Gần 3 thập kỷ lặng lẽ “ươm mầm” tri thức

Gác lại những cương vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước, bà Trương Mỹ Hoa đã chọn bắt đầu một cuộc hành trình “thắp lửa” tri thức đầy gian nan từ vùng núi cao đến miền biển đảo. Gần 27 năm thầm lặng “gieo chữ”, thắp hy vọng trên cương vị Chủ tịch Quỹ học bổng Vừ A Dính và Chủ nhiệm Câu lạc bộ "Vì Hoàng Sa - Trường Sa thân yêu". Đây là một chặng đường không gắn liền với quyền lực, mà gắn liền với sức nặng của trách nhiệm và niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh giáo dục.

Suốt gần ba thập kỷ qua, bà đã bền bỉ đi để thấu hiểu, để sẻ chia và để minh chứng rằng giáo dục chính là điểm tựa vững chắc nhất để những đứa trẻ vùng núi cao, biển đảo có thể tự viết lại bản thảo cuộc đời mình một cách tươi sáng hơn.

Ở tuổi ngoài 80, cái tuổi mà nhiều người đã chọn nghỉ ngơi bên gia đình, lịch làm việc của bà Trương Mỹ Hoa vẫn dày đặc đến mức nhiều cộng sự trẻ tuổi phải thừa nhận rằng theo kịp bà là một thử thách lớn. Hết vùng cao Tây Bắc, Tây Nguyên hiểm trở lại đến những chuyến tàu dài ngày vượt sóng ra Trường Sa, dấu chân bà in đậm trên mọi vùng miền khó khăn của Tổ quốc.

Trong căn phòng làm việc phủ kín hồ sơ học bổng, những bức ảnh kỷ niệm cùng các em học sinh, bà vẫn nhớ tên từng đứa trẻ, nhớ hoàn cảnh của từng em từng được quỹ hỗ trợ. Có em mất cha mẹ vì lũ quét trắng rừng, có em lớn lên ở đảo xa quanh năm nghe tiếng sóng, có em từng đứng bên bờ vực phải bỏ học vì nghèo đói. Với bà, đó không đơn thuần là những hồ sơ hành chính mà là những cuộc đời cần được trao thêm một cơ hội để tỏa sáng.

Quỹ học bổng Vừ A Dính ra đời từ sáng kiến của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với mục tiêu hỗ trợ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, ít ai biết rằng sự gắn bó của bà Trương Mỹ Hoa với quỹ lại bắt đầu từ một nhân duyên khá đặc biệt. Người đầu tiên được đề xuất làm Chủ tịch quỹ khi đó là cố Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh. Nhưng trong văn bản trình lên, ông đã có dòng bút phê đầy tin cậy đề xuất bà Trương Mỹ Hoa đảm nhiệm vai trò này.

Nhận nhiệm vụ, bà suy nghĩ rất nhiều bởi bà hiểu đây không phải là công việc ngắn hạn hay mang tính hình thức, mà là một cam kết dài hơi với tương lai của trẻ em nghèo.

Điều khiến bà quyết định dấn thân lại đến từ những trăn trở về khoảng cách phát triển giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn. Trong chiến tranh, đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Bắc, Tây Nguyên hay vùng biên giới từng che chở cán bộ, nuôi giấu chiến sĩ, hy sinh xương máu không kém bất kỳ ai để đất nước có ngày hòa bình.

Thế nhưng, sau nhiều thập kỷ thống nhất, nhiều nơi vẫn thiếu trường học, thiếu điện, thiếu đường giao thông và thiếu cả cơ hội để trẻ em tiếp cận giáo dục một cách công bằng. Bà từng chứng kiến những đứa trẻ phải đi bộ hàng chục cây số xuyên rừng để đến lớp, những điểm trường chỉ là căn phòng tạm bợ giữa núi rừng.

Chính hình ảnh những bước chân trần trên đá sắc nhọn của trẻ em vùng cao đã thôi thúc bà bước vào một hành trình mà chính bà cũng không nghĩ sẽ kéo dài gần ba thập kỷ. Bà quan niệm rằng các em không thiếu thông minh, các em chỉ thiếu cơ hội. Việc trao cơ hội cho các em không chỉ là làm từ thiện, mà còn là một sự tri ân, một sự thực hiện công bằng xã hội đối với những vùng đất từng là "cái nôi" của cách mạng. Hành trình ấy gắn với những bản làng xa xôi, những học sinh dân tộc thiểu số chưa từng đặt chân ra khỏi núi rừng, giúp các em thấy được một chân trời mới thông qua tri thức.

Quỹ Vừ A Dính viết lại tương lai trẻ vùng khó

Theo bà Trương Mỹ Hoa, những ngày đầu mới thành lập, Quỹ học bổng Vừ A Dính chủ yếu trao học bổng thường niên theo dạng hỗ trợ một lần. Bà từng ví cách làm này như "hoa thơm mỗi người hưởng một chút", nghĩa là năm nay em này khó khăn thì được hỗ trợ, năm sau sẽ nhường cơ hội cho em khác. Tuy nhiên, sau gần 10 năm miệt mài với cách làm này, bà nhận ra rằng một khoản hỗ trợ ngắn hạn dù quý giá nhưng không thể giúp các em thay đổi tận gốc tương lai. Một suất học bổng trao đi có thể giúp mua thêm sách vở nhưng không thể bảo đảm cho một đứa trẻ học hết đại học nếu gia cảnh quá bần hàn.

Từ sự trăn trở đó, bà Trương Mỹ Hoa cùng các cộng sự đã quyết định chuyển hướng sang mô hình đầu tư chiều sâu với hàng loạt dự án mang tính chiến lược. Có thể kể đến các chương trình như Ươm mầm tương lai, Chắp cánh ước mơ, Mở đường đến tương lai và Hỗ trợ sinh viên. Điểm khác biệt lớn nhất là những dự án này sẽ đồng hành cùng học sinh từ các bậc học cho đến khi tốt nghiệp đại học.

Không chỉ hỗ trợ học phí, quỹ còn lo từ nơi ở, ăn uống, sách vở cho đến chi phí sinh hoạt hàng tháng. Để làm được điều này, bà đã không ngừng kết nối với các trường học, doanh nghiệp và các nhà hảo tâm khắp cả nước. Sự tham gia tích cực của những đơn vị như Trường Đại học Nguyễn Tất Thành và các tổ chức giáo dục khác đã tạo nên một mạng lưới bảo trợ vững chắc cho các em.

Đến nay, Quỹ Vừ A Dính dưới sự dẫn dắt của bà đã trao gần 150.000 suất học bổng, trong đó mỗi năm trung bình có khoảng 5.000 suất dành cho học sinh dân tộc thiểu số và 3.000 suất cho con em vùng biển đảo. Hàng trăm học sinh được đầu tư dài hạn đã trở thành bác sĩ, kỹ sư, giáo viên hay những cán bộ địa phương cốt cán. Điều khiến bà xúc động nhất không chỉ là sự thành đạt về danh vị của các em, mà là tinh thần quay về cống hiến cho quê hương.

Hình ảnh nam sinh đến từ huyện đảo Lý Sơn từng nhận học bỗng Vừa A Dính đỗ ngành y với số điểm thủ khoa luôn là niềm tự hào mỗi khi bà nhắc tới. Khi được hỏi vì sao không ở lại thành phố với những cơ hội thăng tiến tốt hơn, em đã trả lời rằng phụ nữ ở đảo sinh nở rất nguy hiểm vì quá xa đất liền và em muốn về quê làm bác sĩ sản khoa để cứu các bà mẹ, trẻ em trên đảo. Câu trả lời ấy khiến người phụ nữ bản lĩnh như bà Trương Mỹ Hoa cũng phải nghẹn lời vì nhận ra rằng tri thức được gieo bằng tình yêu thương sẽ gặt hái được những quả ngọt là lòng biết ơn và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng.

Hành trình chữa lành những phận đời từ đại ngàn đến biển đảo

Trong hàng nghìn câu chuyện của gần ba thập kỷ làm quỹ, trường hợp của cậu bé A Xoài ở Mù Cang Chải có lẽ là minh chứng sống động nhất cho phép màu của tình người. Sau trận lũ quét kinh hoàng năm 2017, A Xoài mất cả cha lẫn mẹ, trở thành đứa trẻ mồ côi giữa nỗi đau quá lớn của đại ngàn. Khi mới được đưa về TP. Hồ Chí Minh để tiếp tục học tập dưới sự bảo trợ của quỹ Vừ A Dính, em gần như không nói chuyện, không cười và hoàn toàn khép mình với thế giới.

Bà Trương Mỹ Hoa cùng các thầy cô tại trường và những người trong quỹ đã chăm sóc em từ bữa ăn đến giấc ngủ, dạy em từng chữ cái và kiên nhẫn chờ đợi vết thương lòng trong em nguôi ngoai. Và rồi, sau bao nỗ lực, ngày A Xoài lần đầu bật cười trước sự động viên của mọi người đã trở thành một kỷ niệm không thể quên.

Khoảnh khắc ấy khiến tất cả mọi người xung quanh bật khóc vì hạnh phúc. Sau này, A Xoài thi đỗ đại học ngành cơ khí và bắt đầu tự lập bằng chính đôi tay mình. Khi nhận tháng lương đầu tiên, em đã dành một phần gửi về quê mua quà cho những đứa trẻ khó khăn khác. Với bà Trương Mỹ Hoa, đó chính là lúc bà thấy mọi vất vả, mọi chuyến đi đường dài đều trở nên xứng đáng.

Không chỉ hướng về núi cao, tấm lòng của bà còn dành cho những em nhỏ nơi đầu sóng ngọn gió. Quỹ Vừ A Dính thường xuyên có những chuyến đi đến Trường Sa để hỗ trợ học bổng, bàn ghế, sách vở và cả những chiếc bóng đèn nhỏ nhất cho học sinh trên đảo. Bà tin rằng giáo dục không chỉ nằm trong những trang sách, giáo dục còn là dạy cho một đứa trẻ biết yêu quê hương, biết quay về cống hiến và sống tử tế. Mỗi món quà được gửi ra đảo xa mang theo hơi ấm của đất liền, giúp các em thêm vững tin để học tập giữa muôn trùng sóng vỗ.

Ở tuổi ngoài 80, Trương Mỹ Hoa vẫn giữ vững tinh thần của một "người lính" không bao giờ nghỉ hưu. Bà vẫn trực tiếp đi thực tế, gặp gỡ từng em nhỏ, lắng nghe từng hoàn cảnh khó khăn để tìm cách giúp đỡ. Gần ba thập kỷ qua, điều bà gieo trồng không chỉ là những suất học bổng hay những ngôi trường mới, bà đang gieo niềm tin vào sự đổi đời. Bà đã chứng minh cho hàng vạn trẻ em nghèo thấy rằng, dù sinh ra ở nơi khó khăn nhất hay ở nơi xa xôi nhất của Tổ quốc, các em vẫn có quyền mơ về một tương lai tốt đẹp hơn nếu có ý chí và tri thức.

Hình ảnh người phụ nữ với ánh mắt ấm áp đứng giữa vòng vây của các em học sinh dân tộc thiểu số hay các chiến sĩ Trường Sa đã trở thành một biểu tượng đẹp cho sự tận hiến. Bà chính là hình ảnh người phụ nữ Việt mạnh mẽ, trí tuệ trên chính trường, nhưng lại vô cùng dung dị và giàu lòng nhân ái giữa cuộc đời thường. Hành trình thắp lửa tri thức của bà Trương Mỹ Hoa chắc chắn sẽ còn tiếp tục, bởi với bà, chừng nào trái tim còn đập, chừng đó bà còn trăn trở với những mầm xanh của đất nước.