Một nghiên cứu của các nhà thiên văn học mới đây đã thu hẹp đáng kể phạm vi tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất, khoanh vùng vào các hành tinh đá nằm trong vùng “có thể ở được”, với những điều kiện như quanh một ngôi sao mà điều kiện nhiệt độ không quá nóng cũng không quá lạnh, đủ để nước tồn tại ở dạng lỏng, yếu tố then chốt cho sự sống.

Công trình được công bố trên tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, do Giáo sư Lisa Kaltenegger (Đại học Cornell) dẫn đầu, đã sử dụng dữ liệu từ sứ mệnh Gaia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu cùng kho dữ liệu hành tinh ngoài hệ Mặt trời của NASA.

Theo bà Kaltenegger, việc xác định các mục tiêu tiềm năng là bước đi quan trọng đầu tiên: “Nếu một ngày nào đó con người có thể chế tạo tàu vũ trụ như trong bộ phim giả tưởng Project Hail Mary, nghiên cứu này sẽ cho biết chúng ta nên hướng đến đâu để tìm kiếm sự sống”.

Danh sách 45 hành tinh tiềm năng bao gồm nhiều cái tên quen thuộc như Proxima Centauri b, TRAPPIST-1f hay Kepler-186f, cùng một số mục tiêu ít được biết đến hơn như TOI-715 b.

Sơ đồ mô tả ranh giới vùng có thể sinh sống được trên các sao, hành tinh đá từ Bohl et al. (2026). Ranh giới của vùng có thể sinh sống được thay đổi dựa trên màu sắc của ngôi sao, vì các bước sóng ánh sáng khác nhau sẽ làm nóng khí quyển của hành tinh theo những cách khác nhau.

Đặc biệt, hệ hành tinh TRAPPIST-1 với các hành tinh d, e, f, g – cách Trái Đất khoảng 40 năm ánh sáng – và LHS 1140 b (cách khoảng 48 năm ánh sáng) được đánh giá là những mục tiêu hấp dẫn nhất. Các hành tinh này có đặc điểm chung là cấu tạo đất đá, nhiệt độ có thể ôn hòa và khả năng duy trì bầu khí quyển, vốn là những yếu tố then chốt để duy trì sự sống.

Ngoài ra, một số hành tinh nhận mức bức xạ từ sao chủ tương đương Trái đất cũng được chú ý, như Kepler-442 b hay Kepler-1544 b.

Không chỉ tập trung vào các hành tinh “lý tưởng”, nhóm nghiên cứu còn xem xét những thế giới nằm ở rìa trong và rìa ngoài của vùng có thể ở được, nhằm hiểu rõ hơn giới hạn tồn tại của sự sống.

Các hành tinh có quỹ đạo lệch tâm với nhiệt độ thay đổi theo chu kỳ cũng được đưa vào phân tích để trả lời câu hỏi liệu một hành tinh có cần luôn nằm trong vùng có thể ở được hay không để duy trì sự sống.

Danh mục các hành tinh tiềm năng này được kỳ vọng sẽ giúp định hướng quan sát cho các thiết bị hiện đại như Kính thiên văn không gian James Webb, Nancy Grace Roman Space Telescope, Extremely Large Telescope hay Habitable Worlds Observatory.

Theo các nhà khoa học, việc nghiên cứu những hành tinh nhỏ, có đặc điểm gần giống Trái đất là chìa khóa để xác định liệu chúng có khí quyển hay không. Đó là yếu tố quyết định khả năng tồn tại sự sống.

Trong số đó, TRAPPIST-1 e và TOI-715 b được đánh giá là đủ gần để có thể quan sát chi tiết bằng các kính thiên văn hiện tại và sắp tới.

Dù chưa thể khẳng định hành tinh nào thực sự có sự sống, nghiên cứu đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thu hẹp phạm vi tìm kiếm khi khoanh vùng từ hàng nghìn thế giới xa xôi xuống còn vài chục “ứng viên sáng giá”.

Giới khoa học kỳ vọng, với sự hỗ trợ của các công nghệ quan sát tiên tiến trong những thập kỷ tới, con người có thể tiến gần hơn tới câu trả lời cho một trong những câu hỏi lớn nhất: liệu chúng ta có đơn độc trong vũ trụ hay không.