Theo một báo cáo được công bố ngày 21/3, các nghiên cứu mới nhất của Trung tâm quốc tế về Phát triển miền núi tích hợp (ICIMOD) có trụ sở tại Kathmandu (Nepal) cho thấy tốc độ tan băng trung bình tại khu vực đã tăng từ 34cm mỗi năm trước năm 2000 lên tới 73cm mỗi năm trong những năm gần đây.

Dãy núi Hindu Kush - Himalaya (HKH) trải dài khoảng 3.500km qua 8 quốc gia, từ Afghanistan đến Myanmar, được xem là “cực thứ ba” của Trái đất khi sở hữu trữ lượng băng tuyết lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Bắc Cực và Nam Cực. Khu vực này là nơi tồn tại hơn 54.000 sông băng, cung cấp nước cho 10 hệ thống sông lớn của châu Á như Trường Giang, sông Hằng, Mekong và Irrawaddy.

Các dòng sông bắt nguồn từ HKH đóng vai trò sống còn đối với hàng tỉ người, đảm bảo nguồn nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, phát điện và sinh kế cho cả khu vực miền núi lẫn các vùng hạ lưu.

Tuy nhiên, báo cáo chỉ ra rằng khoảng 1/3 lượng băng tại đây nằm trong các khu vực đặc biệt nhạy cảm với biến đổi khí hậu. Kể từ năm 1975, độ dày của các sông băng trong khu vực đã giảm tới 27m. Riêng giai đoạn 1990–2020, khoảng 12% diện tích sông băng đã biến mất.

Theo đánh giá năm 2023 của ICIMOD, nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm từ 1,5°C đến 2°C vào năm 2100, các sông băng trong khu vực có thể mất từ 30% đến 50% thể tích.

Tác giả nghiên cứu, ông Farooq Azam, cho biết khu vực HKH đang nóng lên với tốc độ nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu, khiến các sông băng rơi vào tình trạng đặc biệt nguy hiểm.

“Nhiệt độ tăng cao khiến các sông băng không còn khả năng tái tạo phần khối lượng băng đã mất”, ông cho biết.

Các nhà khoa học cũng kêu gọi cắt giảm khí thải carbon đen phát sinh từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, rác thải và các vật liệu khác do đây là yếu tố góp phần làm gia tăng tốc độ tan băng.

Bà Miriam Jackson, chuyên gia sông băng thuộc Cục Tài nguyên Nước và Năng lượng Na Uy, cảnh báo những hệ lụy sâu rộng: nền nông nghiệp phụ thuộc vào nước băng tan sẽ đối mặt với nhiều thách thức, sản xuất thủy điện suy giảm và nguy cơ bất ổn xã hội gia tăng.

“Ngay cả khi không chịu tác động trực tiếp từ thiếu nước hay mực nước biển dâng, chúng ta vẫn sẽ bị ảnh hưởng gián tiếp theo nhiều cách khác nhau”, bà nói, đồng thời lưu ý rằng các xung đột toàn cầu hiện nay có thể khiến thế giới sao nhãng trước thách thức lớn nhất là biến đổi khí hậu.