Gặp gỡ các nhà khoa học, doanh nhân kiều bào ở nước ngoài do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức. Ảnh: Duy Thành

Không đặt nặng thứ hạng hình thức, Đại học Bách khoa Hà Nội đang hướng tới một bước chuyển căn bản về chất lượng đào tạo và nghiên cứu, với trọng tâm là thu hút và kết nối đội ngũ khoa học Việt Nam trong và ngoài nước. Đây được coi là chìa khóa để nhà trường tạo đột phá về khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trong thập niên tới.

Vừa qua, tại buổi gặp gỡ các nhà khoa học, doanh nhân kiều bào ở nước ngoài do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức, GS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học, cho biết nhà trường được kỳ vọng trở thành đại học trọng điểm quốc gia, đóng vai trò dẫn dắt trong hệ sinh thái khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Theo GS Yêm, trong giai đoạn 2025–2035, Đại học Bách khoa Hà Nội đặt mục tiêu lọt vào nhóm 150 đại học hàng đầu châu Á. Tuy nhiên, đây không phải là cuộc chạy đua thứ hạng thuần túy, mà là quá trình tái cấu trúc để nâng cao thực chất chất lượng đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức.

“Muốn tạo ra thay đổi về chất, yếu tố quyết định vẫn là con người”, GS Yêm nhấn mạnh. Trên cơ sở đó, nhà trường đã xây dựng đề án thu hút các tiến sĩ trẻ, nhà khoa học đầu ngành, kỹ sư giỏi từ các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước. Cơ chế hợp tác được thiết kế linh hoạt, cho phép tham gia ngắn hạn hoặc dài hạn, phù hợp với điều kiện và nguyện vọng của từng cá nhân.

Câu chuyện thu hút và phát huy nguồn lực trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được nhìn nhận từ góc độ chính sách. Ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao), đánh giá cộng đồng kiều bào có tiềm năng rất lớn về tri thức, công nghệ, tài chính và tinh thần gắn bó với quê hương. Tuy vậy, hiệu quả kết nối nguồn lực này với trong nước thời gian qua vẫn chưa tương xứng.

Theo ông Kiên, mức thu nhập mà Đại học Bách khoa Hà Nội đưa ra để thu hút nhân tài có thể xem là một bước đột phá so với mặt bằng lương trong khu vực công. Dù vậy, khoảng cách với thu nhập của các nhà khoa học đang làm việc ở nước ngoài vẫn còn đáng kể. “Vì thế, điều quan trọng không chỉ là mong muốn người tài quay về, mà các cơ quan trong nước cũng cần mạnh dạn tháo gỡ rào cản, tạo không gian thể chế thông thoáng hơn cho khoa học”, ông Kiên nói.

PGS Nguyễn Thành Vinh, giảng viên Đại học New South Wales (Australia) tham dự gặp mặt các nhà khoa học doanh nhân, kiều bào ở nước ngoài về thăm và làm việc. Ảnh: Duy Thành

Từ trải nghiệm cá nhân, GS Nguyễn Thành Vinh, hiện công tác tại Đại học New South Wales (Australia), cho rằng vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở đãi ngộ. Ông cho biết nhiều nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài luôn đau đáu mong muốn đóng góp cho quê hương. Bản thân ông đã nhiều lần trở về Việt Nam, chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác với các viện, trường, thậm chí sẵn sàng chia sẻ chuyên môn và kinh nghiệm mà không đặt nặng thù lao.

“Tuy nhiên, điều tôi mong là sau những cuộc trao đổi ban đầu, hợp tác cần đi ngay vào thực chất”, GS Vinh nói. Theo ông, sự hợp tác không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án lớn, mà có thể từ một chương trình đào tạo, một đề tài nghiên cứu cụ thể hay một khóa học ngắn hạn. “Yếu tố quyết định không phải là mức lương, mà là thiện chí và khả năng triển khai nhanh”, ông nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, ông Hà Sơn Tùng, nhà khoa học đang làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học Singapore, khẳng định Việt Nam không thiếu nhân tài. Người Việt hiện nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong các tập đoàn và tổ chức khoa học toàn cầu, kể cả ở những lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo hay bán dẫn. “Con người không phải là rào cản để nâng tầm khoa học Việt Nam”, ông Tùng nói.

Vấn đề, theo ông, nằm ở cách đầu tư và tổ chức nguồn lực. Dù tỷ lệ ngân sách dành cho khoa học – công nghệ của Việt Nam không thấp, nhưng việc phân bổ còn dàn trải, thiếu các trung tâm đầu ngành đủ mạnh để tạo sức lan tỏa. Bên cạnh đó, để kéo người tài về, cần một hệ sinh thái đồng bộ: cơ chế chính sách rõ ràng, cơ sở vật chất hiện đại và môi trường làm việc chuyên nghiệp, tương xứng với các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới.

“Kiều bào đều muốn đóng góp cho đất nước. Họ cần biết rằng khi trở về, họ sẽ được tạo điều kiện ra sao để phát huy tối đa năng lực”, ông Tùng nói.

Những trao đổi thẳng thắn tại buổi gặp gỡ cho thấy, để hiện thực hóa khát vọng trở thành đại học trọng điểm và trung tâm khoa học hàng đầu khu vực, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng như các cơ sở nghiên cứu trong nước cần một cách tiếp cận mới: lấy con người làm trung tâm, lấy hiệu quả và hành động thực chất làm thước đo, từ đó biến nguồn chất xám Việt toàn cầu thành động lực phát triển bền vững cho khoa học nước nhà.