Nhiều người tin rằng chỉ cần không uống rượu bia thì gan sẽ an toàn. Thế nhưng trên thực tế, không ít người ăn khá điều độ, thậm chí tập thể dục đều đặn, vẫn được chẩn đoán gan nhiễm mỡ hay viêm gan, thậm chí ung thư gan trong các đợt khám sức khỏe. Thủ phạm đôi khi không phải thịt mỡ hay bia rượu, mà là một thứ đồ uống thuộc hơn nhiều: nước ngọt có ga.

Ảnh minh hoạ

Bác sĩ phẫu thuật Yang Zhijun (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo rằng vấn đề lớn nằm ở fructose. Là loại đường phổ biến trong nước ngọt, siro ngô cao fructose và nhiều đồ uống đóng chai.

Khác với glucose có thể được nhiều mô trong cơ thể sử dụng, fructose gần như được chuyển thẳng về gan để xử lý. Khi bạn uống một lon nước ngọt, gan phải tiếp nhận một lượng lớn fructose trong thời gian ngắn. Nếu quá tải, gan sẽ chuyển phần dư thành chất béo và tích trữ ngay trong tế bào gan.

Đây chính là cơ chế hình thành gan nhiễm mỡ không do rượu. Nghiên cứu quốc tế nhiều năm qua cho thấy tiêu thụ đồ uống có đường liên quan chặt chẽ với tăng mỡ nội tạng và mỡ gan, độc lập với tổng lượng calo ăn vào. Nói cách khác, ngay cả khi bạn không ăn nhiều, chỉ cần uống nước ngọt thường xuyên, nguy cơ gan nhiễm mỡ vẫn tăng rõ rệt. Và từ gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành nhiều bệnh lý về gan nghiêm trọng hơn.

Vì sao nước ngọt có ga "phá gan" nhanh hơn thịt mỡ?

- Thứ nhất, fructose kích hoạt quá trình tân tạo mỡ tại gan. Gan biến đường thành triglyceride, tích tụ ngay tại chỗ. Thịt mỡ cũng cung cấp chất béo, nhưng cơ thể còn có cơ chế phân phối và sử dụng ở nhiều mô khác. Fructose lại dồn áp lực gần như trực tiếp lên gan.

- Thứ hai, fructose không tạo cảm giác no tương xứng. Khi uống nước ngọt, bạn nạp thêm năng lượng nhưng không giảm lượng thức ăn sau đó. Điều này khiến tổng năng lượng tăng âm thầm, thúc đẩy tích tụ mỡ gan và mỡ nội tạng.

- Thứ ba, fructose làm giảm độ nhạy insulin và thúc đẩy viêm. Khi mỡ tích tụ trong gan, các tế bào gan bắt đầu rối loạn chuyển hóa, giải phóng các chất gây viêm. Tình trạng này có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ sang viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Ảnh minh hoạ

Điều đáng lo ngại là bác sĩ Yang cho biết mỡ gan khó “đốt” hơn mỡ dưới da. Nhiều người cho rằng chỉ cần ăn ít lại và tăng cường tập luyện là đủ. Thực tế, nếu vẫn duy trì thói quen uống nước ngọt, gan liên tục bị nạp fructose mới, quá trình tích mỡ sẽ tiếp diễn. Tập thể dục có lợi, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn tác động của việc nạp đường lỏng mỗi ngày, cũng khó hồi phục lại gan khi bệnh tình đã nặng. 

Bảo vệ gan thì giảm đồ uống có đường là chưa đủ!

Giảm uống nước ngọt có ga là đúng, nhưng nếu mỗi ngày bạn vẫn uống nhiều trà sữa, cà phê pha siro, nước tăng lực hay nước ép đóng chai thì gan vẫn phải “gồng mình” xử lý fructose. WHO khuyến cáo lượng đường tự do nên dưới 25g mỗi ngày, tương đương khoảng 6 muỗng cà phê. Vì vậy, dù mê đồ uống ngọt đến mấy cũng cần điều chỉnh cho phù hợp nếu muốn gan khoẻ.

Thay vào đó, hãy ưu tiên nước lọc, trà không đường, cà phê đen nguyên chất và hạn chế tối đa đồ uống ngọt xuống mức thỉnh thoảng mới dùng, thay vì mỗi ngày.

Ảnh minh hoạ

Bo vệ gan còn cần ăn cân bằng và vận động đều. Ăn nhiều rau xanh, protein nạc, giảm tinh bột tinh chế giúp ổn định đường huyết và giảm áp lực chuyển hóa cho gan. Tránh ăn quá no vào buổi tối. Duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ giảm mỡ nội tạng, trong đó có mỡ gan.

Nguồn và ảnh: EBC, Family Doctor