Quy tắc ngầm và lời đồn đằng sau nó

Bác sĩ Thanat Tantinam, 35 tuổi, làm nghề phẫu thuật, là một trong số đó. Ông kể với báo The New York Times rằng ông biết quy tắc này từ hồi còn là sinh viên y khoa, khoảng mười năm trước. Theo ông, nếu mang KFC vào chỗ làm, đồng nghiệp có thể nổi giận. Quy tắc ấy còn kéo theo những câu chuyện khá kỳ lạ.

Một trong số đó do bác sĩ cấp cứu Titaporn Nasaarn kể lại. Có lần, vào một buổi tối quá vắng bệnh nhân, một bác sĩ gây mê cố tình đặt KFC và pizza với ý muốn gọi bệnh nhân đến. Sau đó khoa hồi sức đã đầy bệnh nhân thật. Chị cho biết bình thường hầu như không ai dám làm vậy, vì quy tắc này chủ yếu áp dụng ở những khoa khó rời bệnh viện đi ăn, như phẫu thuật và cấp cứu.

Ảnh minh hoạ

Những câu chuyện như vậy khiến người ta tự hỏi có bao nhiêu người thật sự tin. Trong một khảo sát nhỏ, 20 người, tức hơn một nửa số người được hỏi, nghĩ rằng đồ ăn có thể ảnh hưởng đến lượng việc khi trực, và 12 người trong số đó nói thẳng là KFC. Như vậy đây là niềm tin khá phổ biến, nhưng không phải bác sĩ Thái nào cũng theo. KFC cũng không phải món duy nhất bị kiêng, vì nhiều nơi còn tránh các loại hạt, pizza, cà phê, thậm chí có bệnh viện cấm cả chuối.

Nếu niềm tin phổ biến như vậy, câu hỏi tiếp theo là nó bắt đầu từ đâu. Chưa ai biết chắc. Ông Suhayl Limbada, cựu giám đốc marketing của KFC Thái Lan, đoán rằng chuyện bắt đầu ở một bệnh viện vùng quê thiếu người. Một bác sĩ đói bụng gọi KFC lúc nửa đêm, rồi đúng lúc đó bệnh nhân kéo đến rất đông. Từ đó người ta gắn hai việc với nhau. Còn một cách kể dân gian khác, nằm trong thông cáo của chiến dịch quảng cáo KFC, là các vị thần linh rất thích gà KFC nên mang bệnh nhân theo.

Dù bắt đầu từ cách kể nào, vẫn còn một câu hỏi là vì sao người ta chọn KFC chứ không phải món khác. Một lý do có thể là KFC có mặt ở khắp nơi. Hãng vào Thái Lan từ năm 1984 và có khoảng 1.300 cửa hàng, trong khi McDonald's chỉ khoảng 240. KFC cũng là hãng đi đầu trong giao hàng đêm khuya. Món ăn nào xuất hiện nhiều như vậy thì cũng dễ bị đổ lỗi mỗi khi ca trực quá tải.

Nhưng nguồn gốc mơ hồ và một món ăn dễ bị đổ lỗi vẫn chưa giải thích được vì sao quy tắc này sống dai đến vậy, nhất là trong giới làm khoa học. Theo giáo sư Theeranuch Pusaksrikit của Đại học Chulalongkorn, ở Thái Lan mê tín và hiện đại có thể cùng tồn tại. Một quy tắc chung giúp nhân viên y tế thấy mình kiểm soát được những ca trực vốn khó đoán, và giúp họ gắn bó với nhau. Bác sĩ Thanat thì nói thẳng hơn, rằng người ta cần có một thứ để đổ lỗi khi ca trực quá nặng. Ông cũng cho biết quy tắc này chủ yếu có ở bệnh viện công, nơi bác sĩ làm việc quá sức và lương thấp hơn bệnh viện tư. Ở bệnh viện tư, bác sĩ được trả theo số bệnh nhân, nên họ lại muốn đông bệnh nhân hơn.

Thử nghiệm để kiểm tra lời đồn

Để kiểm tra cho rõ ràng thay vì tranh cãi, bác sĩ Thanat cùng đồng nghiệp ở Bệnh viện Phatthalung, miền Nam Thái Lan, đã làm một thử nghiệm. Từ tháng 7/2023 đến tháng 6/2024, năm bác sĩ phẫu thuật của bệnh viện tham gia trong 345 ngày trực liên tiếp. Mỗi ngày trực được bốc thăm vào một trong ba nhóm. Nhóm thứ nhất ăn bình thường hoặc không ăn gì. Nhóm thứ hai ăn KFC. Nhóm thứ ba ăn gà rán của một hãng trong nước là Five Star Chicken. Những người chuyển bệnh nhân đến cho bác sĩ trực không biết bác sĩ đó thuộc nhóm nào, để họ không bị ảnh hưởng. Sau khi bỏ 32 ngày có bác sĩ nội trú trực cùng, nhóm nghiên cứu phân tích 313 ngày còn lại.

Ảnh minh hoạ

Vậy kết quả ra sao? KFC không làm ca trực nặng hơn. Khối lượng công việc điển hình mỗi ngày trực là 14 ca ở nhóm không ăn, 16 ca ở nhóm ăn KFC và 14 ca ở nhóm ăn Five Star. Chênh lệch nhỏ này không đủ để nói là có tác động thật, vì nó có thể chỉ do ngẫu nhiên. Nghiên cứu được nhận đăng trên tạp chí Annals of Surgery Open, và bác sĩ Thanat chia sẻ kết quả trên Facebook ngày 4/8/2026. Một thử nghiệm tương tự ở Singapore cũng cho thấy ăn bánh bao không ảnh hưởng đến lượng việc khi trực đêm.

Tuy nhiên, kết quả này cần được hiểu đúng phạm vi. Đây chỉ là một bệnh viện, một chuyên khoa và năm bác sĩ. Nó cho thấy chưa có bằng chứng KFC làm ca trực nặng hơn, chứ chưa đủ để nói điều đó đúng cho mọi bệnh viện.

KFC cũng tìm cách gỡ lời đồn

Trong lúc giới y khoa tranh luận bằng số liệu, chính KFC cũng không đứng ngoài, vì theo ông Limbada, doanh số ở các cửa hàng gần bệnh viện từng bị giảm. Nhân Ngày Thầy thuốc Thái Lan 25/11/2024, KFC hợp tác với công ty quảng cáo Wolf BKK làm bao bì đặc biệt, in những dòng như đây không phải KFC và bên trong không có gà rán. Cách làm này phỏng theo cách người Thái xua đuổi lời nguyền. Bao bì được bán ở các cửa hàng gần bệnh viện.

Chiến dịch này được công bố là thành công lớn. Theo công ty thực hiện, nó tạo hơn 81 triệu lượt tương tác trong ba ngày và doanh số cả hãng tăng 26%. Tuy nhiên đây là số liệu do chính công ty quảng cáo công bố, chưa có bên độc lập kiểm tra.

Ngoài đời thực, hiệu quả có vẻ chậm hơn. Y tá Jaruda Mamuangbon, 42 tuổi, ở Bệnh viện Vajira, cho biết hai năm qua người nhà bệnh nhân ít biếu KFC cho nhân viên y tế hơn hẳn. Bà đoán họ đã biết lời đồn qua mạng xã hội. Điều đó cho thấy lời đồn không còn nằm trong phòng trực mà đã lan ra ngoài.

Vậy rốt cuộc câu chuyện này nói lên điều gì? Khoa học đã trả lời được câu hỏi KFC có làm ca trực nặng hơn hay không, và câu trả lời là chưa thấy bằng chứng. Nhưng niềm tin này chưa bao giờ chỉ là chuyện gà rán. Với nhiều y bác sĩ Thái, đó là cách để giải thích những đêm trực không thể đoán trước, và để giữ cho nhau chút an tâm. Chính bác sĩ Thanat, người đã làm thử nghiệm, vẫn chọn cất KFC sang một bên cho đến hết ca.