Đột phá về khoa học và công nghệ, với trọng tâm đầu tư đồng bộ cho 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Ảnh minh họa: ITN

Ngày 28/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 2815/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược triển khai ngay. Theo đó, 6 sản phẩm được lựa chọn thực hiện tiên phong, gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và Trợ lý ảo tiếng Việt; AI Camera xử lý tại biên; Robot di động tự hành; Hệ thống và thiết bị mạng di động 5G; Hạ tầng mạng blockchain và các lớp ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hóa; Thiết bị bay không người lái (UAV).

Các sản phẩm này được xác định có khả năng tác động trực tiếp, tức thời đến phát triển kinh tế – xã hội; đáp ứng nhu cầu cấp thiết của thị trường; giải quyết các bài toán trong quản lý nhà nước, sản xuất và đời sống. Đồng thời, đây cũng là những lĩnh vực có tiềm năng thay thế nhập khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới xuất khẩu.

Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 làm chủ tối thiểu 80% công nghệ lõi của các sản phẩm chiến lược; đạt tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa tối thiểu 60% trong giá bán và 40% trong giá thành; đáp ứng ít nhất 30% nhu cầu thị trường trong nước và có sản phẩm xuất khẩu. Những chỉ tiêu này cho thấy định hướng chuyển dịch rõ ràng từ gia công, phụ thuộc công nghệ sang tự chủ thiết kế, chế tạo và thương mại hóa sản phẩm công nghệ cao.

Năm 2026 được xác định là năm bản lề trong triển khai các nhiệm vụ đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi và sản phẩm chiến lược, gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng thực tế. Hướng dẫn và biểu mẫu đặt hàng đang được xây dựng để triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Song song với đó, Bộ thúc đẩy hình thành hệ sinh thái “3 nhà”  Nhà nước, Nhà khoa học và Doanh nghiệp  xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm đến sản xuất và thương mại hóa. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường, bảo đảm các sản phẩm chiến lược sớm được ứng dụng trong thực tiễn thay vì dừng lại ở kết quả nghiên cứu.

Ngay trong quý I/2026, Bộ dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình công nghệ và công nghiệp chiến lược cho toàn bộ 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, tạo khung chính sách đồng bộ để huy động nguồn lực trung và dài hạn.

Đáng chú ý, thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Bộ đã hoàn thiện hồ sơ Đề án Chiến lược quốc gia về phát triển và ứng dụng UAV đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trình Bộ Chính trị xem xét.

Cùng với phát triển sản phẩm, việc củng cố hạ tầng nghiên cứu được xem là điều kiện nền tảng. Hiện cả nước có 16 Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung ở 7 lĩnh vực ưu tiên như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, vật liệu, cơ khí tự động hóa, hóa dầu, năng lượng và một số lĩnh vực khác.

Tuy nhiên, phần lớn cơ sở vật chất, trang thiết bị đã lạc hậu 2–3 thế hệ so với chuẩn quốc tế, ảnh hưởng đến năng lực nghiên cứu và thử nghiệm. Sự phân tán, thiếu liên kết giữa các phòng thí nghiệm cũng làm giảm hiệu quả đầu tư, trong khi cơ chế tài chính cho duy tu, bảo dưỡng còn hạn chế.

Trước thực tế đó, giai đoạn 2026–2030, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trọng tâm là đầu tư xây dựng, nâng cấp và vận hành hiệu quả hệ thống gồm 9 Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 3 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung phục vụ trực tiếp 11 công nghệ chiến lược. Nội dung này đã được trình Thủ tướng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo định hướng, 12 đơn vị hạt nhân sẽ được tập trung nguồn lực đầu tư đồng bộ, áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, trong đó Nhà nước bảo đảm 100% kinh phí chi thường xuyên trong 5 năm đầu vận hành. Mục tiêu đặt ra là hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và đào tạo 1.000 tiến sĩ gắn với các đề án đầu tư trọng điểm.

Việc tái cấu trúc và tập trung đầu tư theo hướng này được kỳ vọng nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm chứng đạt chuẩn quốc tế; đồng thời tạo bước chuyển về năng lực công nghệ nội sinh. Đây là nền tảng để Việt Nam phát triển các ngành công nghiệp chủ chốt, nâng cao vị thế trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu và hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu trong những năm tới.