Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành UPGREEN Vietnam Hà Phan Kim Nguyệt trình bày về thiết kế tuần hoàn và truy xuất số tại hội thảo về chuyển đổi số và xanh ở Hà Nội. Ảnh: Phạm Hiếu/Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Một tấm nhựa được ép lại chưa có nghĩa một vòng tuần hoàn đã được tạo ra. Sau công đoạn tái chế vẫn còn câu hỏi khó hơn: vật liệu ấy sẽ trở thành thứ gì, ai sử dụng và liệu nó có đủ giá trị để tiếp tục tồn tại trong đời sống thay vì sớm quay lại thành rác?

Đó là khoảng trống mà nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành UPGREEN Vietnam Hà Phan Kim Nguyệt lựa chọn để xây dựng doanh nghiệp. Xuất thân từ công việc thiết kế kiểu dáng sản phẩm, chị không đi theo hướng tự vận hành toàn bộ hệ thống thu gom và xử lý rác. Mô hình hiện nay của UPGREEN thiên về kết nối các đơn vị thu gom, phân loại, tái chế, sau đó tham gia sâu vào khâu phát triển vật liệu và thiết kế sản phẩm đầu ra.

UPGREEN được hình thành năm 2023 tại TP.HCM. Dữ liệu doanh nghiệp công khai được đối chiếu từ nhiều nguồn cùng ghi nhận Công ty Cổ phần UPGREEN Việt Nam có mã số doanh nghiệp 0318128026, đăng ký ngày 27/10/2023. Các nguồn công khai hiện chưa hoàn toàn thống nhất về trường thông tin người đại diện pháp luật, vì vậy bài viết không sử dụng dữ liệu này để xác định vai trò của nhân vật; chức danh nhà sáng lập và CEO được kiểm tra bằng nguồn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Báo Xây dựng và RMIT.

Bài toán bắt đầu sau công đoạn tái chế

Điểm đáng quan tâm của UPGREEN không nằm ở việc biến nhựa cũ thành một món đồ mới — việc này đã có nhiều đơn vị làm — mà ở cách doanh nghiệp cố gắng thiết kế đồng thời vật liệu, sản phẩm và đầu ra thương mại.

Trong cuộc trao đổi với ELLE Việt Nam tháng 5/2026, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành UPGREEN Vietnam Hà Phan Kim Nguyệt cho biết doanh nghiệp làm việc với các đối tác trong chuỗi thu gom, phân loại và tái chế. UPGREEN tham gia vào việc lựa chọn tỷ lệ phối trộn để tấm vật liệu sau tái chế có màu sắc, bề mặt, độ cứng hay độ trong phù hợp với sản phẩm dự kiến. Đây là một khác biệt quan trọng so với cách lấy vật liệu tái chế có sẵn rồi mới tìm thứ có thể làm từ nó.

Khách hàng chính hiện được doanh nghiệp xác định là B2B. Hồ sơ UPGREEN trên nền tảng nghiên cứu tình huống của RMIT cũng ghi nhận thị trường doanh nghiệp là hướng kinh doanh chủ lực ở giai đoạn hiện tại, còn B2C mới là định hướng sau khi năng lực sản xuất được mở rộng.

Các sản phẩm đã vượt khỏi mức ý tưởng. Báo Xây dựng tháng 4/2026 ghi nhận ba hướng triển khai gồm Greeny Card, hợp tác với Grab Vietnam và dự án với RMIT Vietnam. Greeny Card là danh thiếp NFC làm từ nhựa tái chế; khi chạm điện thoại, người dùng có thể mở hồ sơ và thông tin liên hệ số. Với dự án cùng Grab, nguồn tin cho biết mỗi ghế công viên được tạo ra có thể sử dụng khoảng 220–270 kg vật liệu nhựa thải và được gắn mã QR để truy xuất thông tin. Ở RMIT, nhựa thu gom trong khuôn viên trường được đưa trở lại thành ghế và vật phẩm sử dụng cho sự kiện.

Một sản phẩm music card được phát triển từ vật liệu tái chế của UPGREEN. Ảnh do nhân vật cung cấp cho ELLE Việt Nam.

Cách tiếp cận này cho thấy một bài toán rất thực tế của kinh tế tuần hoàn: vật liệu tái chế muốn tồn tại được phải có đầu ra. Sản phẩm cần dùng được, có thẩm mỹ và đủ giá trị để khách hàng chấp nhận trả tiền, thay vì chỉ đóng vai trò vật phẩm minh họa cho một chiến dịch môi trường.

Đây cũng là điểm giao với vấn đề Phụ Nữ Mới đã đề cập khi phân tích truy xuất nguồn gốc không thể chỉ là câu chuyện của một mã QR. Công nghệ chỉ mở cánh cửa tới thông tin; phần quyết định nằm ở dữ liệu phía sau có đúng, đủ và kiểm chứng được hay không.

Mã QR không tự làm cho dữ liệu trở nên đáng tin

UPGREEN đưa thêm một lớp số vào sản phẩm tái chế. Báo Xây dựng mô tả doanh nghiệp sử dụng “ESG Data Card” để ghi nhận nguồn nhựa, khối lượng vật liệu được tái chế, thông tin đối tác sản xuất và lượng CO₂ tương đương được cho là giảm thiểu. QR hoặc NFC trở thành điểm truy cập vào các thông tin này.

Tại một hội thảo do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tháng 3/2026, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành UPGREEN Vietnam Hà Phan Kim Nguyệt cũng đặt thiết kế tuần hoàn và truy xuất số thành hai thành phần đi cùng nhau: một bên thiết kế lại vòng đời sản phẩm, bên kia dùng dữ liệu để theo dõi tác động môi trường.

Nhưng đây cũng chính là nơi cần tách công nghệ khỏi tuyên bố tiếp thị. Một mã QR có thể dẫn người dùng tới một con số, song bản thân mã QR không chứng minh con số ấy được tính đúng.

Hồ sơ nghiên cứu tình huống đăng trên website RMIT nêu UPGREEN đã xử lý 15,5 tấn nhựa và giảm 3,75 tấn CO₂. Tuy nhiên, ngay trên trang này RMIT ghi rõ nguồn dữ liệu là UPGREEN Vietnam và trách nhiệm đối với thông tin, dữ liệu của dự án thuộc về đơn vị tham gia cung cấp. Vì vậy, hai con số trên nên được hiểu là số liệu do doanh nghiệp cung cấp, chưa phải kết quả kiểm toán hay xác minh độc lập.

Đây không phải chi tiết nhỏ. Nếu dữ liệu môi trường được dùng trong báo cáo ESG của khách hàng doanh nghiệp, giá trị của hệ thống về lâu dài sẽ phụ thuộc vào phương pháp xác định khối lượng đầu vào, hệ số quy đổi phát thải, khả năng truy ngược dữ liệu và cơ chế xác minh độc lập. Trong những nguồn công khai được kiểm tra cho bài viết này, chưa thấy tài liệu công bố đầy đủ phương pháp kiểm chứng các chỉ số CO₂ của UPGREEN.

Các sản phẩm trên nền vật liệu tái chế của UPGREEN kết hợp họa tiết gợi cảm hứng từ mỹ thuật Việt. Ảnh do nhân vật cung cấp cho ELLE Việt Nam.

Đầu ra thương mại mới là phép thử dài hạn

UPGREEN được Startup Wheel 2025 trao hạng mục dành cho nữ nhà sáng lập nổi bật. Kết quả của ban tổ chức cho thấy dự án đi tới vòng chung kết trong mùa thi có hơn 2.100 hồ sơ từ 28 quốc gia. Đây là một tín hiệu ghi nhận từ hệ sinh thái khởi nghiệp, nhưng giải thưởng không thể thay cho các chỉ số vận hành của doanh nghiệp.

Trong những nguồn công khai đã kiểm tra, chưa tìm thấy số liệu doanh thu, lợi nhuận, vốn huy động, biên lợi nhuận hay tỷ lệ khách hàng tiếp tục đặt hàng của UPGREEN được một bên độc lập xác minh. Vì vậy, chưa có cơ sở để gọi mô hình này là thành công về thương mại ở quy mô lớn.

Điều đã có thể nhìn thấy rõ hơn là các sản phẩm, những dự án B2B đã triển khai và một mô hình đang tìm cách giải quyết đầu ra cho vật liệu tái chế. Chính nhà sáng lập UPGREEN cũng thừa nhận việc làm sản phẩm thương mại buộc đội ngũ phải đặt công năng lên trước và phối hợp trực tiếp với nhà máy để vật liệu sau xử lý đáp ứng yêu cầu thiết kế.

Bài toán tiếp theo sẽ khó hơn giai đoạn làm mẫu. Nhựa thải có nguồn đầu vào không đồng nhất; yêu cầu về màu sắc, độ cứng và bề mặt của sản phẩm lại cần độ ổn định. Một sản phẩm tuần hoàn cũng chưa kết thúc vòng đời ở thời điểm bán đi: nếu không có phương án thu hồi, sửa chữa hoặc tiếp tục tái chế khi hết sử dụng, vật liệu chỉ được kéo dài thêm một vòng trước khi trở lại dòng thải.

Cùng lúc, sản phẩm xanh vẫn phải cạnh tranh bằng giá trị mà khách hàng thực sự nhận được. Nhà sáng lập UPGREEN cho rằng sản phẩm tái chế không đương nhiên phải rẻ, nhưng nó phải đủ tốt, đủ đẹp và đủ thuyết phục để người mua thấy mức giá là xứng đáng.

Đó cũng là thử thách chung của các mô hình khởi nghiệp xanh khi chuyển từ sản phẩm sang một hệ thống có thể phát triển lâu dài. Ý tưởng có thể tạo ra sản phẩm đầu tiên; thị trường mới quyết định sản phẩm ấy có tiếp tục được sản xuất hay không.

Với UPGREEN, phần đáng theo dõi vì thế không chỉ là có thêm bao nhiêu món đồ làm từ nhựa cũ. Thước đo khó hơn sẽ là lượng vật liệu thực sự quay trở lại chu trình, số khách hàng tiếp tục sử dụng giải pháp, khả năng thu hồi sản phẩm khi hết vòng đời và dữ liệu môi trường có chịu được kiểm chứng độc lập hay không.

Nếu giải được những câu hỏi đó, thiết kế sẽ không còn là lớp áo đẹp đặt lên một vật liệu tái chế. Nó trở thành mắt xích giúp rác thải tìm được một vòng đời kinh tế mới.