Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Cambridge (Anh) phối hợp với công ty công nghệ sinh học DIOSynVax thực hiện cho thấy loại vắc-xin mới an toàn và không gây ra tác dụng phụ đáng kể ở những người tham gia thử nghiệm.

Thử nghiệm được tiến hành trên 39 tình nguyện viên khỏe mạnh nhằm đánh giá một loại vắc-xin có khả năng bảo vệ chống lại nhóm virus Sarbecovirus, họ virus corona bao gồm SARS-CoV-2, tác nhân gây ra đại dịch Covid-19, cùng nhiều virus khác đang hiện hữu trong tự nhiên.

Kết quả cho thấy vắc-xin đã kích hoạt phản ứng miễn dịch không chỉ đối với SARS-CoV-2 và virus SARS, mà còn với nhiều virus corona ở loài dơi có nguy cơ lây truyền sang người trong tương lai.

Điểm đặc biệt của công nghệ này nằm ở việc sử dụng một "siêu kháng nguyên" được thiết kế hoàn toàn bằng mô phỏng máy tính và các thuật toán học máy.

Khác với các loại vắc-xin truyền thống vốn dựa trên những chủng virus đã xuất hiện, nhóm nghiên cứu đã sử dụng toàn bộ dữ liệu trình tự gene hiện có của các virus thuộc nhóm Sarbecovirus trên thế giới để xây dựng một kháng nguyên tổng hợp mang những đặc điểm chung nhất của cả họ virus.

Nhờ đó, vắc-xin có thể tạo ra khả năng bảo vệ rộng hơn, kể cả đối với các biến thể chưa xuất hiện hoặc những virus có khả năng gây đại dịch trong tương lai.

Đây cũng là lần đầu tiên một loại vắc-xin có thành phần hoạt tính được thiết kế hoàn toàn bằng công nghệ mô phỏng máy tính được đưa vào thử nghiệm trên người.

"Chúng tôi đã chuyển đổi việc phát triển vắc-xin từ thế bị động sang thế chủ động trước tương lai. Vắc-xin của chúng tôi sẽ tiếp tục cung cấp khả năng bảo vệ chống lại virus ngay cả khi chúng đột biến thành các biến chủng mới", Giáo sư Jonathan Heeney, người đứng đầu nghiên cứu, cho biết.

Theo ông, công nghệ mới giúp khắc phục hạn chế của các loại vắc-xin truyền thống vốn phải liên tục cập nhật để theo kịp sự tiến hóa của virus.

"Chúng tôi đã khắc phục được vấn đề của vắc-xin truyền thống, vốn có khả năng bảo vệ hạn chế. Điều đó có nghĩa là chúng tôi có thể thoát khỏi vòng lặp liên tục của việc đuổi theo các biến thể virus đang lưu hành ở người và cập nhật vắc-xin để cố gắng bắt kịp, giống như một con chó đang đuổi theo cái đuôi của chính mình".

Các tình nguyện viên từ 18 đến 50 tuổi được tiêm vắc-xin tại các cơ sở nghiên cứu lâm sàng của Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia (NIHR) ở Cambridge và Southampton.

Trong thử nghiệm này, siêu kháng nguyên được đưa vào cơ thể dưới dạng vắc-xin DNA thông qua công nghệ tia vi lưu (microfluidic jet) không dùng kim tiêm. Phương pháp này được kỳ vọng sẽ giúp việc tiêm chủng diễn ra nhanh chóng, thuận tiện hơn, đồng thời giảm nỗi lo sợ kim tiêm ở nhiều người.

Trước đó, các thử nghiệm trên động vật cũng cho thấy loại vắc-xin này tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh mẽ trước nhiều chủng virus corona khác nhau.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng vắc-xin vẫn cần trải qua những giai đoạn thử nghiệm tiếp theo trước khi có thể được đưa vào sử dụng rộng rãi. Thử nghiệm giai đoạn 2 dự kiến sẽ được triển khai trên nhóm dân số lớn và đa dạng hơn nhằm đánh giá hiệu quả bảo vệ của vắc-xin.

Theo Giáo sư Saul Faust, điều tra viên trưởng của thử nghiệm, các virus như cúm, coronavirus hay Ebola luôn tiến hóa với tốc độ nhanh, khiến các loại vắc-xin hiện nay thường bị tụt lại phía sau.

"Thế hệ vắc-xin vạn năng mới này đã được chuẩn bị sẵn sàng cho tương lai. Chúng không chỉ bảo vệ chống lại nhiều biến thể cùng một lúc, mà còn có tiềm năng chống lại các virus liên quan chưa xuất hiện và chưa lây sang người".

Theo chuyên gia, nếu những loại vắc-xin như vậy được phát triển và triển khai trước khi một đợt bùng phát xảy ra, hàng triệu sinh mạng có thể được cứu, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phong tỏa xã hội và thiệt hại kinh tế.

Đánh giá về kết quả nghiên cứu, Giáo sư Marian Knight, Giám đốc Khoa học của NIHR, cho rằng thành công của thử nghiệm đánh dấu một bước tiến quan trọng trong nỗ lực tạo ra khả năng bảo vệ lâu dài và rộng rãi trước các mối đe dọa từ virus.

Hiện nay, các virus corona thuộc nhóm Sarbecovirus vẫn được xem là có nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Nhiều virus trong nhóm này đang lưu hành ở động vật và có thể lây sang người bất cứ lúc nào, dù giới khoa học chưa thể dự đoán chính xác loại virus nào sẽ trở thành tác nhân của đại dịch tiếp theo.

Nghiên cứu đã được công bố trên Journal of Infection.

Các nhà khoa học kỳ vọng công nghệ "siêu kháng nguyên" ứng dụng AI sẽ mở đường cho một thế hệ vắc-xin mới có khả năng đón đầu các mối đe dọa dịch bệnh trong tương lai, thay vì chỉ phản ứng khi dịch bệnh đã bùng phát.