chỉ tiếp xúc với các vật chủ mục tiêu trực tiếp thay vì lan rộng trong toàn bộ quần thể.

Dù kết quả ban đầu cho thấy nhiều triển vọng, các nhà khoa học cảnh báo rằng việc đưa virus biến đổi gene vào các quần thể động vật hoang dã cần được giám sát chặt chẽ.

Bất kỳ công nghệ nào liên quan đến virus biến đổi gene đều phải trải qua các đánh giá nghiêm ngặt về an toàn sinh học, bởi chúng có thể gây ra những tác động không mong muốn đối với hệ sinh thái.