Ảnh: Shutterstock

Ngày Cassowary Thế giới 2026, diễn ra hôm 26/9, là dịp giới khoa học nhấn mạnh vai trò sinh thái của một loài chim đặc hữu ở Australia và New Guinea, đồng thời nâng cao nhận thức về những mối đe dọa đối với môi trường sống của loài chim này.

Chim Cassowary, hay còn gọi là đà điểu đầu mào, là một loài chim không biết bay và thuộc bộ Casuariiformes. Chúng là loài chim lớn thứ 3 thế giới và hết sức nguy hiểm, có thể hạ gục ngựa hay bò chỉ bằng vài cú đá.

Cassowary ăn nhiều loại quả rừng có kích thước lớn. Sau khi tiêu hóa phần thịt quả, chúng thải hạt qua phân, giúp đưa hạt đến những khu vực cách xa cây mẹ. Tại vùng nhiệt đới ẩm ướt của Australia, loài chim này có thể phát tán hạt xa hơn một km.

Khả năng di chuyển hạt giống khiến Cassowary trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình tái sinh rừng. Khi được đưa đến những khu vực mới, hạt có thêm cơ hội nảy mầm và phát triển, đặc biệt sau các đợt bão hoặc những biến động làm thay đổi thảm thực vật.

Một nghiên cứu quy mô lớn của các nhà khoa học Đại học Queensland đã cung cấp thêm dữ liệu về môi trường sống của loài chim Cassowary.

Bằng việc sử dụng 454 camera tại 240 địa điểm trên khắp vùng nhiệt đới ẩm của Australia, nhóm nghiên cứu đã ghi nhận hơn 26.000 đêm quan sát và 566 lần phát hiện độc lập loài chim này.

Kết quả cho thấy Cassowary xuất hiện thường xuyên hơn trong những khu rừng mưa nhiệt đới so với các kiểu rừng lân cận. Tại những khu rừng bị suy thoái hay chia cắt, số lượng loài chim này ít hơn đáng kể.

Những kết quả này cho thấy để có thể bảo đảm môi trường sống của loài Cassowary, chất lượng của rừng và khả năng kết nối giữa các khu vực có vai trò quan trọng.

Tại New Guinea, dữ liệu về quần thể Cassowary vẫn còn hạn chế. Một nghiên cứu tại Vườn quốc gia Wasur, phía nam Papua, Indonesia, đã sử dụng các dấu hiệu như phân và dấu chân để khảo sát Cassowary phương nam. Các nhà nghiên cứu ước tính mật độ khoảng 0,8 con/km² trong khu vực khảo sát.

Kết quả cho thấy loài chim này chủ yếu gắn với các khu rừng vùng thấp. Điều kiện thảm thực vật, lượng mưa hàng năm và khoảng cách tới đường giao thông là những yếu tố liên quan rõ nhất đến sự xuất hiện của chúng.

Bí ẩn về chiếc mào của chim Cassowary

Đặc điểm nổi bật nhất của loài chim Cassowary là cấu trúc giống như chiếc mào trên đầu. Chức năng của bộ phận này từ lâu vẫn là chủ đề tranh luận của giới khoa học.

Một nghiên cứu gần đây đăng trên tạp chí Ornithology đã so sánh hình dạng mào của ba loài Cassowary còn sống và nhận thấy hình dạng trung bình có sự khác biệt giữa các loài.

Phát hiện này gợi ý chiếc mào có thể liên quan đến tín hiệu thị giác, chẳng hạn nhận diện đồng loại, lựa chọn bạn đời hoặc tương tác giữa các cá thể. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa chứng minh trực tiếp Cassowary sử dụng mào cho những mục đích này.

Đời sống sinh sản của loài chim này cũng có nét đặc biệt. Sau khi con mái đẻ trứng, con trống đảm nhận phần lớn việc chăm sóc con non. Nó ấp trứng, sau đó dẫn những con non có bộ lông sọc đi kiếm ăn và bảo vệ chúng trong nhiều tháng.

Chim Cassowary có đôi chân khỏe cùng móng sắc. Tuy nhiên, chúng không chủ động tìm kiếm xung đột với con người. Các vụ tấn công có khả năng xảy ra khi chúng bị dồn ép, con người tiếp cận quá gần hoặc chúng hình thành thói quen nhận thức ăn từ người.

Loài chim Cassowary cần di chuyển giữa nhiều khu vực để tìm nguồn quả thay đổi theo mùa. Vì vậy, tình trạng rừng bị chia cắt bởi đường giao thông, nhà ở, trang trại và các công trình hạ tầng có thể làm tăng nguy cơ đối với chúng.

Tại Australia, quần thể Cassowary phương nam được xếp vào nhóm nguy cấp theo luật môi trường quốc gia. Tình trạng mất và chia cắt môi trường sống, tai nạn giao thông cùng các vụ tấn công của chó là những mối đe dọa đáng chú ý đối với loài chim này.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo không cho Cassowary hoang dã ăn. Việc này có thể khiến chúng hình thành thói quen tiếp cận con người, phương tiện hoặc khu dân cư, làm tăng nguy cơ gặp nguy hiểm.

Ngày Cassowary Thế giới vì thế không chỉ nhằm tôn vinh một loài chim có ngoại hình đặc biệt. Đây còn là dịp nhấn mạnh mối liên hệ giữa động vật và khả năng phục hồi của rừng mưa nhiệt đới.