Nhựa sau sử dụng thường được nhìn bằng hai cách. Hoặc nó là rác cần thu gom và xử lý, hoặc được tái chế thành một sản phẩm có giá trị thấp hơn vật liệu ban đầu. Hà Kim chọn một câu hỏi khác cho UPGREEN Vietnam. Nếu nhựa đã qua sử dụng trở thành nguyên liệu thiết kế, giá trị của nó có thể được nâng lên đến đâu?

Hà Kim, tên đầy đủ Phan Kim Nguyệt Hà, là nhà thiết kế công nghiệp, giảng viên và nghiên cứu sinh tại Đại học RMIT, đồng thời là Founder & CEO UPGREEN Vietnam. Doanh nghiệp được thành lập năm 2023 tại TP.HCM, phát triển các sản phẩm và giải pháp thiết kế sử dụng nhựa tái chế. Thay vì chỉ bán vật liệu, UPGREEN đưa phần nhựa thu hồi qua một chuỗi từ phân loại, tái chế, thiết kế đến sản xuất thành sản phẩm có công năng mới.

NCS. Phan Kim Nguyệt Hà, Founder & CEO UPGREEN Vietnam, phát triển mô hình thiết kế sử dụng vật liệu từ nhựa tái chế. Ảnh: APEC Australia.

Từ rác nhựa sang một vật liệu để thiết kế

Cách tiếp cận này thể hiện khá rõ trong danh mục sản phẩm hiện nay của UPGREEN. Nhựa tái chế xuất hiện ở đồ nội thất, vật phẩm trang trí, quà tặng cho doanh nghiệp và những sản phẩm được thiết kế riêng cho từng dự án. Website của doanh nghiệp hiện công bố hơn 300 sản phẩm, hơn 80 khách hàng và 32 đối tác. Đây là số liệu doanh nghiệp tự công bố nên cần được hiểu trong đúng phạm vi đó, không sử dụng để suy ra doanh thu hay thị phần.

Khác biệt đáng chú ý hơn nằm ở việc Hà Kim không cố làm cho nhựa tái chế giống hệt vật liệu nguyên sinh. Những vệt màu, hạt và biến thiên trên bề mặt được giữ lại như một phần đặc tính của vật liệu. Hướng phát triển này đưa tái chế sang gần lĩnh vực thiết kế công nghiệp hơn, nơi hình thức, công năng và khả năng sản xuất phải được giải quyết cùng lúc.

Dữ liệu dự án được Đại học RMIT công bố cho thấy UPGREEN đã xử lý 15,5 tấn rác thải nhựa và các hoạt động truyền thông, giáo dục của doanh nghiệp tiếp cận hơn 5.000 người. Khoảng 70% nhân sự là phụ nữ và 8% là người khuyết tật. Những con số này cho biết quy mô tác động mà dự án báo cáo, nhưng chưa phải phép đo độc lập về toàn bộ hiệu quả môi trường của sản phẩm trong suốt vòng đời.

UPGREEN đưa nhựa sau sử dụng qua các công đoạn xử lý và thiết kế để tạo vật liệu cho sản phẩm mới. Ảnh: RMIT University.

Năm 2026 tạo thêm một bước chuyển cho mô hình. Kế hoạch được RMIT công bố đặt việc xây dựng Green Creative Hub vào giai đoạn tháng 3 đến tháng 6, sau đó từ tháng 7/2026 đến tháng 1/2027 tăng các hoạt động trải nghiệm, thu gom và phân loại. Không gian này vừa phục vụ sản xuất ở quy mô nhỏ, vừa cho phép khách hàng tiếp cận trực tiếp quá trình vật liệu được tái tạo.

Với một startup vật liệu, đây là thay đổi đáng chú ý hơn việc có thêm một dòng sản phẩm. UPGREEN đang thử nối những khâu thường tách rời nhau gồm nguồn rác đầu vào, xử lý vật liệu, thiết kế, sản xuất và nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp. Nếu các mắt xích không gặp nhau, nhựa tái chế có thể tạo ra được vật liệu nhưng chưa chắc tạo được thị trường.

Thử ghép vật liệu tái chế với nghề sơn mài

Một hướng mới khác đang xuất hiện trong các sản phẩm của UPGREEN là kết hợp nhựa tái chế với kỹ thuật và ngôn ngữ thẩm mỹ của sơn mài Việt Nam. Bộ sưu tập Réno hiện được doanh nghiệp giới thiệu với các sản phẩm như đôn, tủ, bàn, đèn và vật phẩm trang trí, sử dụng nền vật liệu tái chế kết hợp bề mặt thủ công.

Đây cũng là hướng nghiên cứu mà NCS. Phan Kim Nguyệt Hà đang theo đuổi tại RMIT. Hồ sơ của chương trình APEC dành cho nữ doanh nhân năm 2026 xác nhận chị nghiên cứu thiết kế tuần hoàn kết hợp nhựa tái chế với nghề sơn mài truyền thống của Việt Nam. Việc một hướng nghiên cứu đồng thời được thử nghiệm trong hoạt động doanh nghiệp tạo ra một điểm giao đáng chú ý giữa thiết kế, vật liệu và thị trường.

Tuy nhiên, chưa có cơ sở để gọi đây là một vật liệu hoàn toàn mới hay khẳng định mô hình đã có thể sản xuất đại trà. Chính kế hoạch của UPGREEN cho thấy doanh nghiệp vẫn đang đầu tư hệ thống sản xuất bán tự động, chuẩn hóa sản phẩm và phát triển các mẫu nội thất dạng module trong giai đoạn 2025–2027. Nói cách khác, startup đã đi qua giai đoạn chỉ có ý tưởng nhưng vẫn đang giải bài toán chuẩn hóa và mở rộng.

Một số thiết kế trong Réno Collection kết hợp nền vật liệu từ nhựa tái chế với ngôn ngữ thẩm mỹ của sơn mài Việt Nam. Ảnh: UPGREEN Vietnam.

Bài toán thị trường của UPGREEN vì thế cũng khác một dự án thu gom rác thông thường. Khách hàng phải chấp nhận trả tiền cho thiết kế và sản phẩm cuối cùng chứ không chỉ ủng hộ thông điệp môi trường. Website doanh nghiệp hiện giới thiệu các dự án với những đối tác như Coca-Cola, FWD, Annam Gourmet và một số doanh nghiệp khác. Chẳng hạn, UPGREEN cho biết đã sản xuất 8.200 huy chương từ khoảng 550 kg nhựa sau tiêu dùng cho một sự kiện của FWD. Đây là những bằng chứng về việc sản phẩm đã đi vào đơn hàng thực tế, dù chưa đủ dữ liệu công khai để đánh giá doanh thu hoặc tỷ trọng khách hàng quay lại.

Cuối tháng 8/2026, UPGREEN tiếp tục mang các sản phẩm và ứng dụng từ vật liệu tái chế tới Plastics Circularity Innovation Challenge 2026. Cột mốc này diễn ra sau khi Green Creative Hub được đưa vào kế hoạch vận hành và cho thấy doanh nghiệp đang chuyển trọng tâm từ chứng minh rằng nhựa bỏ đi có thể làm thành sản phẩm sang câu hỏi khó hơn là sản phẩm ấy có thể được chuẩn hóa, sản xuất và bán như thế nào.

Đó cũng là ranh giới cần giữ khi nhìn vào hành trình khởi nghiệp của Hà Kim. 15,5 tấn nhựa được xử lý chưa phải quy mô đủ để nói về tác động lớn đối với vấn đề rác thải nhựa. Hàng trăm mẫu sản phẩm cũng chưa đồng nghĩa với một mô hình đã mở rộng thành công. Nhưng UPGREEN đã có sản phẩm, khách hàng và không gian sản xuất, đồng thời đang thử đưa vật liệu tái chế vào những phân khúc mà giá trị được quyết định không chỉ bởi nguồn gốc “xanh”, mà còn bởi thiết kế và khả năng sử dụng.

Với Hà Kim, bài toán tiếp theo vì vậy không còn đơn giản là biến rác thành một món đồ khác. Startup này phải chứng minh rằng vật liệu từng bị bỏ đi có thể bước vào thị trường như một nguyên liệu có giá trị kinh tế và thẩm mỹ của chính nó.