Các nhà khoa học tại Đại học Y Wroclaw, Ba Lan, gần đây đã tổng hợp những nghiên cứu về tác động của các chế phẩm từ dâu tằm đối với hệ vi sinh vật đường ruột và phát hiện loại quả này chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là polyphenol và polysaccharide, có thể tương tác với vi khuẩn đường ruột.

Phần lớn các nghiên cứu đều tập trung vào loại dâu tằm trắng Morus alba, trong khi loại dâu tằm đen Morus nigra cũng cho thấy nhiều tiềm năng. Lá dâu chứa polyphenol, polysaccharide và 1-deoxynojirimycin (DNJ), hợp chất có khả năng tác động đến quá trình chuyển hóa carbohydrate. Quả dâu tằm đen giàu anthocyanin, các hợp chất phenolic và polysaccharide.

Theo tiến sĩ, bác sĩ Anna Prescha, giáo sư tại Khoa Dinh dưỡng và Thực phẩm học thuộc Đại học Y Wroclaw, thành phần và tác dụng của dâu tằm phụ thuộc đáng kể vào quy trình xử lý nguyên liệu cũng như từng thành phần được sử dụng.

Các phương pháp như sấy khô, lên men hoặc chiết xuất có thể làm thay đổi số lượng và tỷ lệ các hợp chất hoạt tính. Vì vậy, những sản phẩm được làm từ cùng một loại lá hoặc quả dâu tằm chưa chắc có thành phần hóa học và tác động sinh học giống nhau.

Một số nghiên cứu cho thấy các chế phẩm từ lá và quả dâu tằm có thể làm thay đổi thành phần và hoạt động của hệ vi sinh vật đường ruột. Trong một số thí nghiệm, nhóm nghiên cứu đã ghi nhận sự gia tăng của các vi sinh vật có lợi và sản xuất nhiều hơn các axit béo chuỗi ngắn như acetate, propionate và butyrate.

Những chất này được tạo ra khi vi khuẩn lên men các thành phần trong thức ăn. Chúng góp phần duy trì niêm mạc ruột và tham gia vào quá trình trao đổi tín hiệu giữa đường ruột với các hoạt động chuyển hóa của cơ thể.

Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa những thay đổi của hệ vi sinh vật sau khi sử dụng chế phẩm dâu tằm với các chỉ số liên quan đến chuyển hóa glucose và lipid.

Tuy nhiên, hiệu quả không giống nhau giữa các chế phẩm. Chẳng hạn, hợp chất polysaccharide chiết xuất từ quả dâu tằm đen có cấu trúc khác nhau và được vi khuẩn đường ruột sử dụng với mức độ khác nhau. Một số phân đoạn thu được bằng phương pháp chiết xuất nước và xử lý bằng enzyme pectate lyase cho thấy tiềm năng prebiotic nổi bật hơn.

Cấu trúc hóa học của hợp chất polysaccharide cũng có thể quyết định loại vi khuẩn nào sử dụng được chúng và những axit béo chuỗi ngắn nào được tạo ra. Các yếu tố như khối lượng phân tử và thành phần monosaccharide vì thế có thể ảnh hưởng đáng kể đến phản ứng của hệ vi sinh vật.

Một số kết quả đáng chú ý đến từ việc sử dụng hỗn hợp các hợp chất thay vì từng thành phần riêng lẻ.

Trong nghiên cứu trên những con chuột được cho ăn chế độ nhiều chất béo, phân đoạn từ quả dâu tằm trắng chứa cả polyphenol và polysaccharide tạo ra những thay đổi tích cực hơn đối với hệ vi sinh vật đường ruột so với việc sử dụng riêng từng nhóm hợp chất. Phương pháp này đồng thời cải thiện một số chỉ số liên quan đến hội chứng chuyển hóa và sức khỏe đường ruột.

Khi các nhà nghiên cứu chuyển hệ vi sinh vật từ những con chuột được điều trị bằng hỗn hợp này sang những con chuột khác, những con nhận hệ vi sinh vật cũng ghi nhận một số cải thiện về rối loạn chuyển hóa. Kết quả này gợi ý hệ vi sinh vật có thể đóng vai trò nhất định trong tác động của chế phẩm dâu tằm.

Những phát hiện trên cho thấy lợi ích sinh học của dâu tằm có thể không đến từ một hợp chất duy nhất mà từ sự tương tác giữa nhiều thành phần. Do đó, việc phát triển các chế phẩm từ dâu tằm cần tính đến loài cây, bộ phận sử dụng, thành phần hóa học và phương pháp chế biến.

Dù kết quả ban đầu khả quan, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng các bằng chứng hiện nay vẫn chủ yếu đến từ nghiên cứu trên động vật và thí nghiệm in vitro (ngoài cơ thể sống). Các nghiên cứu trực tiếp đánh giá tác động của chế phẩm dâu tằm lên hệ vi sinh vật đường ruột ở người còn rất hạn chế.

Việc so sánh kết quả giữa các nghiên cứu cũng gặp khó khăn do nhiều công trình chưa cung cấp đầy đủ thông tin về thành phần hóa học của chế phẩm được sử dụng.

Giáo sư Prescha cho rằng chưa thể khẳng định những thay đổi quan sát được ở chuột hoặc trong môi trường nuôi cấy sẽ tạo ra lợi ích sức khỏe tương tự ở người.

Vì vậy, các thử nghiệm lâm sàng trong tương lai cần sử dụng những chế phẩm dâu tằm được chuẩn hóa, có thành phần hóa học rõ ràng. Qua đó, các nhà nghiên cứu mới có thể xác định liệu dâu tằm có thực sự làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột ở người hay không, mức độ tác động ra sao và những thay đổi này có mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe chuyển hóa và đường ruột hay không.