Một nhóm nhà khoa học tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Novosibirsk vừa công bố kết quả phát triển thành công một loại virus thế hệ mới có khả năng “nhận diện và tiêu diệt” tế bào ung thư mà không gây tổn hại đến tế bào khỏe mạnh. Thành tựu này được TASS đăng tải ngày 27/4, thu hút sự quan tâm của cộng đồng khoa học quốc tế.

Theo bà Anastasia Pak, thành viên nhóm nghiên cứu, đây là một loại virus hoàn toàn không tồn tại trong tự nhiên mà được thiết kế và tạo ra trong phòng thí nghiệm. Mục tiêu của nhóm là phát triển một “tác nhân sinh học thông minh” có thể phân biệt rõ ràng giữa tế bào bệnh và tế bào lành thách thức lớn trong điều trị ung thư hiện nay.

Ảnh minh họa: TASS

Cơ chế hoạt động của virus này dựa trên khả năng nhận diện các dấu hiệu đặc trưng xuất hiện trên bề mặt tế bào ung thư. Khi phát hiện mục tiêu, virus xâm nhập vào bên trong, chiếm quyền kiểm soát bộ máy sinh học của tế bào ác tính để nhân lên nhanh chóng. Quá trình này kết thúc bằng việc phá vỡ màng tế bào, giải phóng hàng loạt virus mới tiếp tục tấn công các tế bào ung thư khác, khiến khối u dần bị tiêu diệt.

Điểm đáng chú ý nằm ở phản ứng “kép” mà virus tạo ra. Không chỉ trực tiếp tiêu diệt tế bào ung thư, quá trình phá vỡ màng tế bào còn giải phóng các mảnh vỡ mang đặc tính của khối u. Những “tín hiệu sinh học” này được hệ miễn dịch nhận diện như một cảnh báo nguy hiểm, từ đó kích hoạt phản ứng phòng vệ mạnh mẽ. Các tế bào miễn dịch được huy động để tấn công khối u ban đầu, đồng thời truy tìm và loại bỏ các ổ di căn tiềm ẩn trong cơ thể.

Trong các thử nghiệm ban đầu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành so sánh hai phiên bản virus: một loại tự nhiên và một loại đã được biến đổi gene. Các thí nghiệm được thực hiện trong môi trường ống nghiệm, với sự tham gia của tế bào da và tế bào mô liên kết khỏe mạnh của người, đối chiếu với tế bào ung thư biểu mô tuyến phổi.

Kết quả cho thấy cả hai phiên bản đều có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư. Tuy nhiên, chỉ phiên bản virus biến đổi gene mới thể hiện được tính chọn lọc cao tiêu diệt hiệu quả tế bào ác tính trong khi vẫn giữ nguyên vẹn các tế bào khỏe mạnh xung quanh. Đây là yếu tố then chốt, bởi một trong những hạn chế lớn của các phương pháp điều trị hiện nay như hóa trị hay xạ trị là gây tổn thương không chọn lọc lên cả mô bệnh và mô lành.

Theo các chuyên gia, hướng tiếp cận sử dụng virus để tiêu diệt ung thư còn gọi là liệu pháp virus oncolytic không phải hoàn toàn mới, nhưng việc nâng cao độ chính xác và giảm thiểu tác dụng phụ vẫn là bài toán khó. Kết quả từ nhóm nghiên cứu Nga cho thấy khả năng tiến gần hơn tới một liệu pháp điều trị vừa hiệu quả, vừa an toàn hơn cho người bệnh.

Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm nghiên cứu dự kiến kết hợp loại virus này với hóa trị để đánh giá hiệu quả hiệp đồng. Nếu thành công, phương pháp kết hợp có thể giúp tăng cường khả năng tiêu diệt khối u, đồng thời giảm liều lượng hóa chất cần sử dụng, qua đó hạn chế tác dụng phụ.

Dù vẫn cần thêm các thử nghiệm trên động vật và lâm sàng trước khi có thể ứng dụng rộng rãi, kết quả bước đầu đã mở ra một hướng đi đáng chú ý trong cuộc chiến chống ung thư nơi các “virus được lập trình” có thể trở thành đồng minh mới của y học hiện đại.