GS.TS Lê Mai Hương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Hóa học các Hợp chất thiên nhiên, Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam

GS.TS Lê Mai Hương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Hóa học các Hợp chất thiên nhiên, Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam, cho biết hướng nghiên cứu của bà xuất phát từ mục tiêu khai thác nguồn hợp chất thiên nhiên phong phú của Việt Nam, đặc biệt là các nguồn dược liệu bản địa.

Theo bà, nguồn dược liệu trong nước có giá trị lớn, nhưng việc khai thác, phát triển sản phẩm từ nguồn nguyên liệu này vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dược liệu nhập khẩu. Vì vậy, nghiên cứu và làm chủ các hợp chất có hoạt tính sinh học từ dược liệu Việt Nam được xác định là một hướng cần được thúc đẩy.

Một trong những hướng nghiên cứu được GS.TS Lê Mai Hương tập trung nhiều năm là nấm dược liệu. Đây là nguồn nguyên liệu có tiềm năng bởi nhiều loại nấm đã được nuôi trồng tại Việt Nam, trong khi mức độ sử dụng nấm của người Việt còn hạn chế.

Thay vì chỉ khai thác nấm dưới dạng thực phẩm, nhóm nghiên cứu tập trung phân lập, nghiên cứu các hợp chất có hoạt tính sinh học, từ đó tìm kiếm khả năng ứng dụng trong các sản phẩm bảo vệ sức khỏe.

GS.TS Lê Mai Hương trình bày công nghệ sản xuất các chất hỗ trợ điều trị ung thư từ nấm dược liệu, cùng công nghệ sản xuất hệ nano kháng sinh thảo dược từ tỏi kết hợp nano bạc và hệ nano tổ hợp kháng sinh Doxycyclin - Florfenicol - nano bạc tại Hội thảo Kết nối công nghệ - Women in Tech, diễn ra sáng 11/8.

Một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý là kết hợp beta-glucan từ nấm dược liệu với curcumin từ nghệ vàng. Đây đều là những nguồn nguyên liệu có thể khai thác tại Việt Nam.

Theo GS.TS Lê Mai Hương, nhóm nghiên cứu tiến hành các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trên các dòng tế bào ung thư để đánh giá hoạt tính sinh học của các hợp chất. Kết quả cho thấy khi kết hợp beta-glucan từ nấm với curcumin, khả năng ức chế sự hình thành và phát triển khối u trong các mô hình thử nghiệm cao hơn so với việc sử dụng riêng từng thành phần.

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm phát triển sản phẩm Biocurmin, sau đó tiếp tục nghiên cứu các dạng sản phẩm khác. Trong quá trình thương mại hóa, sản phẩm được đặt tên là “Nấm Nghệ” nhằm giúp người tiêu dùng dễ nhận biết thành phần chính.

GS.TS Lê Mai Hương cho biết nghiên cứu này tiếp tục được phát triển theo hướng nano hóa, với sự phối hợp của PGS.TS Hà Phương Thư. Sản phẩm Nano Glucumin được nghiên cứu theo hướng hỗ trợ các vấn đề liên quan đến dạ dày, trong đó có trào ngược dạ dày.

Từ hướng nghiên cứu ban đầu, nhóm tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe và chống oxy hóa. Trong đó, các công thức được bổ sung nhiều loại nấm dược liệu như đông trùng hạ thảo, nấm linh chi và nấm hầu thủ.

Đây cũng là cơ sở để nhóm chuyển sang nghiên cứu tác động của các hợp chất thiên nhiên đối với hệ thần kinh và khả năng hỗ trợ chức năng não.

Một sản phẩm được GS.TS Lê Mai Hương giới thiệu là “Ích Não”, được phát triển từ sự kết hợp giữa nấm dược liệu, curcumin và một số cây thuốc.

Công thức nghiên cứu sử dụng ba loại nấm chính gồm nấm linh chi, đông trùng hạ thảo và nấm hầu thủ. Bên cạnh đó là curcumin từ nghệ vàng cùng các thành phần có nguồn gốc dược liệu khác.

Trong số này, nhóm nghiên cứu sử dụng các hợp chất từ chủng đông trùng hạ thảo được nuôi trồng trong phòng thí nghiệm, có nguồn gốc từ chủng nấm hoang dã. Các nghiên cứu cũng tập trung vào các hợp chất như cordycepin và adenosine có trong đông trùng hạ thảo.

Một số cây thuốc được đưa vào hướng nghiên cứu gồm thạch tùng răng cưa, lạc tiên và hoàng đằng. Với thạch tùng răng cưa, nhóm nghiên cứu quan tâm đến hoạt chất huperzine A, một hợp chất được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chức năng nhận thức và trí nhớ.

Curcumin tiếp tục là thành phần quan trọng trong công thức. Ngoài các nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa và chống ung thư, hợp chất này còn được quan tâm trong các nghiên cứu liên quan đến tế bào thần kinh và bệnh Alzheimer.

Để đánh giá hiệu quả của sản phẩm, nhóm nghiên cứu tiến hành nhiều thử nghiệm trong nước và hợp tác nghiên cứu với các phòng thí nghiệm tại Pháp. Theo GS.TS Lê Mai Hương, các thử nghiệm trên động vật cho thấy sản phẩm có khả năng cải thiện một số chỉ số liên quan đến hoạt động nhận thức và phục hồi tế bào thần kinh trong mô hình nghiên cứu Alzheimer.

Các kết quả này được đánh giá thông qua những thay đổi về mô học của tế bào não trong các mô hình thực nghiệm.

GS.TS Lê Mai Hương cho biết sản phẩm “Ích Não” là kết quả của đề tài nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2022-2023. Công trình này đồng thời đã được cấp bằng độc quyền sáng chế và được ghi nhận bằng giải thưởng liên quan đến công bố quốc tế.

Hướng nghiên cứu về nấm dược liệu của GS.TS Lê Mai Hương được triển khai từ đầu những năm 2000, với các đề tài nghiên cứu thành phần của một số loại nấm dược liệu tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng.

Theo bà, từ những nghiên cứu ban đầu, nhóm tiếp tục triển khai nhiều đề tài cấp nhà nước, các nhiệm vụ hợp tác quốc tế và nghị định thư với đối tác nước ngoài.

Các nghiên cứu được thực hiện qua nhiều chương trình, trong đó có các nhiệm vụ thuộc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted), các đề tài song phương giữa Việt Nam với Đức và Hungary, cùng chương trình nghiên cứu về hóa dược.

Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào polysaccharide từ nấm linh chi và nấm hầu thủ. Đây là cơ sở khoa học để tiếp tục phát triển các sản phẩm có nguồn gốc từ nấm dược liệu.

Theo GS.TS Lê Mai Hương, quá trình nghiên cứu được triển khai từ nghiên cứu cơ bản, thử nghiệm hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm, đánh giá trên mô hình động vật đến nghiên cứu phát triển sản phẩm.

Bà cho rằng giá trị của các công trình không chỉ nằm ở kết quả nghiên cứu mà còn ở khả năng đưa kết quả đó đến người sử dụng. “Phần thưởng lớn nhất của chúng tôi là sản phẩm được khách hàng đón nhận”, GS.TS Lê Mai Hương chia sẻ.

Từ việc khai thác nguồn nấm dược liệu và cây thuốc trong nước, nhóm nghiên cứu đang theo đuổi hướng kết hợp giữa hóa học các hợp chất thiên nhiên, công nghệ bào chế và đánh giá hoạt tính sinh học. Mục tiêu là tạo ra các sản phẩm có nguồn gốc nguyên liệu Việt Nam, đồng thời từng bước nâng giá trị của nguồn dược liệu trong nước thông qua nghiên cứu và phát triển sản phẩm.