Vừa qua, Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng) phối hợp với Tạp chí Cộng sản tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng”.

Hội thảo quy tụ nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, tập trung thảo luận các giải pháp nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng trong quá trình phát triển đất nước.

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là cơ chế trọng dụng và đãi ngộ đối với đội ngũ trí thức, nhà khoa học. Nhiều tham luận cho rằng để thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, cần xây dựng hệ thống chính sách đủ mạnh nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực số và các chuyên gia đầu ngành.

Theo các ý kiến tại hội thảo, việc hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển được xem là điều kiện tiên quyết. Trong đó, cơ chế đãi ngộ phải minh bạch, cạnh tranh và gắn trực tiếp với hiệu quả đóng góp của người làm khoa học.

PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ trí thức, nhà khoa học ngày càng lớn mạnh, có trình độ cao, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo ông, cần tạo môi trường học thuật cởi mở, phát huy dân chủ và tự do sáng tạo, đồng thời đề cao đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của giới khoa học.

Bên cạnh đó, ông cho rằng cần ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số, cũng như cải thiện điều kiện làm việc cho các nhà khoa học. Chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài cần hướng tới cả đội ngũ chuyên gia trong nước lẫn người Việt Nam ở nước ngoài, bảo đảm họ được làm việc trong môi trường thuận lợi và được tôn trọng về chuyên môn.

“Cần thực sự tạo điều kiện để trí thức, nhà khoa học phát huy năng lực, kể cả trong các hoạt động tư vấn và phản biện chính sách”, ông Vũ Văn Phúc nói.

Một vấn đề khác được đặt ra là cách đánh giá đội ngũ trí thức. Theo các đại biểu, hệ thống tiêu chí hiện nay vẫn còn nặng về bằng cấp và thủ tục hành chính. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế đánh giá dựa trên năng lực thực chất và hiệu quả đóng góp, thay vì chỉ dựa vào văn bằng hay các tiêu chí hình thức.

Trong bối cảnh khoa học – công nghệ trở thành động lực phát triển quan trọng, việc nâng cao vị thế xã hội của giới trí thức cũng được coi là yếu tố cần thiết. Các chuyên gia cho rằng cần hình thành tâm lý xã hội tôn trọng và tôn vinh trí thức, coi hiền tài là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, đồng thời phát huy truyền thống tôn sư trọng đạo.

Đáng chú ý, PGS.TS Vũ Văn Phúc đề xuất nghiên cứu chính sách đãi ngộ đặc biệt đối với nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành. Theo ông, có thể xem xét đối xử với các nhà khoa học, chuyên gia ở mức tương đương hoặc cao hơn chức danh thứ trưởng, bộ trưởng, qua đó giúp họ yên tâm tập trung vào nghiên cứu chuyên môn thay vì phải theo đuổi con đường quản lý hay chức vụ hành chính.

“Chính sách đãi ngộ thỏa đáng sẽ giúp các nhà khoa học toàn tâm cho công việc nghiên cứu, không bị áp lực phải tìm kiếm vị trí quản lý để cải thiện điều kiện làm việc hay thu nhập”, ông nói.

Cùng với đó, ông cũng đề xuất đẩy mạnh phân cấp và trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các học viện, viện nghiên cứu và trường đại học trong công tác bổ nhiệm lãnh đạo, xét các chức danh khoa học như giáo sư, phó giáo sư. Theo hướng này, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo cần được quyền chủ động hơn trong huy động và sử dụng nguồn lực tài chính, đồng thời giảm bớt cơ chế “xin – cho” vốn được cho là còn tồn tại trong hoạt động khoa học hiện nay.

Theo nhiều ý kiến tại hội thảo, chỉ khi xây dựng được môi trường nghiên cứu thông thoáng, minh bạch và tôn trọng giá trị học thuật, đội ngũ trí thức, nhà khoa học mới có thể phát huy hết năng lực sáng tạo, đóng góp hiệu quả cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.