Trong nhiều năm, ốm nghén thường bị coi là dấu hiệu bất thường trong thai kỳ. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của Đại học California, Los Angeles (UCLA) cho thấy đây thực chất là phản ứng sinh học tiến hóa, giúp bà bầu tránh nguy cơ từ thực phẩm và bảo vệ thai nhi trong giai đoạn nhạy cảm nhất.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 80% phụ nữ trên thế giới trải qua tình trạng buồn nôn, nôn hoặc nhạy cảm với mùi thức ăn trong những tháng đầu mang thai. Trái với suy nghĩ phổ biến cho rằng đây là dấu hiệu “có vấn đề”, kết quả nghiên cứu đăng trên tạp chí Evolution, Medicine and Public Health khẳng định ốm nghén là một phản ứng sinh học tự nhiên.

Trong thai kỳ, hệ miễn dịch của người mẹ phải đối mặt với thách thức đặc biệt: vừa bảo vệ cơ thể khỏi mầm bệnh, vừa không được tấn công thai nhi – vốn mang một nửa bộ gene từ người cha, nên bị coi là “một phần ngoại lai” đối với cơ thể mẹ.

Giáo sư nhân học Molly Fox, tác giả chính của nghiên cứu, giải thích: “Người mẹ phải duy trì sự cân bằng mong manh, vừa giữ an toàn cho bản thân và thai nhi, vừa tránh phản ứng miễn dịch quá mức có thể gây hại cho thai”.

Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng sự cân bằng này được duy trì nhờ kết hợp giữa phản ứng viêm và cơ chế hành vi thích nghi. Những biểu hiện như buồn nôn, nôn mửa hay ác cảm với mùi vị một số thực phẩm chính là “chiến lược tiến hóa”, buộc người mẹ tránh xa thức ăn tiềm ẩn nguy hiểm, đặc biệt trong giai đoạn 3 đến 6 tháng đầu, khi thai nhi dễ bị tổn thương nhất.

Để kiểm chứng, các nhà khoa học đã theo dõi 58 phụ nữ gốc Latin tại miền Nam California từ khi mang thai đến sau sinh. Họ thu thập mẫu máu để phân tích các phân tử miễn dịch cytokine và khảo sát triệu chứng ốm nghén cũng như phản ứng ác cảm với mùi, thức ăn.

Kết quả cho thấy 67% phụ nữ buồn nôn, 66% nôn và 64% đặc biệt ác cảm với mùi thuốc lá hoặc thịt. Đáng chú ý, những người có phản ứng này cũng ghi nhận sự gia tăng rõ rệt các cytokine tiền viêm, một dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang hoạt động mạnh.

“Ốm nghén không phải là dấu hiệu bất thường. Ngược lại, nó phản ánh một phản ứng miễn dịch khỏe mạnh, giúp mẹ và con được bảo vệ tốt hơn”, Giáo sư Daniel Fessler, đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh.

Các nhà khoa học so sánh hiện tượng này với việc ngày nay con người dán nhãn cảnh báo trên thực phẩm có nguy cơ như thịt tái hay phô mai mềm. Trong tự nhiên, những cảm giác buồn nôn và ác cảm với mùi vị chính là “nhãn cảnh báo sinh học” mà quá trình tiến hóa đã lập trình để hạn chế nguy cơ.

Ngoài ý nghĩa khoa học, phát hiện này còn mang giá trị xã hội. Việc công nhận ốm nghén là phản ứng sinh học bình thường có thể giúp giảm định kiến nơi làm việc, đồng thời mở đường cho những chính sách hỗ trợ thiết thực như điều chỉnh giờ làm hoặc tăng phúc lợi y tế cho phụ nữ mang thai.

Các nhà nghiên cứu cho rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu. Những công trình tiếp theo có thể giúp bác sĩ xây dựng phương pháp chăm sóc thai kỳ ít xâm lấn hơn và dự đoán sớm nguy cơ bất thường, góp phần bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.