Christina Koch – người phụ nữ đầu tiên bay quanh Mặt Trăng, mở dấu mốc mới cho ngành vũ trụ. Ảnh: NASA

Khi tàu Orion tiến vào phía xa của Mặt Trăng trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II, lịch sử ngành hàng không vũ trụ ghi thêm một dấu mốc: Christina Koch trở thành người phụ nữ đầu tiên bay quanh thiên thể gần Trái Đất nhất.

Sứ mệnh kéo dài 10 ngày, bắt đầu từ 1/4, không chỉ đánh dấu bước tiến mới trong chương trình đưa con người trở lại Mặt Trăng, mà còn mở ra một không gian biểu tượng về sự thay đổi vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực vốn từng do nam giới chi phối. Đến ngày 6/4 (7/4 theo giờ Hà Nội), khi con tàu hoàn tất hành trình vòng ra phía xa Mặt Trăng nơi liên lạc với Trái Đất bị gián đoạn khoảng 40 phút Koch đã chính thức đi vào lịch sử.

Khi tín hiệu được khôi phục, giọng nói của cô vang lên từ không gian sâu: “Thật tuyệt khi được nghe lại từ Trái Đất. Gửi đến châu Á, châu Phi, châu Đại Dương, chúng tôi đang ngắm nhìn và lắng nghe các bạn”. Một thông điệp ngắn gọn, nhưng đủ để nối liền khoảng cách hàng trăm nghìn km giữa con người và hành tinh quê nhà.

Christina Koch. Ảnh: NASA

Sinh năm 1979, Christina Koch là con cả trong gia đình ba anh chị em. Ước mơ trở thành phi hành gia đến với cô từ rất sớm khi còn học mẫu giáo. Nhưng vào thời điểm đó, giấc mơ ấy không dễ thành hiện thực. Trong nhiều thập niên, NASA chủ yếu tuyển chọn phi hành gia là nam giới, đặc biệt từ các nhóm phi công quân sự.

Thống kê cho thấy, từ khi thành lập đến nay, NASA đã tuyển 370 phi hành gia, trong đó chỉ có 61 phụ nữ, chiếm khoảng 16%. Phải đến năm 1978 gần hai thập niên sau khi chương trình phi hành gia bắt đầu phụ nữ mới lần đầu tiên được tuyển chọn chính thức. Dù tỷ lệ này đã dần cải thiện, di sản của những tiêu chí cũ vẫn để lại khoảng cách đáng kể về giới.

Christina Koch gia nhập NASA trong khóa đào tạo phi hành gia năm 2013 thời điểm ngành hàng không vũ trụ bắt đầu có những thay đổi rõ rệt về tiêu chí và tầm nhìn. Trước đó, cô theo học vật lý và kỹ thuật điện tại Đại học bang North Carolina, sau đó tiếp tục hoàn thành bằng thạc sĩ cùng lĩnh vực.

Sự nghiệp của Koch không đi theo một đường thẳng. Sau khi làm kỹ sư điện cho một dự án khoa học không gian tại NASA, cô rời bỏ công việc được xem là “hoàn hảo” để đến Nam Cực nghiên cứu. Đó là quyết định nhiều rủi ro, nhưng cũng là bước ngoặt quan trọng.

“Ý tưởng về khoa học và khám phá những vùng đất mới đã kéo tôi đến Nam Cực và không gian”, Koch từng chia sẻ. Chính những trải nghiệm tại môi trường khắc nghiệt, biệt lập như Nam Cực đã giúp cô tích lũy năng lực mà NASA đánh giá cao: khả năng làm việc trong điều kiện cô lập, chịu áp lực và duy trì kỷ luật.

Trước Artemis II, Koch đã có chuyến bay dài ngày trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) vào năm 2019. Khi NASA đề nghị kéo dài thời gian lưu trú để phục vụ nghiên cứu, cô đã chấp nhận và ở lại liên tục 328 ngày kỷ lục đối với một nữ phi hành gia.

Trong gần một năm ngoài không gian, Koch cùng các đồng đội thực hiện hàng trăm thí nghiệm trong nhiều lĩnh vực, từ sinh học, khoa học Trái Đất đến vật lý và công nghệ. Những kết quả nổi bật bao gồm cải tiến thiết bị nghiên cứu vật chất tối, nuôi cấy tinh thể protein phục vụ phát triển dược phẩm, hay thử nghiệm công nghệ in sinh học 3D trong môi trường vi trọng lực.

Không chỉ dừng ở phòng thí nghiệm, Koch còn ghi dấu ấn với chuyến đi bộ ngoài không gian toàn nữ đầu tiên của NASA vào tháng 10/2019. Sự kiện này nhanh chóng trở thành biểu tượng cho sự thay đổi trong ngành vũ trụ, nơi phụ nữ ngày càng đóng vai trò trung tâm.

Theo NASA, sống và làm việc dài ngày trên ISS đòi hỏi sự bền bỉ về thể chất, tinh thần kỷ luật và khả năng giữ bình tĩnh trong môi trường khép kín. Những phẩm chất này cũng là điều kiện tiên quyết cho Artemis II thậm chí ở mức độ cao hơn, khi phi hành đoàn phải hoạt động ở khoảng cách xa Trái Đất hơn, với ít phương án hỗ trợ tức thời.

Trong hành trình nghề nghiệp của mình, Koch nhiều lần nhắc đến cảm giác “nhỏ bé” trước vũ trụ như một nguồn động lực. “Những điều khiến tôi cảm thấy mình nhỏ bé cũng chính là thứ khiến tôi suy ngẫm về vị trí của mình và những gì còn chưa được khám phá”, cô nói.

Với Koch, Mặt Trăng không chỉ là điểm đến của một sứ mệnh. Đó là “ngọn hải đăng cho khoa học”, giúp con người hiểu rõ hơn về nguồn gốc của chính mình. Quan điểm này cũng phản ánh tinh thần chung của chương trình Artemis: không chỉ quay lại Mặt Trăng, mà còn mở đường cho những hành trình xa hơn trong không gian sâu.

Phía sau những thành tựu ấy là một triết lý sống đơn giản nhưng nhất quán. “Hãy làm những điều khiến bạn sợ hãi”, Koch từng chia sẻ trước khi bước vào sứ mệnh. Với cô, đó có thể là việc rời bỏ công việc ổn định để đến Nam Cực, đăng ký trở thành phi hành gia, hay bước ra ngoài không gian nơi không có chỗ cho sự do dự.

Từ một cô bé nuôi giấc mơ bay vào vũ trụ, Christina Koch đã đi một hành trình dài để trở thành biểu tượng của thế hệ phi hành gia mới nơi giới hạn không còn được xác định bởi giới tính, mà bởi khát vọng và năng lực.

Cột mốc bay quanh Mặt Trăng không chỉ là thành tựu cá nhân của Koch, mà còn là dấu hiệu cho thấy cánh cửa không gian đang rộng mở hơn bao giờ hết với tất cả những ai dám bước qua nỗi sợ để chạm tới những điều chưa từng có.