Anh minh họa: ITN

Chiều 23/4, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý với 494/494 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng nhằm tăng cường khả năng tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc mở rộng diện người được hưởng trợ giúp pháp lý lên 14 nhóm đối tượng. Bên cạnh các nhóm đã được quy định trước đây như người có công với cách mạng, hộ nghèo, người khuyết tật hay đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn, luật lần này bổ sung và làm rõ nhiều nhóm dễ bị tổn thương trong thực tiễn.

Trong đó có trẻ em; người cao tuổi; nạn nhân bạo lực gia đình; nạn nhân mua bán người; người nhiễm HIV đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng; người nhiễm chất độc da cam; cùng các nhóm đặc thù khác có hoàn cảnh khó khăn.

Đáng chú ý, lần đầu tiên người lao động có thu nhập thấp, nếu là bị can, bị cáo hoặc bị hại trong các vụ án hình sự, cũng được đưa vào diện được trợ giúp pháp lý. Quy định này được tiếp thu từ ý kiến của các đại biểu Quốc hội, nhằm thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ pháp lý, nhất là trong bối cảnh nhiều người yếu thế gặp bất lợi khi tham gia tố tụng do hạn chế về tài chính và hiểu biết pháp luật.

Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng đối tượng, luật còn bổ sung các tình huống phát sinh từ thực tiễn. Những người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn sẽ được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả. Đồng thời, nhóm người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi tham gia các giai đoạn tố tụng hoặc xử lý theo quy định của pháp luật về tư pháp người chưa thành niên cũng được quy định cụ thể hơn, bảo đảm phù hợp với đặc thù lứa tuổi.

Để tăng tính linh hoạt, luật bổ sung quy định mở về “các đối tượng khác theo quy định của pháp luật”, tạo dư địa điều chỉnh trong từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội. Việc xác định đối tượng được trợ giúp tiếp tục gắn với các chính sách nền tảng như giảm nghèo, ưu đãi người có công và chính sách dân tộc.

Về phạm vi trợ giúp pháp lý, Chính phủ đề xuất giữ nguyên như quy định hiện hành, không mở rộng sang các lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Theo đó, trợ giúp pháp lý vẫn tập trung vào các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền cơ bản của con người như dân sự, hình sự và hành chính. Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, cách tiếp cận này nhằm bảo đảm đúng bản chất của chính sách an sinh xã hội, đồng thời phù hợp với điều kiện nguồn lực của Nhà nước.

Luật cũng siết chặt tiêu chuẩn đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Theo quy định mới, người đảm nhiệm vị trí này phải có bằng cử nhân luật trở lên, đã qua đào tạo nghề luật sư hoặc thuộc diện được miễn đào tạo, hoàn thành thời gian tập sự và đáp ứng các yêu cầu về đạo đức, sức khỏe.

Thẩm quyền bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý được giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, đi kèm các điều kiện chặt chẽ nhằm loại trừ những trường hợp không đủ tiêu chuẩn, như đang bị xử lý kỷ luật hoặc có tiền án chưa được xóa.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, những sửa đổi lần này không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận công lý giữa các nhóm dân cư. Đây được xem là bước đi phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và tiến trình phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.