Những giọt mồ hôi dưới tán rừng cao su

Sinh năm 1955, tốt nghiệp Đại học Nông Lâm, học vị tiến sĩ chuyên ngành trồng trọt, bà Trần Thị Thúy Hoa đã dành phần lớn cuộc đời cho hoạt động nghiên cứu và phát triển nông nghiệp. Kinh nghiệm nhiều năm làm việc với nhiều dự án trong nước và quốc tế, tạo cho bà thế mạnh trong giao lưu đối ngoại, kết nối và khai thác các nguồn lực đầu tư nước ngoài cho những chương trình, dự án nông nghiệp tại Việt Nam. Những người từng đồng hành với TS. Trần Thị Thúy Hoa đều nhắc đến bà về vẻ đẹp một nữ tri thức tận tân, uy tín trong nghề mà và hơn nữa chính là cách một người phụ nữ đã bước qua tuổi 70 vẫn cặm cụi với từng chi tiết của một dự án hướng tới sự phát triển nông nghiệp nước nhà. 

TS. chuyên ngành trồng trọt Trần Thị Thúy Hoa tại buổi họp về dự án hệ sinh thái rừng cao su

Trong những chuyến đi thực địa, bà quan sát rất sâu trước khi đưa ra nhận định. Một khoảng đất, độ che phủ của tán cây, nguồn nước, giống, kỹ thuật hay khả năng tiêu thụ sản phẩm đều được đặt thành những câu hỏi cụ thể. Cách làm việc khoa học, cặn kẽ; ứng xử mềm dẻo nhưng khi cần quyết định lại rất rõ ràng.

Điều gì khiến một người ở tuổi này vẫn tiếp tục bắt đầu những dự án mới?

Các số liệu thống kê qua từng thời kỳ cho thấy khu vực Bình Phước cũ, nay là Đồng Nai có lực lượng lao động nữ đông đảo, trong đó một tỷ lệ lớn sống ở nông thôn. Công việc của họ gắn với trồng trọt, chăm sóc và thu hoạch cao su, điều, tiêu; sơ chế nông sản, chế biến mủ cao su và nhiều việc làm phổ thông khác. Lao động nữ nông thôn thường vừa tham gia sản xuất, vừa đảm nhận phần lớn công việc gia đình. Việc làm trong nông nghiệp lại chịu tác động của mùa vụ, giá nông sản, thời tiết và biến động thị trường. Trong khi đó, tỷ lệ lao động được đào tạo nghề và khả năng tiếp cận những công việc có giá trị gia tăng cao vẫn còn những khoảng cách nhất định so với khu vực đô thị. Vì vậy, giải quyết việc làm cho phụ nữ nông thôn không đơn giản là tạo ra “một công việc”. Điều cần thiết hơn là hình thành một sinh kế đủ bền vững để người phụ nữ có thu nhập, có kỹ năng và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất. 

TS. Trần Thị Thúy Hoa kiểm tra quy trình đặt tổ ong dú dưới tán rừng cao su

Ý tưởng kết hợp nuôi ong, trồng dứa và phát triển nấm linh chi mà bà Hoa đang thực hiện tại ấp 5, xã Nha Bích đáng chú ý ở tư duy xây dựng hệ sinh thái, thay vì phát triển từng sản phẩm đơn lẻ. Một hệ sinh thái đúng nghĩa phải giải quyết đồng thời nhiều mắt xích: điều kiện tự nhiên, kỹ thuật sản xuất, lao động, tiêu chuẩn chất lượng, sơ chế – chế biến, thương hiệu và cuối cùng là thị trường. Nhưng để dự án thực sự sống được, người dân địa phương phải trở thành một phần của chuỗi giá trị ấy. Đặc biệt là phụ nữ.

Nông thông mới cần có sinh kế bền vững cho phụ nữ

Theo ý kiến bà Hoa, một vùng nông thôn mới được nhận diện bằng những con đường rộng hơn, nhà cửa khang trang hơn hay những công trình mới hơn. Song, chất lượng của nông thôn mới phải được đo bằng chất lượng cuộc sống của người dân. Những năm qua, tổ chức Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, khởi nghiệp, xây dựng mô hình sinh kế và giúp phụ nữ tham gia phát triển kinh tế. Nhưng trong giai đoạn mới, có lẽ cần thêm một bước tiến: kết nối phụ nữ với doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường để họ tham gia vào những chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

TS. Trần Thị Thúy Hoa chia sẻ về dự án tại hội nghị chuyển giao khoa học kỹ thuật

Dự án dưới tán cao su ở Nha Bích là một hành trình cần thời gian để chứng minh hiệu quả thực tế. Từ ý tưởng đến một mô hình có khả năng nhân rộng còn phụ thuộc vào kỹ thuật, vốn, tổ chức sản xuất, chất lượng sản phẩm và đặc biệt là đầu ra. Nhưng điều đáng ghi nhận là cách đặt vấn đề: từ một khoảng đất đang có, có thể tạo thêm bao nhiêu giá trị cho cộng đồng?

“Còn tạo được giá trị thì còn cống hiến”

“Với tôi, tuổi tác không phải là lý do để mình dừng lại. Khi còn sức khỏe, còn đủ tỉnh táo, sáng suốt và những kiến thức, kinh nghiệm mình tích lũy được vẫn có thể tạo ra giá trị cho cộng đồng, thì tôi vẫn muốn làm việc. Tôi không nghĩ mình đang cố gắng làm điều gì lớn lao. Tôi chỉ mong những gì mình đã học, đã trải nghiệm và tích lũy trong nhiều năm có thể tiếp tục được sử dụng một cách có ích. Còn làm được, còn tạo được giá trị thì tôi còn muốn cống hiến.” - TS. Trần Thi Thúy Hoa chia sẻ:

TS. Trần Thị Thúy Hoa kiểm tra tiến độ phát triển của vườn trồng dứa dưới tán rừng cao su

“Gieo duyên tri thức cho những người phụ nữ đi sau”. Đó là một trong những lý do TS.Trần Thị Thúy Hoa vẫn mài miệt lao động và cống hiến ở nấc thang trên 70 cửa một đời người.

Bà Hoa chia sẻ thêm:

“Đối với phụ nữ, được học hành đến nơi đến chốn không phải dễ dàng; vượt qua những rào cản của gia đình, tuổi tác, định kiến và nhiều giới hạn khác để bước ra xã hội, làm nghề, nghiên cứu và khẳng định năng lực của mình lại càng khó hơn. Tôi may mắn đã đi được một chặng đường dài, có tri thức, kinh nghiệm và những mối quan hệ tích lũy qua nhiều năm. Vì vậy, ở giai đoạn này, tôi mong muốn thực hiện những dự án để ‘gieo duyên’ – gieo cơ hội, chia sẻ tri thức và kết nối những nguồn lực mình có được cho những phụ nữ khác. Nếu từ những điều mình gieo hôm nay, một người phụ nữ có thêm việc làm, một gia đình có thêm sinh kế, hay một người trẻ có thêm niềm tin để bước tiếp, với tôi đó đã là một giá trị rất đáng để tiếp tục cống hiến.”

TS. Trần Thị Thúy Hoa chia sẻ công việc chuyên môn với kỹ thuật tại khu quản lý dự án

Tuổi tác không phải là điểm dừng của sự cống hiến

Với TS. Trần Thị Thúy Hoa, câu chuyện tuổi tác vì thế chỉ là một lát cắt. Ở tuổi ngoài 70, bà không chọn đứng ngoài những chuyển động của nông nghiệp. Vẫn những chuyến đi cơ sở, những cuộc trao đổi với người dân, doanh nghiệp; vẫn những câu hỏi về cây giống, quy trình, sản phẩm và đầu ra. Mái tóc đã bạc, nhưng trên những con đường giữa vùng cao su Nha Bích, bước chân ấy vẫn hướng về phía trước.

TS. Trần Thị Thúy Hoa tại khu dự án hệ sinh thái rừng cao su Nha Bích

Và có lẽ hình ảnh đẹp nhất không phải là một người phụ nữ U80 vẫn miệt mài làm việc. Đó là hình ảnh một thế hệ đang trao lại kinh nghiệm, tri thức và những kết nối tích lũy suốt cuộc đời cho thế hệ tiếp theo; để từ những khoảng đất tưởng như đã quen thuộc, người dân có thể tìm thấy những sinh kế mới. Đất đai được đánh thức, người lao động có thêm cơ hội và những người phụ nữ có thể chủ động hơn với tương lai của chính mình.