Cô giáo Vàng Thị Dính: "Điều khiến tôi tự hào nhất trong hành trình đưa STEM, AI và robot đến với học sinh vùng cao Đồng Văn đó là: sự tự tin giải quyết vấn đề của học sinh, các em không chỉ học để thi, mà học để sáng tạo, để cải thiện cuộc sống của chính cộng đồng mình."

Không chỉ đưa robot và giáo dục STEM Innovation đến với các em học sinh người Mông, Pu Péo, Lô Lô, cô giáo Vàng Thị Dính còn là người truyền lửa cho đội ngũ giáo viên vùng cao. Năm 2024, cô đã chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy STEM và ứng dụng AI cho gần 1.000 giáo viên huyện Na Hang và 400 giáo viên các trường nội trú tỉnh Hà Giang cũ; đồng thời trực tiếp tập huấn, tổ chức các cuộc thi robot, kể cả robot ảo VEX VR, cho học sinh huyện Đồng Văn.

Trong cuộc trò chuyện với Phụ nữ Mới, cô giáo Vàng Thị Dính chia sẻ hành trình làm giáo dục từ gian khó, cách gieo niềm tin công nghệ cho học sinh vùng cao và khát vọng thu hẹp khoảng cách cơ hội học tập cho trẻ em miền núi.

Khi được vinh danh Nhà giáo của năm 2026, điều gì khiến cô tự hào nhất trong hành trình đưa STEM, AI và robot đến với học sinh vùng cao Đồng Văn?

Điều khiến tôi tự hào nhất trong hành trình đưa STEM, AI và robot đến với học sinh vùng cao Đồng Văn đó là: sự tự tin giải quyết vấn đề của học sinh, các em không chỉ học để thi, mà học để sáng tạo, để cải thiện cuộc sống của chính cộng đồng mình. Và trên hết, tôi tự hào vì mình đã không đi một mình. Tôi đi cùng học sinh, cùng đồng nghiệp, cùng những người tin rằng giáo dục công bằng không phải là cho tất cả những thứ giống nhau, mà là cho mỗi học sinh một cơ hội thực sự để tỏa sáng.

Từ chỗ “chưa biết gì về robot, STEM hay AI”, đâu là động lực giúp cô kiên trì học tập và trở thành người tập huấn STEM, AI cho cả huyện?

Tôi nghĩ động lực lớn nhất của mình bắt đầu từ một câu hỏi rất thực tế đó là: “Nếu mình không học, thì trước hết là con mình và học sinh vùng cao sẽ học từ ai?”.

Lúc mới bắt đầu, tôi thực sự chưa biết gì về robot, STEM hay AI. Mọi thứ đều mới, thậm chí có lúc rất choáng ngợp. Nhưng chính sự bỡ ngỡ ấy lại khiến tôi nhận ra rằng: học sinh của mình cũng đang đứng trước cảm giác y như vậy. Nếu tôi bỏ cuộc, các em sẽ mãi đứng ngoài cánh cửa của công nghệ hiện đại.

 Động lực thứ hai nó đến từ khát vọng thay đổi số phận học sinh vùng cao bằng giáo dục. Tôi không muốn các em chỉ học để “biết”, mà học để mở ra con đường mới - nơi các em có thể tự tin cạnh tranh, sáng tạo và làm chủ tương lai. Mỗi lần thấy học sinh hào hứng với một mô hình robot tự tay lắp ráp và lập trình rồi thử nghiệm thành công, tôi lại có thêm năng lượng để tiếp tục học, tiếp tục thử.

Dạy học chủ đề STEM Ánh sáng và cường độ

Và động lực quan trọng nữa là trách nhiệm của người giáo viên. Khi đã dấn thân, tôi tự nhủ: “Học đến đâu, chia sẻ đến đó.” Từ học cho bản thân, tôi học để tập huấn lại cho đồng nghiệp, để cả huyện cùng đi lên, cùng đổi mới. Bởi tôi tin rằng: một giáo viên thay đổi có thể tạo ra sự khác biệt, nhưng một cộng đồng giáo viên cùng thay đổi sẽ tạo ra sự chuyển mình thực sự cho giáo dục vùng cao. Chính niềm tin ấy đã giúp tôi kiên trì đi đến hôm nay.

Theo cô, giáo dục STEM và AI đã tạo ra những thay đổi cụ thể nào cho học sinh người Mông, Pu Péo, Lô Lô?

Theo tôi, giáo dục STEM và AI đã tạo ra những thay đổi rất rõ ràng đối với học sinh người Mông, Pu Péo, Lô Lô, Hoa - không phải những điều quá lớn lao trên lí thuyết, mà là những chuyển biến sâu sắc trong tư duy và thái độ học tập của các em như:

Thay đổi về sự tự tin: Có lẽ học sinh cũng như tôi nghĩ rằng: “Công nghệ là của học sinh miền xuôi, của thành phố”. Nhưng khi được trực tiếp lắp ráp robot, thử nghiệm mô hình STEM, hay sử dụng những công cụ AI đơn giản, khiến các em và tôi nhận ra rằng: mình cũng làm được. Sự tự tin ấy thể hiện rất rõ: các em dám phát biểu hơn, dám thử sai, dám bảo vệ ý tưởng của mình. Đặc biệt là trước đây các em chưa bao giờ dám đăng kí thi học sinh giỏi môn tin học, nhưng sau khi tham gia giải vô địch Quốc gia về đã có 2 em học sinh trong đội mạnh dạn đăng kí thi học sinh giỏi môn Tin học. Đây là sự tự tin tôi thấy rõ nhất ở học trò của mình.

Đội ĐỒNG VĂN TECH của Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Đồng Văn (tỉnh Tuyên Quang – Hà Giang cũ) do cô Vàng Thị Dính dẫn dắt ( áo trắng) tại lễ trao giải Giải Vô địch quốc gia robot VEX IQ 2026.

 Tiếp theo là sự thay đổi trong cách học và cách nghĩ: Học sinh của tôi không còn chỉ chờ thầy cô “cho đáp án”, mà biết đặt câu hỏi, biết tìm cách giải quyết vấn đề. Với STEM và AI, các em học cách quan sát cuộc sống xung quanh rồi nghĩ xem công nghệ có thể giúp gì cho chính bản thân của mình. Đây là một bước chuyển rất quan trọng từ học thụ động sang học để giải quyết vấn đề thực tiễn.

 Cuối cùng là sự thay đổi về ước mơ và định hướng tương lai: Nhiều em trước kia chỉ nghĩ học xong là về làm nương rẫy. Nay các em bắt đầu nói đến việc trở thành kỹ sư, giáo viên công nghệ, hay làm những sản phẩm phục vụ chính cộng đồng dân tộc mình. STEM và AI không làm các em rời xa bản sắc, mà ngược lại, giúp các em muốn quay về đóng góp cho quê hương bằng tri thức mới.

Tôi nghĩ sự thay đổi lớn nhất mà STEM và AI mang lại chính là: học sinh vùng cao không còn thấy mình ở “vùng trũng” của tri thức, mà thấy mình đang đứng trên một con đường mới, có quyền mơ ước và vươn lên bằng chính năng lực của mình.

Việc dẫn dắt đội ĐỒNG VĂN TECH giành 3 giải tại VEX IQ quốc gia 2026, trong đó có 2 giải Kiên cường và Truyền cảm hứng, mang ý nghĩa gì với cô và học trò?

Với tôi và các em học sinh, việc đội ĐỒNG VĂN TECH giành 3 giải tại VEX IQ quốc gia 2026, đặc biệt là 2 giải Kiên cường và Truyền cảm hứng, mang một ý nghĩa rất sâu sắc - vượt xa giá trị của huy chương hay thứ hạng.

Trước hết, đó là sự ghi nhận cho một hành trình đầy thử thách. Các em đến từ vùng cao Đồng Văn, điều kiện học tập, cơ sở vật chất, cơ hội cọ xát đều thua thiệt rất nhiều so với các đội bạn. Ngay giải vừa rồi robot cần phải chỉnh sửa tới 3 lần trước khi vào thi, nhìn thấy các em nản lòng vì thấy mình còn thiếu nhiều kiến thức và “quá nhỏ bé” giữa sân chơi quốc gia. Nhưng các em đã không bỏ cuộc. Giải Kiên cường chính là minh chứng rằng: nghị lực và tinh thần vượt khó của học sinh vùng cao hoàn toàn có thể sánh ngang bất kỳ ai.

Cô Vàng Thị Dính được vinh danh Nhà Giáo của năm tại Giải Vô địch quốc gia robot VEX IQ 2026.

Với giải Truyền cảm hứng, tôi coi đó là phần thưởng dành cho câu chuyện của học sinh Đồng Văn. Đây là câu chuyện “cổ tích” của những em nhỏ lần đầu biết đến robot, tự học, tự sửa lỗi, tự động viên nhau và mang theo niềm tự hào về bản làng, dân tộc mình bước ra sân chơi lớn. Các em không chỉ thi đấu cho đội, mà còn đại diện cho học sinh vùng cao – Địa đầu của tổ quốc, để nói rằng: “Chúng em có mặt ở đây, và chúng em hoàn toàn có thể làm được – chỉ cần có quyết tâm”

Còn với riêng tôi, những giải thưởng ấy là một lời khẳng định thầm lặng rằng: con đường mình chọn là đúng. Rằng việc kiên trì đưa STEM, robot đến với học sinh vùng cao không phải là điều viển vông, mà là một con đường có thật, có kết quả, có hy vọng.

Quan trọng nhất, sau cuộc thi, tôi thấy học trò của mình trưởng thành hơn rất nhiều: các em tự tin hơn, đoàn kết hơn và đặc biệt các em học sinh nữ đã mạnh dạn tham gia sân chơi này và dám mơ những giấc mơ lớn hơn. Và với tôi, đó mới chính là giải thưởng lớn nhất của ĐỒNG VĂN TECH.

Trong quá trình tập huấn STEM, AI cho giáo viên vùng cao, khó khăn lớn nhất mà cô gặp phải là gì và cô đã vượt qua như thế nào?

Khó khăn lớn nhất mà tôi gặp phải khi tập huấn STEM, AI cho giáo viên vùng cao không phải là thiếu thiết bị hay công nghệ, mà là rào cản tâm lý. Đó là nhiều thầy cô còn lo sợ công nghệ, sợ thay đổi và sợ mình không theo kịp chính là trở ngại lớn nhất. Nếu không vượt qua được điều này, thì dù có thiết bị hay tài liệu, STEM và AI cũng khó đi vào lớp học một cách thực chất.

 Cách duy nhất mà tôi nghĩ là bản thân mình cần đi trước, cần thay đổi trước để mọi người thấy rằng khi bản thân giáo viên được học, được làm thì người hưởng lợi chính là học sinh của mình và cả con em mình. Điều này sẽ không tránh khỏi những thất bại, theo tôi thì thất bại chính là điều cần thiết cho thành công và quan trọng là sau những thất bại đó thì mình cần tìm ra nguyên nhân của thất bại và cần tìm ra cách sửa sai và sẵn sàng sửa sai.

Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh một điều: giáo viên vùng cao không cần trở thành chuyên gia công nghệ, mà chỉ cần trở thành người mở cánh cửa cho học sinh. Chỉ cần mỗi thầy cô áp dụng được một hoạt động STEM nhỏ, một công cụ AI đơn giản vào bài dạy, thì sự thay đổi đã bắt đầu.

Thời gian tới, cô có những dự định cụ thể nào để tiếp tục mở rộng giáo dục STEM, AI và robot cho học sinh và giáo viên vùng dân tộc thiểu số?

Điều đầu tiên tôi muốn làm là: xây dựng và bồi đắp được những người thầy luôn sẵn sàng hợp tác, vào cuộc ở các đơn vị trường học tại địa phương vì “Người thầy thay đổi thì học sinh sẽ thay đổi”.

Thứ hai tôi muốn đưa các mô hình STEM robot gắn với văn hóa và đời sống địa phương: Tôi muốn học sinh và giáo viên thấy rằng STEM, AI không tách rời bản sắc dân tộc. Các dự án sẽ xoay quanh những vấn đề rất gần gũi như nước sinh hoạt, nông nghiệp vùng đá, bảo tồn văn hóa, du lịch cộng đồng… Qua đó, học sinh vừa học công nghệ, vừa nuôi dưỡng tình yêu với quê hương mình.

Thứ ba là mở rộng sân chơi và kết nối cho học sinh: Tôi mong muốn tạo thêm nhiều cơ hội cho học sinh vùng dân tộc thiểu số được giao lưu, thi đấu, học hỏi với học sinh ở các khu vực khác - không chỉ để tranh giải, mà để các em tự tin bước ra khỏi “vùng an toàn” của mình.

Tôi muốn một điều gì đó mà STEM, AI và robot sẽ không còn là “dự án đặc biệt” ở vùng cao, mà trở thành một phần tự nhiên trong dạy và học - nơi mỗi học sinh dân tộc thiểu số đều có cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại, nuôi dưỡng ước mơ và đóng góp cho cộng đồng mình bằng tri thức mới.

Cô muốn gửi thông điệp gì tới các giáo viên và học sinh vùng cao đang còn e ngại trước công nghệ và trí tuệ nhân tạo?

Với các thầy cô, xin đừng nghĩ rằng mình phải giỏi công nghệ mới được dạy STEM hay AI. Chỉ cần thầy cô dám mở lòng, dám học một điều mới mỗi ngày, thì thầy cô đã là người dẫn đường tuyệt vời cho học sinh rồi. Công nghệ không thay thế người thầy, mà giúp người thầy dạy sâu hơn, gần học sinh hơn và bớt vất vả hơn: “ Đừng sợ công nghệ và trí tuệ nhân tạo, hãy coi đó là người bạn đồng hành”.

Với học sinh thì tôi muốn nói rằng: Xuất phát điểm không quyết định đích đến. Dù các em là học sinh người Mông, Pu Péo hay Lô Lô, Hoa, … dù các em học ở vùng núi cao hay nơi còn nhiều khó khăn, thì trí tuệ, sự sáng tạo và ước mơ của các em không hề thua kém bất kỳ ai. Công nghệ và AI chỉ là công cụ — chính các em mới là người quyết định nó sẽ đi đến đâu. Đặc biệt các bạn học sinh nữ hãy tự tin để quyết định tương lai của chính mình.

Cô Vàng Thị Dính, sinh năm 1987, giáo viên Toán, hiện công tác tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS&THPT Đồng Văn (xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang).

Giữa cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang – nơi biên cương địa đầu Tổ quốc, cô giáo Vàng Thị Dính luôn lặng lẽ cắm bản, bền bỉ gieo chữ và nuôi dưỡng những ước mơ cho học trò người Mông, Dao, Tày…

Cô giáo Vàng Thị Dính nhận Bằng khen, kỷ niệm chương tại lễ tuyên dương Chia sẻ cùng thầy cô năm 2025

Không chỉ mang đến tri thức, cô còn mang theo cả thế giới của công nghệ, những điều tưởng như xa xôi giữa núi rừng để thắp lên trong các em ngọn lửa say mê khám phá khoa học.

Với những cống hiến thầm lặng và trái tim đầy nhiệt huyết dành cho học trò vùng cao, cô Vàng Thị Dính được vinh danh trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” năm 2025 do Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam phối hợp với Tập đoàn Thiên Long tổ chức.