Theo thông tin từ giới khảo cổ, hai ngôi mộ có từ thời Cộng hòa La Mã đã được khai quật gần đường Via Pietralata, ở khu vực phía đông bắc Rome ngày nay. Các mộ phần này nằm trong một khu phức hợp tang lễ, gần một địa điểm được cho là đền thờ Hercules – vị bán thần có nguồn gốc Hy Lạp nhưng được người La Mã tôn sùng như biểu tượng của sức mạnh, đức hạnh và sự bảo hộ.

Cuộc khai quật còn làm lộ ra một đoạn đường cổ cùng hai bể chứa lớn bằng đá mang tính tượng đài. Những cấu trúc này nhiều khả năng từng được sử dụng trong các nghi lễ linh thiêng, gắn với hoạt động thờ cúng tại khu vực.

“Những phát hiện này cho thấy các vùng ngoại ô của Rome là những kho lưu trữ ký ức sâu sắc, vẫn còn nhiều điều chưa được khám phá”, bà Daniela Porro, người đứng đầu cơ quan khảo cổ chính phủ tại Rome, nhận định.

Dấu vết cư trú cổ xung quanh Via Pietralata đã từng được phát hiện từ những năm 1990. Tuy nhiên, việc khai quật có hệ thống khu vực đền thờ chỉ chính thức bắt đầu từ năm 2022, dưới sự chỉ đạo của nhà khảo cổ học Fabrizio Santi. Khu vực này nằm ngoài các bức tường thành cổ của Rome, song ngày nay đã trở thành một phần của vùng ngoại ô hiện đại.

Hai bể chứa nước lớn được tìm thấy trong quá trình khai quật có thể có mục đích sử dụng thiêng liêng.

Trong quá trình nghiên cứu, nhóm khảo cổ tìm thấy nhiều đồng tiền bằng đồng, cho thấy đền thờ có thể đã được sử dụng liên tục từ thế kỷ V hoặc IV trước Công nguyên, thời kỳ Rome được cho là một nước cộng hòa, cho đến thế kỷ I sau Công nguyên, khi La Mã đã trở thành đế chế. Dù vậy, các mốc niên đại cụ thể vẫn đang được tiếp tục tranh luận và làm rõ. Theo Bộ Văn hóa Italy, ngôi đền từng có một bức tượng trung tâm, song hiện nay bức tượng đó đã bị thất lạc.

Ông Fabrizio Santi cho biết những ngôi mộ này có thể phản ánh sự hiện diện của những gia tộc giàu có và có vị thế trong xã hội La Mã cổ đại, được gọi là các “gens”. Một ngôi mộ chứa một quan tài đá cùng ba bình đựng tro cốt, trong khi ngôi mộ còn lại là nơi an táng một nam giới trưởng thành.

Hai bể đá được xây dựng muộn hơn các ngôi mộ hơn một thế kỷ. Bể lớn nhất dài hơn 28 mét, rộng khoảng 10 mét và sâu hơn 2 mét; bể còn lại nhỏ hơn nhưng có độ sâu gần gấp đôi. Theo ông Santi, đây có thể là các công trình phục vụ nghi lễ, hoặc ít khả năng hơn là liên quan đến hoạt động sản xuất hay thu gom nước. “Những nghiên cứu khoa học tiếp theo sẽ giúp làm rõ vai trò của chúng trong bối cảnh cảnh quan cổ đại”, ông nói.

Các ngôi mộ nằm gần một đền thờ mà các nhà khảo cổ cho rằng được dành riêng cho vị anh hùng Hy Lạp Hercules.

Một yếu tố quan trọng khác tại địa điểm này là con đường cổ dẫn đến một công trình thờ cúng nhỏ, được gọi là sacellum – một dạng đền thờ dành riêng cho một vị thần. Dựa trên các dấu vết khảo cổ, vị thần được thờ phụng nhiều khả năng là Hercules, người anh hùng đã được thần hóa và có vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của người La Mã.

Hercules là phiên bản La Mã của người hùng Hy Lạp Herakles, con trai của thần Zeus và người phàm Alcmene. Với sức mạnh phi thường và những chiến công huyền thoại, Hercules được tôn thờ rộng rãi ở Rome trong nhiều thế kỷ như biểu tượng của sự bảo hộ, lòng dũng cảm và các giá trị đạo đức. Những phát hiện mới bên ngoài tường thành cổ đang góp phần làm sáng tỏ hơn vai trò của ông trong đời sống tôn giáo và xã hội của La Mã cổ đại.