Nhánh Keeunamorphia đã sống cùng với tổ tiên của các loài thú có túi hiện đại trong hàng chục triệu năm, nhưng chúng ta hầu như không biết gì về chúng.

Phát hiện, được công bố trên tạp chí Journal of Paleontology, đang mở ra góc nhìn mới về lịch sử tiến hóa của thú có túi và cho thấy quá trình hình thành hệ động vật Australia phức tạp hơn nhiều so với các giả thuyết trước đây.

Theo các nhà khoa học, thú có túi xuất hiện ở Australia cách đây hơn 55 triệu năm sau khi di cư từ Nam Mỹ qua Nam Cực, trước khi siêu lục địa Gondwana tan rã. Trải qua hàng chục triệu năm tiến hóa, chúng đã thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau và hiện có khoảng 160 loài. Tuy nhiên, lịch sử tiến hóa ban đầu của nhóm động vật này vẫn còn nhiều khoảng trống do hồ sơ hóa thạch quá ít.

Trong nghiên cứu mới, các nhà cổ sinh vật học đã xác định ba loài thú có túi chưa từng được biết đến trước đây và cho rằng chúng thuộc về một bộ hoàn toàn mới mang tên Keeunamorphia.

Theo Tiến sĩ Tim Churchill, nhà cổ sinh vật học tại UNSW, đây không chỉ là một bộ thú có túi mới mà còn có thể là dòng dõi cổ xưa nhất trong số các loài thú có túi ở Australia, thậm chí có khả năng là tổ tiên sớm của các loài thú có túi ăn thịt ngày nay.

Nhóm nghiên cứu ước tính nhánh Keeunamorphia đã tồn tại trong khoảng 35 triệu năm. Các thành viên của bộ này là những động vật ăn côn trùng nhỏ, nặng khoảng 25–200 gram, sinh sống trong các khu rừng mưa nhiệt đới ở miền bắc bang Queensland ngày nay trước khi tuyệt chủng khoảng 15 triệu năm trước, khi khí hậu trở nên lạnh hơn và rừng mưa dần nhường chỗ cho rừng thưa, đồng cỏ và các hồ nước.

Ba loài mới được mô tả sống cách đây khoảng 18 triệu năm. Hóa thạch của chúng được tìm thấy tại Riversleigh, nơi được xem là di sản thế giới nổi tiếng với các hóa thạch động vật có vú ở Australia. Do bộ xương hoàn chỉnh rất hiếm, các nhà nghiên cứu chủ yếu dựa vào răng và các mảnh xương hàm để xác định đặc điểm và vị trí tiến hóa của chúng.

Để làm rõ mối quan hệ giữa các loài, nhóm nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu hóa thạch với thông tin di truyền của các loài thú có túi còn sống, từ đó xây dựng cây phát sinh chủng loại nhằm xác định thời điểm các dòng dõi tiến hóa tách khỏi nhau.

Kết quả cho thấy ba loài này có cấu trúc răng rất khác thường và không có quan hệ gần với các loài thú có túi cùng thời. Thay vào đó, chúng lại mang nhiều đặc điểm tương đồng với Djarthia murgonensis, một loài thú có túi đã tuyệt chủng sống cách đây khoảng 55 triệu năm và thường được xem là đại diện nguyên thủy của thú có túi Australia.

Theo Tiến sĩ Churchill, điều này cho thấy Keeunamorphia có thể là một dòng dõi tiến hóa riêng biệt, tách khỏi các nhóm thú có túi khác từ rất sớm rồi tiếp tục tồn tại hàng chục triệu năm với rất ít thay đổi, trong khi các dòng dõi khác không ngừng tiến hóa.

Nếu giả thuyết này được xác nhận, nó sẽ thách thức quan điểm lâu nay rằng toàn bộ thú có túi ở Australia đều bắt nguồn từ một dòng dõi tổ tiên duy nhất sau khi đến lục địa này. Thay vào đó, lịch sử tiến hóa của chúng có thể bao gồm nhiều nhánh cổ xưa cùng tồn tại từ thời Gondwana, trong đó chỉ một số ít còn tồn tại để tạo nên các loài thú có túi hiện đại.

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng hồ sơ hóa thạch hiện nay vẫn còn thiếu một khoảng trống kéo dài gần 20 triệu năm, đồng nghĩa nhiều dòng dõi thú có túi cổ đại khác có thể vẫn chưa được phát hiện.

Mỗi hóa thạch mới, dù chỉ là một chiếc răng hay mảnh xương hàm, đều góp phần bổ sung những manh mối quan trọng, giúp các nhà khoa học từng bước giải mã lịch sử tiến hóa phức tạp của nhóm động vật biểu tượng của Australia.