Từ ngày 1/7, bốn đạo luật mới trong lĩnh vực khoa học và công nghệ đồng loạt có hiệu lực, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật phục vụ chuyển đổi số quốc gia. Các quy định mới không chỉ cập nhật những mô hình kinh doanh và công nghệ đang phát triển mạnh mà còn tăng cường bảo vệ an ninh mạng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành cơ chế hỗ trợ phát triển các công nghệ có ý nghĩa chiến lược.

Mỗi đạo luật tập trung vào một lĩnh vực trọng tâm nhưng có sự liên kết chặt chẽ, tạo nên nền tảng pháp lý đồng bộ cho quá trình phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Luật An ninh mạng siết chặt trách nhiệm trên không gian mạng

Luật An ninh mạng năm 2025 thiết lập khung pháp lý toàn diện nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng.

Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý là việc thống nhất sử dụng thuật ngữ "an ninh mạng" thay cho "an toàn thông tin mạng" trong nhiều đạo luật liên quan. Việc điều chỉnh này thể hiện sự thống nhất trong quản lý nhà nước và nâng cao yêu cầu bảo đảm an ninh trên môi trường số.

Luật cũng quy định hệ thống thông tin được phân thành năm cấp độ để áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp với mức độ rủi ro. Đồng thời, các quy định về phòng ngừa và đấu tranh với hành vi gián điệp mạng, khủng bố mạng và tấn công mạng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn.

Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông và internet, luật bổ sung nhiều nghĩa vụ mới. Doanh nghiệp phải xác thực thông tin người dùng, lưu trữ dữ liệu như địa chỉ IP và thời gian sử dụng, đồng thời có trách nhiệm gỡ bỏ thông tin vi phạm trong thời gian ngắn, chậm nhất là 24 giờ.

Bên cạnh đó, luật dành sự quan tâm lớn hơn đến việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Một điểm mới đáng chú ý là nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giả mạo video, hình ảnh hoặc giọng nói (deepfake) nhằm tạo ra thông tin sai sự thật.

Luật Thương mại điện tử đưa các mô hình kinh doanh số vào khuôn khổ

Luật Thương mại điện tử mới phản ánh sự phát triển nhanh của nền kinh tế số khi lần đầu tiên pháp điển hóa nhiều mô hình kinh doanh hiện đại như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết (affiliate marketing).

Theo luật, nền tảng thương mại điện tử được phân thành ba mô hình gồm trực tiếp, trung gian và tích hợp. Trong đó, các nền tảng trung gian phải thực hiện nhiều nghĩa vụ hơn, từ công khai quy chế hoạt động, kiểm tra thông tin người bán đến xây dựng công cụ tiếp nhận phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng.

Đáng chú ý, chủ quản nền tảng còn phải chịu trách nhiệm liên đới nếu thuật toán của mình che giấu hành vi vi phạm hoặc gây thiệt hại cho người mua.

Luật cũng tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Các nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam bắt buộc phải chỉ định người đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với cá nhân thực hiện livestream bán hàng hoặc tiếp thị liên kết, luật yêu cầu phải xác thực danh tính, lưu trữ nội dung livestream tối thiểu một năm và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin hàng hóa được quảng cáo hoặc giới thiệu. Quy định này hướng đến kiểm soát tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường trực tuyến.

Luật Chuyển đổi số định hình nền tảng cho quốc gia số

Lần đầu tiên, Việt Nam có một đạo luật riêng về chuyển đổi số, tạo hành lang pháp lý cho quá trình số hóa trên phạm vi toàn quốc.

Luật đưa ra hệ thống khái niệm thống nhất về hạ tầng số, dữ liệu số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời quy định Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số nhằm bảo đảm kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan Đảng, Nhà nước và doanh nghiệp.

Một điểm mới quan trọng là việc cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh công nghệ số mới. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm các giải pháp đổi mới sáng tạo trước khi triển khai trên diện rộng.

Luật cũng xác định ba trụ cột phát triển của chuyển đổi số quốc gia gồm Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số.

Ở khía cạnh xã hội, luật nhấn mạnh mục tiêu thu hẹp khoảng cách số thông qua các chính sách hỗ trợ tài chính, cung cấp dịch vụ viễn thông công ích và thiết bị thông minh cho người dân vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi và người khuyết tật, bảo đảm mục tiêu "không ai bị bỏ lại phía sau" trong môi trường số.

Luật Công nghệ cao ưu tiên phát triển công nghệ chiến lược

Bên cạnh việc tiếp tục thúc đẩy phát triển công nghệ cao, Luật Công nghệ cao bổ sung khái niệm "công nghệ chiến lược" như một định hướng ưu tiên mới.

Theo luật, đây là những công nghệ có khả năng tạo ra đột phá, chi phối thị trường hoặc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng và an ninh quốc gia. Luật cũng quy định cụ thể các tiêu chí xác định sản phẩm công nghệ chiến lược và doanh nghiệp công nghệ chiến lược.

Để bảo vệ lợi ích quốc gia, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi tiết lộ, mua bán hoặc chuyển giao trái phép bí mật công nghệ và dữ liệu liên quan đến công nghệ chiến lược.

Song song với các quy định quản lý, luật đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái công nghệ cao toàn diện, bao gồm khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo và mô hình "đô thị công nghệ cao".

Nhằm tạo động lực phát triển lĩnh vực này, Nhà nước ban hành nhiều chính sách ưu đãi thông qua việc sửa đổi trực tiếp các luật liên quan. Theo đó, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi cao nhất về miễn, giảm thuế thu nhập, miễn thuế nhập khẩu vật tư phục vụ nghiên cứu, đồng thời được hỗ trợ tài chính đặc biệt để thu hút nhân tài và đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Việc bốn đạo luật cùng có hiệu lực từ ngày 1/7 tạo nên một hệ thống pháp lý tương đối toàn diện cho lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Các quy định mới vừa tăng cường bảo đảm an ninh trên không gian mạng, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia môi trường số, vừa mở ra cơ chế thuận lợi hơn cho đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược và thúc đẩy kinh tế số.

Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, góp phần xây dựng nền tảng pháp lý đồng bộ cho quá trình phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.