Lực lượng Công an tuyên truyền, nâng cao cảnh giác của người dân trước tội phạm mua bán người tại Cà Mau. Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Công an.

Ngày 2/10 tới, Thông tư 120/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính bắt đầu có hiệu lực, quy định nội dung và mức chi cho việc xác minh, xác định, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng. Nếu Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 và Nghị định 162/2025/NĐ-CP xác lập các quyền, chế độ hỗ trợ, thông tư mới đi thêm một bước: xác định ngân sách được chi cho những việc gì và chi theo căn cứ nào.

Một chỗ ở tạm thời, bữa ăn trong thời gian lưu trú, vé xe về nơi cư trú, một đợt điều trị tâm lý hay vật dụng sinh hoạt đều cần nguồn chi cụ thể. Thông tư 120 thay thế Thông tư 84/2019/TT-BTC từ ngày 2/10, vì vậy các cơ quan thực hiện phải chuyển sang khung chi mới.

Sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng điều tra 65 vụ với 155 bị can về tội mua bán người và 55 vụ với 168 bị can về tội mua bán người dưới 16 tuổi. Tòa án các cấp đã thụ lý 101 vụ với 379 bị cáo về các tội mua bán người và tội liên quan, xét xử 53 vụ với 172 bị cáo. Các số liệu này không kèm cơ cấu giới của nạn nhân, vì vậy không thể dùng để kết luận phụ nữ hay nam giới đang chiếm tỷ lệ lớn hơn trong số nạn nhân hiện nay.

Từ quyền hỗ trợ đến khoản chi cụ thể

Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 đặt ra nguyên tắc lấy nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân làm trung tâm và bảo đảm bình đẳng giới. Chế độ hỗ trợ phải phù hợp với độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe và đặc điểm cá nhân. Nghị định 162/2025/NĐ-CP cụ thể hóa nguyên tắc này khi quy định vật dụng sinh hoạt hằng ngày có cả vệ sinh cá nhân hằng tháng đối với nữ, bên cạnh quần áo, đồ dùng cá nhân, thuốc thông thường, sách vở và các vật dụng thiết yếu khác.

Công an xã Nậm Nèn, tỉnh Điện Biên tuyên truyền pháp luật về phòng, chống mua bán người tại địa bàn. Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Công an.

Từ ngày 2/10, Thông tư 120 quy định mức chi đối với vật dụng phục vụ sinh hoạt trong thời gian lưu trú theo hóa đơn, chứng từ thực tế, tối đa 700.000 đồng/người. Tiền ăn trong thời gian lưu trú tạm thời được hỗ trợ theo mức trợ cấp nuôi dưỡng đối với đối tượng cần bảo vệ khẩn cấp tại cơ sở trợ giúp xã hội, trong thời gian không quá bốn tháng, tương đương 120 ngày. Chi phí sơ cứu, cấp cứu được thanh toán theo thực tế phát sinh; thăm khám xác định tình trạng sức khỏe theo giá dịch vụ y tế tại cơ sở công lập.

Năm nhóm hỗ trợ trực tiếp từ ngày 2/10

1. Nhu cầu thiết yếu: chỗ ở tạm thời, tiền ăn, vật dụng sinh hoạt.

2. Y tế: sơ cứu, cấp cứu, thăm khám và một số chi phí khám chữa bệnh theo quy định.

3. Đi lại: tiền tàu xe về nơi cư trú; tiền ăn những ngày đi đường 100.000 đồng/người/ngày.

4. Điều trị để ổn định tâm lý: thời gian hỗ trợ không quá ba tháng, tương đương 90 ngày.

5. Học văn hóa, học nghề và trợ cấp khó khăn ban đầu theo điều kiện của từng nhóm đối tượng.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc tách một “gói cho phụ nữ” khỏi một “gói cho nam giới”. Cách tiếp cận của luật là hỗ trợ theo nhu cầu từng người, trong đó giới tính là một yếu tố phải được tính đến. Với nữ giới, nhu cầu vệ sinh hằng tháng đã được ghi rõ trong danh mục vật dụng thiết yếu; với người dưới 18 tuổi, nhu cầu học tập được đặt thành nhóm hỗ trợ riêng; còn người có tổn hại sức khỏe hoặc sang chấn tâm lý có các khoản chi tương ứng.

Thông tư cũng quy định riêng trường hợp cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trực tiếp hỗ trợ công dân. Danh mục vật dụng tiếp tục nêu vệ sinh cá nhân hằng tháng đối với nữ và yêu cầu việc cấp hỗ trợ dựa trên điều kiện thực tế, tín ngưỡng, tôn giáo, độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe và đặc điểm cá nhân. Bình đẳng trong trường hợp này không đồng nghĩa với việc mọi người đều nhận một danh mục giống hệt nhau.

Điều cần theo dõi là cách nhu cầu được xác định

Với nhóm vật dụng sinh hoạt trong nước, 700.000 đồng/người là mức tối đa và khoản chi phải dựa trên hóa đơn, chứng từ thực tế. Khâu thực hiện vì vậy cần nhận diện đúng vật dụng người được hỗ trợ thực sự cần, thay vì hiểu mức trần như một suất hỗ trợ cố định hoặc một danh sách mua sắm giống nhau cho tất cả.

Khoản 20.000 đồng/người/lần, tối đa 600.000 đồng/tháng trong Thông tư 120 là mức hỗ trợ cho người được giao nhiệm vụ tư vấn tâm lý hoặc hỗ trợ pháp luật, không phải toàn bộ chi phí điều trị tâm lý của nạn nhân. Điều trị để ổn định tâm lý được quy định ở khoản khác, theo giá dịch vụ y tế công lập tại thời điểm thực hiện và trong thời gian không quá 90 ngày. Phân biệt hai khoản này giúp tránh hiểu nhầm rằng việc chăm sóc tâm lý của nạn nhân chỉ được định giá ở mức 20.000 đồng một lần.

Thông tư còn yêu cầu hằng năm Sở Y tế căn cứ nội dung, mức chi và dự kiến số người sẽ lưu trú tại cơ sở hỗ trợ nạn nhân, cơ sở trợ giúp xã hội để lập dự toán kinh phí, tổng hợp vào dự toán chi thường xuyên. Như vậy, kinh phí hỗ trợ phải được dự liệu trong kế hoạch tài chính địa phương, thay vì chỉ xử lý khi từng trường hợp phát sinh.

Năm 2026, kế hoạch hưởng ứng Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người đặt yêu cầu bảo đảm 100% nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng được hỗ trợ đầy đủ theo nhu cầu và đúng quy định pháp luật. Kế hoạch cũng giao vai trò cho các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ trong hỗ trợ tâm lý, bảo vệ quyền lợi, kết nối dịch vụ, vay vốn, đào tạo nghề và sinh kế an toàn đối với phụ nữ, trẻ em gái là nạn nhân trở về.

Hội nghị hợp tác song phương Việt Nam – Thái Lan về phòng, chống mua bán người. Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Công an.

Ở phía phòng ngừa, các vụ việc gần đây tiếp tục cho thấy mua bán người có thể bắt đầu từ lời mời tìm việc trên mạng xã hội, di cư lao động hoặc những hứa hẹn về thu nhập ở nước ngoài. Nhưng khi một người đã được giải cứu hoặc tự trở về, chính sách không thể dừng ở cảnh báo. Trợ giúp pháp lý, chăm sóc sức khỏe, ổn định tâm lý, học nghề và hỗ trợ trở về cộng đồng là những mắt xích của quá trình tiếp cận quyền sau khi nạn nhân thoát khỏi tình trạng bị bóc lột.

Từ ngày 2/10, điều cần theo dõi không chỉ là các mức chi có được thực hiện đầy đủ hay không, mà còn là cơ quan thực hiện có nhận diện đúng nhu cầu khác nhau về giới, tuổi, sức khỏe và hoàn cảnh cá nhân hay không. Những chi tiết như vật dụng vệ sinh, phiên dịch, trị liệu tâm lý hay chi phí trở về nơi cư trú sẽ cho thấy nguyên tắc lấy nạn nhân làm trung tâm được chuyển thành hỗ trợ thực tế đến đâu.